Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 2026: τι σημαίνει το φετινό μήνυμα του FAO, τι δείχνουν τα νέα στοιχεία για την πείνα και το κόστος μιας υγιεινής διατροφής και τι μπορούμε να κρατήσουμε στην καθημερινότητά μας.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Αν αύριο το πρωί δεν μπορούσατε να αγοράσετε τα φρούτα, τα λαχανικά και την πρωτεΐνη που θεωρούμε αυτονόητα, πόσο γρήγορα θα άλλαζε το πιάτο σας; Για περίπου 2,7 δισεκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη αυτό δεν είναι υποθετικό σενάριο. Όσοι δεν μπορούν να καλύψουν το ελάχιστο κόστος μιας υγιεινής διατροφής ανέρχονται στο 32,7% του παγκόσμιου πληθυσμού. Την ίδια ώρα, ζούμε στην πιο τεχνολογικά προηγμένη εποχή της ιστορίας. Με αυτό το παράδοξο μάς ζητά να καταπιαστούμε η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής, που γιορτάστηκε στις 16 Οκτωβρίου.
Το φετινό μήνυμα: «Καινοτομούμε σήμερα, θρέφουμε το αύριο»
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) έβαλε φέτος στο κέντρο την καινοτομία. Το σύνθημα «Innovate today. Nourish tomorrow» καλεί να αξιοποιηθούν η επιστήμη, η τεχνολογία και η καινοτομία μαζί με τη γνώση που κληρονομούμε από τις παραδόσεις, ώστε τα συστήματα τροφίμων να θρέφουν τους ανθρώπους σήμερα και να προστατεύουν τους πόρους των επόμενων γενεών. Η Ημέρα τιμήθηκε με εκδηλώσεις σε περίπου 150 χώρες και σε περισσότερες από 50 γλώσσες, με κεντρική εκδήλωση στη Ρώμη. Εκεί ο Γενικός Διευθυντής του FAO, Qu Dongyu, τόνισε ότι η καινοτομία οφείλει να υπηρετεί τους ανθρώπους και να βελτιώνει τη ζωή τους.
Το μήνυμα έχει και μια λιγότερο προφανή πλευρά. Σε άρθρο του, ο ίδιος υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη καινοτομιών, αλλά η έλλειψη υιοθέτησής τους σε μεγάλη κλίμακα. Πολλές λύσεις υπάρχουν ήδη, αλλά δεν φτάνουν σε όσους τις χρειάζονται, επειδή δεν είναι προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες, προσιτές και επενδύσιμες.
Τι δείχνουν τα νέα νούμερα
Η εικόνα έχει φως και σκιά. Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την επισιτιστική ασφάλεια, 645 εκατομμύρια άνθρωποι (το 7,8% του παγκόσμιου πληθυσμού) αντιμετώπισαν πείνα το 2025, δηλαδή σχεδόν 14 εκατομμύρια λιγότεροι από το 2024 και 43 εκατομμύρια λιγότεροι από το αποκορύφωμα του 2022. Είναι η τρίτη συνεχόμενη χρονιά βελτίωσης. Ο Qu Dongyu σχολίασε ότι τα στοιχεία δείχνουν πως η πείνα δεν είναι αναπόφευκτη.
Η είδηση όμως δεν σταματά εκεί, γιατί η πείνα είναι μόνο η μία όψη του προβλήματος. Η έκθεση εστιάζει στο κόστος μιας υγιεινής διατροφής, που έφτασε τα 4,28 δολάρια (σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης) ανά άτομο την ημέρα το 2025, από 3,44 το 2021. Ο λόγος είναι απλός. Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης, τα φρούτα και τα λαχανικά αντιστοιχούν σε σχεδόν 70% του κόστους μιας υγιεινής διατροφής. Με άλλα λόγια, τα πιο θρεπτικά τρόφιμα είναι και τα πιο ακριβά. Το πρόβλημα είναι οξύτερο στην Αφρική, όπου το 66,6% του πληθυσμού δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά μια υγιεινή διατροφή.
