Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, περίπου ένας στους δέκα ασθενείς υφίσταται βλάβη κατά τη νοσηλεία του, και σχεδόν οι μισές από τις περιπτώσεις αυτές θεωρούνται αποτρέψιμες. Το στοιχείο είναι του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και αφορά τα πιο οργανωμένα συστήματα του πλανήτη.
Το ερώτημα που προκύπτει δεν είναι μόνο πόσο καλά θεραπεύει ένα σύστημα υγείας, αλλά και πόσο ακριβώς γνωρίζει πού και πότε αποτυγχάνει. Η Ελλάδα επιχειρεί τώρα να απαντήσει με ένα έργο που θα μετρά με συστηματικό τρόπο την ποιότητα της φροντίδας που λαμβάνουν οι πολίτες.
Τι εγκρίθηκε και πού εντάσσεται το έργο
Με υπουργική απόφαση εγκρίθηκε η τροποποίηση της Πράξης «Ανάπτυξη και Εφαρμογή Πλαισίου Μέτρησης & Αξιολόγησης της Ποιότητας της Φροντίδας Υγείας». Η Πράξη φέρει τον Κωδικό ΟΠΣ 5204043 και εντάσσεται στο ΤΠΑ Υγείας 2021-2025 ((Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπουργείου Υγείας), στον Άξονα Προτεραιότητας 3.1 «Υγεία – υποδομές, εξοπλισμός». Η δημόσια δαπάνη ανέρχεται σε 20 εκατ. ευρώ και ο ορίζοντας ολοκλήρωσης είναι το 2027. Η ένταξη αυτή αντανακλά τη στρατηγική στόχευση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2021-2025 για συνολική αναδιάρθρωση του συστήματος υγείας. Η λογική πίσω από την επιλογή είναι απλή: καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να κριθεί αν δεν υπάρχει πρώτα ένα αξιόπιστο πλαίσιο που να μετρά την ποιότητα. Μόνο έτσι διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών και η ισότιμη πρόσβαση των πολιτών.
Γιατί η μέτρηση της ποιότητας είναι το πρώτο βήμα
Τα διεθνή δεδομένα δείχνουν τι διακυβεύεται. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, έως και τέσσερις στους δέκα ασθενείς υφίστανται βλάβη στην πρωτοβάθμια και την εξωνοσοκομειακή φροντίδα, με το 80% της βλάβης να θεωρείται αποτρέψιμο. Τα πιο σοβαρά σφάλματα συνδέονται με τη διάγνωση, τη συνταγογράφηση και τη χρήση των φαρμάκων. Στα φάρμακα, αναφέρεται ότι η σχετική βλάβη αφορά έναν στους τριάντα ασθενείς, ενώ πάνω από το ένα τέταρτο των περιστατικών χαρακτηρίζεται σοβαρό ή απειλητικό για τη ζωή.
Υπάρχει και οικονομική διάσταση. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, το 15% της συνολικής νοσοκομειακής δραστηριότητας και δαπάνης οφείλεται σε ανεπιθύμητα συμβάματα. Η επένδυση στην ασφάλεια και την ποιότητα δεν είναι επομένως πολυτέλεια. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι βελτιώνει τα αποτελέσματα υγείας, μειώνει το κόστος της βλάβης, αυξάνει την αποδοτικότητα του συστήματος και ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Ένα σύστημα που δεν μετρά δεν μπορεί ούτε να διορθώσει ούτε να αποδείξει ότι βελτιώνεται, και αυτό ακριβώς το κενό έρχεται να καλύψει η νέα Πράξη.
Τι περιλαμβάνει το έργο: Μεθοδολογία, δείκτες, εμπειρία του ασθενή
Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η ανάπτυξη ενός τεκμηριωμένου μεθοδολογικού οδηγού. Ο οδηγός θα θεσπίσει μόνιμες διαδικασίες καταγραφής και μέτρησης βασικών δεικτών ποιοτικής απόδοσης. Οι δείκτες θα καλύπτουν όλο το φάσμα της φροντίδας υγείας: την πρωτοβάθμια φροντίδα, τα νοσοκομεία, τη μακροχρόνια φροντίδα, τη δημόσια υγεία, την ψυχική υγεία και τις εξαρτήσεις. Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα θα εξετάζεται σε ολόκληρη τη διαδρομή του ασθενή και όχι μόνο στο νοσοκομείο.
Η αξιολόγηση δεν θα στηρίζεται αποκλειστικά σε κλινικά και διοικητικά δεδομένα. Προβλέπεται η συστηματική αξιολόγηση της εμπειρίας των ασθενών, η ενίσχυση της συμμετοχής τους και η ενσωμάτωση της ανατροφοδότησής τους στις διαδικασίες βελτίωσης. Η επιλογή έχει επιστημονικό έρεισμα, αφού ο ΠΟΥ σημειώνει ότι η ουσιαστική εμπλοκή των ασθενών μπορεί να μειώσει το βάρος της βλάβης έως και κατά 15%.
Φροντίδα με επίκεντρο τον άνθρωπο και διάχυση των προτύπων
Η Πράξη επεκτείνεται και στην υποστήριξη της εφαρμογής ποιοτικών συστημάτων υγείας με επίκεντρο τον άνθρωπο. Στόχοι είναι η μεγιστοποίηση της αξίας της φροντίδας, ο εξορθολογισμός των δαπανών και η ισότιμη πρόσβαση για όλους. Τα πρότυπα ποιότητας που θα παραχθούν δεν θα μείνουν εντός συνόρων. Θα διαχυθούν σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ και θα ενισχύσουν τον διεθνή διάλογο και τη συνεργασία για την ποιότητα στην υγεία. Η Ελλάδα εμφανίζεται έτσι και ως χώρα που εξάγει τεχνογνωσία, και όχι μόνο ως χώρα που εφαρμόζει.
