Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της δημόσιας υγείας στον αναπτυγμένο και αναπτυσσόμενο κόσμο αποτελεί η παχυσαρκία. Ορίζεται ως Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) 30 kg/ m^2, και αφορά την υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα, ενώ είναι πιθανό να επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, όπως μεταβολικές, ενδοκρινικές και ψυχολογικές.
«Πρόκειται για ένα χρόνιο και πολυπαραγοντικό νόσημα που συνδέεται και με άλλες χρόνιες παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και η δυσλιπιδαιμία, αποτελώντας έτσι σημαντικό παράγοντα νοσηρότητας και θνησιμότητας. Τις τελευταίες δεκαετίες, στις δυτικού τύπου κοινωνίες, ο επιπολασμός της παχυσαρκίας έχει αυξηθεί δραματικά, λαμβάνοντας διαστάσεις επιδημίας, με την Ελλάδα να παρουσιάζει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά στην Ευρώπη.
Στα πλαίσια λοιπόν αυτά η φαρμακευτική προσέγγιση έχει μαγνητίσει το επιστημονικό ενδιαφέρον. Μάλιστα, οι ενέσιμες θεραπείες έχουν μπει για τα καλά στο πεδίο της συνολικής θεραπευτικής προσέγγισης με εξαιρετική αποτελεσματικότητα.
Ωστόσο, νέα μελέτη (συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση) που δημοσιεύθηκε στο τελευταίο τεύχος του The Βritish Medical Journal, ανέλυσε 37 μελέτες με περισσότερους από 9.000 συμμετέχοντες, ήρθε να ταράξει τα νερά στο πολύ ευαίσθητο θέμα της φαρμακευτικής αντιμετώπισης της παχυσαρκίας. Μεταξύ των ερευνητών και σχεδιαστών της έρευνας και ο Έλληνας Αναπληρωτής Καθηγητής Διατροφής και Παχυσαρκίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης κ. Δημήτρης Κουτουκίδης» επισημαίνει ο Διαιτολόγος-Διατροφολόγος δρ Αναστάσιος Παπαλαζάρου και προσθέτει:
Οι ενέσεις απώλειας βάρους έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης καθώς διατείνονται αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Συγκεκριμένα, κλινικές δοκιμές αναφέρουν απώλεια 15-20% του αρχικού σωματικού βάρους. Ωστόσο, τα στοιχεία για τη διατήρηση των απολεσθέντων κιλών έως σήμερα δεν ήταν πολύ ξεκάθαρα. Η συγκεκριμένη ανασκόπηση και μετανάλυση πραγματοποιήθηκε συμπεριλαμβάνοντας 9.341 συμμετέχοντες (ηλικία μεγαλύτερη των 18 ετών) με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία και απαντά στο παραπάνω ερώτημα της διατήρησης βάρους μετά το πέρας της φαρμακοθεραπείας. Τα κύρια συμπεράσματα της μελέτης:
- Τα άτομα, κατά μέσο όρο, ανακτούν βάρος με ρυθμό 0,8 κιλά τον μήνα μετά τη διακοπή της σεμαγλουτίδης ή της τιρζεπατίδης, γεγονός που οδηγεί σε εκτιμώμενη επιστροφή στο αρχικό βάρος μέσα σε 1,5 έτος.
- Η επιστροφή στο αρχικό βάρος συμβαίνει σε παρόμοιο χρονικό διάστημα (1,7 έτη) και μετά τη διακοπή οποιουδήποτε φαρμάκου απώλειας βάρους.
- Όλες οι βελτιώσεις στους καρδιομεταβολικούς δείκτες αναστρέφονται μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα.
- Η επαναπρόσληψη βάρους είναι τέσσερις φορές ταχύτερη μετά τη διακοπή φαρμάκων απώλειας βάρους σε σύγκριση με τη διακοπή δομημένων προγραμμάτων διατροφικής και συμπεριφορικής παρέμβασης, ανεξάρτητα από το πόσο βάρος είχε χαθεί.
- Τα άτομα που λαμβάνουν συμπεριφορική υποστήριξη παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή χάνουν κατά μέσο όρο 5 κιλά περισσότερα σε σχέση με όσους δεν λαμβάνουν τέτοια υποστήριξη
Με άλλα λόγια: χωρίς αλλαγή συμπεριφοράς, το φάρμακο μοιάζει περισσότερο με «διάλειμμα» στο πρόβλημα — όχι με λύση.
Τι σημαίνει αυτό όμως για την ελληνική πραγματικότητα;
- Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια κατάσταση και ως τέτοια εξακολουθεί να έχει ως ακρογωνιαίο λίθο της θεραπευτικής της προσέγγισης την αλλαγή του τρόπου ζωής.
- Χρειάζεται μεσομακροπρόθεσμος σχεδιασμός με ουσιαστικό πλάνο διατροφικής συμπεριφορικής αλλαγής.
- Η ίδια βραχυχρόνια αποτελεσματικότητα απώλειας βάρους με τα φάρμακα, επιτυγχάνεται και με υποθερμιδικές δίαιτες (με υποκατάστατα γευμάτων), γεγονός που δείχνει ότι η σωστή τήρηση ενός υποθερμιδικού διαιτολογίου επιφέρει παρόμοια αποτελέσματα.
«Η φαρμακευτική θεραπεία προσφέρει, με τα σημερινά δεδομένα, ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο στα χέρια της επιστημονικής κοινότητας για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εφαρμογή ενός δομημένου διαιτητικού πλάνου, με άξονες τόσο την αλλαγή του τρόπου ζωής και της συμπεριφοράς, όσο και την κάλυψη βασικών θρεπτικών αναγκών (πρωτεϊνικού ισοζυγίου, εξατομικευμένες απαιτήσεις σε βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία κ.α.).
Η διακοπή της φαρμακοθεραπείας οδηγεί σε γρήγορη επαναπρόσληψη βάρους (πολλαπλασίως γρηγορότερη από ότι η αμιγώς διαιτητική προσέγγιση). Να μην ξεχνούμε λοιπόν ότι ο έλεγχος βάρους είναι μια υπαρκτή πρόκληση και η μακροχρόνια διαχείριση της παχυσαρκίας απαιτεί συνεχή φροντίδα. Πυρήνας της προσπάθειας αυτής θα πρέπει να είναι το ίδιο το άτομο που όχι μόνο δεν θα πρέπει να αποτελεί παθητικό δέκτη των θεραπειών, αλλά αντίθετα, θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στις διαδικασίες αλλαγής» καταλήγει ο κ. Παπαλαζάρου.