Η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, όπως αναψυκτικά, συσκευασμένα σνακ, δημητριακά πρωινού και επεξεργασμένα κρέατα, ενδέχεται να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη, σύμφωνα με νέα μεγάλη αμερικανική μελέτη.
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερους από 17.000 άνδρες στις ΗΠΑ και διαπίστωσαν ότι όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων εμφάνιζαν περίπου 24% έως 31% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη, ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η ηλικία, το κάπνισμα, η φυλή και εθνικότητα και η οικονομική κατάσταση.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Charles E. Schmidt College of Medicine του Florida Atlantic University και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The American Journal of Medicine.
Τι θεωρείται υπερεπεξεργασμένο τρόφιμο
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αποτελούν πλέον πολύ μεγάλο μέρος της καθημερινής διατροφής στις ΗΠΑ. Υπολογίζεται ότι προσφέρουν σχεδόν το 60% των θερμίδων που καταναλώνουν οι ενήλικες και περίπου το 70% εκείνων που καταναλώνουν τα παιδιά.
Πρόκειται για βιομηχανικά παραγόμενα προϊόντα, στα οποία περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων αναψυκτικά, συσκευασμένα δημητριακά πρωινού και σνακ, καθώς και επεξεργασμένα κρέατα.
Συνήθως περιέχουν επεξεργασμένα λίπη και έλαια, ζάχαρη, άμυλο, αλάτι και διάφορα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται για να βελτιώσουν τη γεύση, την υφή και τη διάρκεια ζωής του προϊόντος. Συχνά, όμως, η διατροφική τους αξία είναι χαμηλότερη.
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες έρευνες συνδέουν την υψηλή κατανάλωσή τους με προβλήματα υγείας. Μεταξύ των πιθανών μηχανισμών που εξετάζουν οι επιστήμονες είναι οι διαταραχές του μεταβολισμού, η αυξημένη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, καθώς και οι μεταβολές στο μικροβίωμα του εντέρου.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, υπήρχαν σχετικά περιορισμένα στοιχεία ειδικά για τη σχέση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με τον καρκίνο του προστάτη.
Τι έδειξε η μελέτη σε 17.024 άνδρες
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 17.024 άνδρες ηλικίας 18 ετών και άνω, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στην αμερικανική National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) από το 2003 έως το 2023.
Για να υπολογίσουν την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, οι ερευνητές εξέτασαν τι είχαν φάει και πιει οι συμμετέχοντες σε δύο διαφορετικά 24ωρα και υπολόγισαν τι ποσοστό των ημερήσιων θερμίδων τους προερχόταν από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
Η ταξινόμηση έγινε με το ευρέως χρησιμοποιούμενο σύστημα NOVA, το οποίο κατηγοριοποιεί τα τρόφιμα ανάλογα με τον βαθμό και τον σκοπό της επεξεργασίας τους.
Στη συνέχεια, οι άνδρες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες. Στη χαμηλότερη κατηγορία, λιγότερο από περίπου το 20% των ημερήσιων θερμίδων προερχόταν από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ενώ στην υψηλότερη το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 44%.
Έως 31% υψηλότερος κίνδυνος
Σε σύγκριση με τους άνδρες που κατανάλωναν τα λιγότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, εκείνοι που ανήκαν στις τρεις υψηλότερες κατηγορίες κατανάλωσης παρουσίαζαν κατά 29% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Στις δύο υψηλότερες κατηγορίες η αύξηση του κινδύνου ήταν περίπου 30%.
Η συσχέτιση παρέμεινε στατιστικά σημαντική, όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη την ηλικία, τη φυλή και την εθνικότητα, το κάπνισμα και την οικονομική κατάσταση. Μετά τις σχετικές προσαρμογές, η αύξηση του κινδύνου κυμαινόταν από 24% έως 31%.
Στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση παρατηρήθηκε πιθανή αύξηση του κινδύνου κατά 34%. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν ήταν στατιστικά σημαντικό, κάτι που οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να οφείλεται στον μικρότερο αριθμό περιστατικών καρκίνου του προστάτη σε αυτή την ομάδα.
«Μεταξύ των ενήλικων ανδρών αυτού του εθνικά αντιπροσωπευτικού δείγματος των ΗΠΑ, όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων παρουσίαζαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο μετέπειτα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη», ανέφερε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Charles H. Hennekens.
Οι ερευνητές τονίζουν, πάντως, την ανάγκη για μεγαλύτερες μελέτες παρατήρησης και τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές ώστε να διερευνηθεί περαιτέρω η συγκεκριμένη υπόθεση.
Δεν αφορά μόνο τον καρκίνο
Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει την αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με υψηλότερο κίνδυνο υπέρβαρου και παχυσαρκίας, μεταβολικών διαταραχών, αυξημένων δεικτών φλεγμονής και καρδιαγγειακών νοσημάτων, ιδιαίτερα εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων, καθώς και με πρόωρο θάνατο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο περιορισμός των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων αποτελεί σύνθετη πρόκληση για τη δημόσια υγεία, καθώς πρόκειται για προϊόντα ευρέως διαθέσιμα και εύκολα προσβάσιμα.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής Timothy De Ver Dye, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, δεν αρκεί να μεταφέρεται όλη η ευθύνη στον καταναλωτή. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν οικονομικά ή πρακτικά εμπόδια στην πρόσβαση σε πιο υγιεινές τροφές και, επομένως, απαιτούνται ευρύτερες παρεμβάσεις που θα διευκολύνουν την πρόσβαση σε θρεπτικά και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Τι πρέπει να κρατήσουμε
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν καρκίνο του προστάτη. Πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, επομένως μπορεί να καταγράψει μια συσχέτιση, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Το σημαντικό εύρημα είναι ότι στους άνδρες που κατανάλωναν περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα καταγράφηκε υψηλότερος κίνδυνος καρκίνου του προστάτη, ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση αρκετών άλλων παραγόντων. Το κατά πόσο η ίδια η κατανάλωση αυτών των τροφίμων ευθύνεται για την αύξηση του κινδύνου χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.