Ο ρόλος του ΠΟΥ και η διεθνής διάσταση
Το έργο θα συντονιστεί από το Γραφείο Ποιότητας της Περίθαλψης και Ασφάλειας των Ασθενών του ΠΟΥ στην Αθήνα. Η επιλογή έχει ιστορικό βάθος. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας του ΠΟΥ για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών ιδρύθηκε στην Αθήνα τον Απρίλιο του 2021, εμπνευσμένο από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Εργασίας 2020-2025 «Ενωμένη δράση για καλύτερη υγεία στην Ευρώπη». Ο ρόλος του είναι να λειτουργεί ως κέντρο αριστείας για την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια, με ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες της βόρειας ακτής της Μεσογείου.
Το γραφείο δεν περιορίζεται σε διοικητικό ρόλο. Όπως περιγράφεται στις δράσεις του, περιλαμβάνεται η δημιουργία κόμβου καινοτομίας για την ανταλλαγή νέων προσεγγίσεων, καθώς και η ανάλυση πολιτικής με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία. Παράλληλα, φιλοξενεί τις σειρές διαδικτυακών συναντήσεων «WHO Meeting of the Minds» και «WHO Open Quality Net», που φέρνουν σε επαφή κυβερνήσεις, εμπειρογνώμονες και φορείς για την ανταλλαγή εμπειριών. Στην Αθήνα, διοργανώνεται, επίσης, η Φθινοπωρινή Σχολή του ΠΟΥ για την ποιότητα και την ασφάλεια των ασθενών, που για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκε στην πρωτεύουσα το διάστημα 20-24 Οκτωβρίου 2025, σε συνεργασία με το Εθνικό Σχολείο Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου NOVA της Λισαβόνας. Η εμπειρία και το κύρος του οργανισμού, ως καθοδηγητικής αρχής σε παγκόσμια θέματα υγείας, διασφαλίζουν ένα πλαίσιο με διεθνή αναγνώριση. Η συνεργασία ενισχύει τη θέση της Ελλάδας και διευκολύνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας σε χώρες με αντίστοιχες προκλήσεις.
Από το μέτρο στη στρατηγική: Το ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής
Το νέο πλαίσιο μέτρησης δεν εμφανίζεται εν κενώ. Το υπουργείο Υγείας και ο ΠΟΥ, με χρηματοδότηση από τη Γενική Διεύθυνση Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων της ΕΕ, εργάζονται για την πρώτη Εθνική Στρατηγική για την Ποιότητα της Φροντίδας, την Ασφάλεια των Ασθενών και τη Συμμετοχή των Ασθενών στην παροχή υπηρεσιών υγείας. Για τη διαμόρφωσή της οργανώθηκε σειρά επτά εργαστηρίων σε όλη τη χώρα. Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει ότι, παρά την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων, το σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις στην οργάνωση των υπηρεσιών και στην ενημέρωση των ασθενών, με αποτέλεσμα η ποιότητα να διαφέρει ανάμεσα σε περιοχές και παρόχους.
Η στρατηγική προβλέπει πρωτοβουλίες διακυβέρνησης της ποιότητας, κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες, μέτρα ασφάλειας των ασθενών σε όλα τα επίπεδα φροντίδας, εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και μηχανισμούς ενημέρωσης των ασθενών. Η σχέση των δύο είναι σαφής. Η στρατηγική ορίζει τι θέλει να πετύχει το σύστημα, ενώ το πλαίσιο μέτρησης δείχνει αν και σε ποιο βαθμό το πετυχαίνει. Χωρίς δείκτες, οι στόχοι μένουν δηλώσεις προθέσεων.
Στόχος: Η Ελλάδα πρωταθλήτρια ποιότητας στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ
Με την ολοκλήρωση του έργου, η Ελλάδα αναμένεται να διαθέτει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αξιολόγησης της ποιότητας σε όλους τους τύπους φορέων παροχής υπηρεσιών υγείας, από την πρόληψη έως τη νοσοκομειακή περίθαλψη. Η νέα εργαλειοθήκη προτύπων θα αποτελέσει το θεμέλιο για τη σταδιακή ανάδειξη της χώρας σε πρωταθλήτρια ποιότητας στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ. Ο στόχος είναι φιλόδοξος, και η επιτυχία του θα κριθεί από το αν οι δείκτες θα χρησιμοποιηθούν πράγματι στις αποφάσεις πολιτικής και στην καθημερινή πράξη των μονάδων υγείας.
Χρηματοδότηση και χρονοδιάγραμμα
Η δημόσια δαπάνη της Πράξης που προτείνεται για εγγραφή στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ανέρχεται σε 20.000.000 ευρώ. Η ημερομηνία λήξης ορίζεται η 28η Φεβρουαρίου 2027. Το χρονικό περιθώριο είναι περιορισμένο για ένα έργο με τόσο ευρύ πεδίο. Η μετάβαση από τη μεθοδολογία στην εφαρμογή θα δείξει αν το πλαίσιο θα γίνει πραγματικό εργαλείο διακυβέρνησης της υγείας.