Ποιοι καλούνται να καινοτομήσουν
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, António Guterres, περιέγραψε με σαφήνεια το πλαίσιο δράσης. Ζήτησε αξιοποίηση δεδομένων και τεχνολογίας, μεταξύ άλλων της τεχνητής νοημοσύνης, συνεργασία επιστημόνων, αγροτών, αυτόχθονων πληθυσμών και νέων, και κινητοποίηση χρηματοδότησης για πιο προσιτά θρεπτικά τρόφιμα, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Υπενθύμισε επίσης ότι το 2026 έχει οριστεί Διεθνές Έτος των Βοσκοτόπων και των Κτηνοτρόφων αλλά και της Γυναίκας Αγρότισσας.
Η πιο ενδιαφέρουσα παρέμβαση ίσως ήρθε από τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, στο μήνυμά του προς τον FAO. Υποστήριξε ότι η πείνα οφείλεται κυρίως σε έλλειψη πολιτικής βούλησης και συλλογικής αλληλεγγύης και ότι η πρόσβαση σε επαρκή τροφή είναι βασικό ανθρώπινο δικαίωμα. Προειδοποίησε επίσης ότι μια καινοτομία που βασίζεται στην επιθυμία κυριαρχίας και στον αποκλεισμό των αδύναμων θα φέρει στειρότητα και σύγκρουση. Το ερώτημα, δηλαδή, δεν είναι μόνο τι θα εφεύρουμε, αλλά και για ποιον.
Τι σημαίνει όλο αυτό στο δικό μας τραπέζι
Η συζήτηση στη χώρα μας κινήθηκε σε πιο καθημερινό επίπεδο, χωρίς να χάσει τη σύνδεση με το μεγάλο θέμα. Το ΠΑΚΟΕ, υιοθετώντας το μήνυμα του FAO, ανέδειξε την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, την παιδική παχυσαρκία και την άνιση πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή. Ο Γεωπονικός Σύλλογος Ν. Καρδίτσας, από την πλευρά του, υπογράμμισε ότι η επιστημονική γνώση και οι νέες τεχνολογίες πρέπει να συνδυάζονται με την εμπειρία των παραγωγών. Στον χώρο της κλινικής διατροφής, η εξατομίκευση ήταν η λέξη-κλειδί. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει νέα ανακάλυψη που να καταργεί τις βασικές αρχές της ισορροπημένης διατροφής, τις οποίες ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνοψίζει σε τέσσερις έννοιες: επάρκεια, ισορροπία, μέτρο και ποικιλία.
Τα νέα εργαλεία, όπως η γενετική ανάλυση, έχουν αξία μόνο όταν αξιοποιούνται σωστά. Ένα μεμονωμένο γενετικό εύρημα δεν αρκεί για να καθορίσει μια διατροφική σύσταση και, χωρίς την καθοδήγηση καταρτισμένου ειδικού, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα ή περιττούς περιορισμούς. Το ισορροπημένο δεν σημαίνει και πανομοιότυπο για όλους, αλλά δεν σημαίνει και «ό,τι βρω στο ίντερνετ».
Τι κρατάμε από φέτος
Η πιο χρήσιμη ανάγνωση του μηνύματος είναι ίσως η πιο απλή. Η καινοτομία δεν είναι πάντα ένα εντυπωσιακό gadget ή ένας αλγόριθμος. Μπορεί να είναι μια βελτιωμένη μέθοδος αποθήκευσης που περιορίζει τη σπατάλη, μια τοπική καλλιέργεια που αντιμετωπίζει τον υποσιτισμό ή ένα συμβουλευτικό ραντεβού που μεταφράζει τη γνώση σε συνήθειες. Αυτό που έχει σημασία είναι να φτάνει στον άνθρωπο που τη χρειάζεται, στο σωστό κόστος και με σεβασμό στην αξιοπρέπειά του.
Αν λοιπόν η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής μάς αφήνει με ένα ερώτημα, είναι το εξής: τι κάνω εγώ σήμερα, ως καταναλωτής, επαγγελματίας ή πολίτης, ώστε το αύριο κάποιου άλλου, και τελικά και το δικό μου, να έχει πιο γεμάτο πιάτο;