Καθώς προχωρά ο χειμώνας, πολλοί άνθρωποι νιώθουν τα μάτια τους να δακρύζουν συχνά, ειδικά όταν βγαίνουν έξω στο κρύο. Αν και αυτό μοιάζει με απλή αντίδραση στις καιρικές συνθήκες, η χειμερινή δακρύρροια δεν οφείλεται μόνον στον κρύο αέρα.
Ρόλο παίζουν και άλλοι παράγοντες, που κυμαίνονται από την μειωμένη υγρασία στους κλειστούς χώρους λόγω της κεντρικής θέρμανσης, μέχρι υποκείμενες οφθαλμοπάθειες, όπως η βλεφαρίτιδα και η δυσλειτουργία του μεϊβομιανού αδένα.
«Τα μάτια μας προστατεύονται και λιπαίνονται από μία λεπτή στοιβάδα δακρύων, την οποία παράγουν οι δακρυϊκοί αδένες. Τα δάκρυα διατηρούν τα μάτια υγρά, απομακρύνουν την σκόνη και άλλα ξένα σώματα και παρέχουν θρεπτικά συστατικά στην επιφάνειά τους. Όταν, όμως, εκτίθενται στο κρύο, αρκετοί παράγοντες διαταράσσουν αυτή την ευαίσθητη ισορροπία, οδηγώντας σε υπερπαραγωγή δακρύων και σε ενόχληση των ματιών», εξηγεί ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Ο αέρας του χειμώνα είναι ένας από τους κύριους ενόχους της χειμερινής δακρύρροιας. Συχνά είναι ξηρός, ενώ συχνά συνδυάζεται με ξηρό αέρα και στους εσωτερικούς χώρους λόγω της θέρμανσης. Η συνέπεια είναι να εξατμίζεται πιο γρήγορα από το συνηθισμένο η υγρασία από την επιφάνεια των ματιών και να αναπτύσσεται ξηροφθαλμία.
Για να αντισταθμίσει αυτή την ξηρότητα, ο οργανισμός διεγείρει την παραγωγή των δακρύων, ώστε να ενυδατωθούν εκ νέου τα μάτια. Η υπερπαραγωγή δακρύων, όμως, μπορεί να οδηγήσει στην υπερχείλιση (ή επιφορά) δακρύων, μία αντανακλαστική διαταραχή κατά την οποία τα μάτια «τρέχουν» ασταμάτητα.
Στη δακρύρροια του χειμώνα μπορεί επίσης να παίξουν ρόλο οι επιδράσεις των χαμηλών θερμοκρασιών στα αιμοφόρα αγγεία. Το ψύχος προκαλεί συστολή των περιφερειακών αγγείων, για να μειωθεί η αποβολή της θερμότητας και να προστατευθούν τα ζωτικά όργανα. Η αγγειακή συστολή μειώνει την τροφοδοσία των άκρων (π.χ. χέρια, πόδια) με αίμα (αυτός είναι, π.χ., ο λόγος που τα δάκτυλα των χεριών γίνονται μπλε).
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα λεπτά, τριχοειδή αγγεία στην επιφάνεια των ματιών. Σε τέτοια περίπτωση, οι δακρυϊκοί αδένες αντιδρούν αυξάνοντας την παραγωγή δακρύων, για να προστατεύσουν τα μάτια.
Αν εξάλλου φυσάει δυνατός αέρας, η στοιβάδα των δακρύων στην επιφάνεια των ματιών θα διασπαστεί γρήγορα, με συνέπεια να απομείνουν ξηρά σημεία πάνω τους. Και αυτό το φαινόμενο αντανακλαστικά διεγείρει την παραγωγή δακρύων, για να αποκατασταθεί η υγρασία των ματιών. Αν μάλιστα κάποιος έχει ξηροφθαλμία ή είναι επιρρεπής στην ανάπτυξή της, το φαινόμενο μπορεί να είναι πολύ έντονο.
Ο άνεμος φέρνει επίσης μαζί του μόρια σκόνης, γύρης και άλλων απορριμμάτων που μπορεί να καταλήξουν στα μάτια. Σε τέτοια περίπτωση, αναπτύσσεται ερεθισμός ο οποίος επίσης οδηγεί στην αυξημένη δακρύρροια – αυτή τη φορά για να καθαριστούν τα μάτια απ’ ό,τι τα ενοχλεί.
«Υπάρχει επίσης περίπτωση ο χειμώνας να συμβάλλει στην ανάπτυξη επιπεφυκίτιδας. Αν και ο περισσότερος κόσμος δεν το γνωρίζει, ιογενής επιπεφυκίτιδα μπορεί να προκληθεί ακόμα και από τους ιούς που προκαλούν γρίπη ή κοινό κρυολόγημα (π.χ. αδενοϊούς). Όταν κάνει κρύο, έχουμε την τάση να μένουμε σε κλειστούς χώρους, όπου ευνοείται η μετάδοση τέτοιων ιών. Η ιογενής επιπεφυκίτιδα προκαλεί έντονη δακρύρροια», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος.
Χειμερινός ερεθισμός στον επιπεφυκότα, όμως, μπορεί να προκληθεί και χωρίς την παρουσία κάποιου ιού, προσθέτει. Η αιτία είναι οι χαμηλές θερμοκρασίες, σε συνδυασμό με τον άνεμο και την έλλειψη υγρασίας, που προκαλούν ήπια μορφή επιπεφυκίτιδας.
Μερικοί άνθρωποι, τέλος, δακρύζουν έντονα τον χειμώνα επειδή πάσχουν από υποκείμενες οφθαλμοπάθειες όπως η ξηροφθαλμία (είναι χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος της οφθαλμικής επιφάνειας), η βλεφαρίτιδα (φλεγμονή των βλεφάρων) ή η δυσλειτουργία του μεϊβομιανού αδένα (απόφραξη των αδένων των ματιών που παράγουν το λιπαρό στρώμα της δακρυϊκής μεμβράνης).
«Και οι τρεις αυτές καταστάσεις διαταράσσουν την ικανότητα των οφθαλμών να κατακρατούν την υγρασία, με συνέπεια να οδηγούν σε υπερπαραγωγή δακρύων», εξηγεί ο καθηγητής.
Για να προστατεύσετε τα μάτια σας από την δακρύρροια, ο κ. Κανελλόπουλος συνιστά να μην βγαίνετε έξω χωρίς προστατευτικά γυαλιά ηλίου (θα τα προστατεύσουν από τον αέρα), να χρησιμοποιείτε τεχνητά δάκρυα και υγραντήρες στο σπίτι (για να αυξηθεί η ενυδάτωση της οφθαλμικής επιφάνειας), να πίνετε άφθονα υγρά και να μην τρίβετε τα μάτια σας (το τρίψιμο μπορεί να τα ερεθίσει περαιτέρω, αυξάνοντας την δακρύρροια).
«Πολύ σημαντικό είναι επίσης να αποφεύγετε να σας κτυπά ο αέρας απευθείας στο πρόσωπο (είτε προέρχεται από το περιβάλλον είτε από μία πηγή θέρμανσης όπως τα αερόθερμα), καθώς και να αποφεύγετε τον καπνό των τσιγάρων (ερεθίζει ακόμα περισσότερο τα μάτια) και να περιορίσετε τη χρήση φακών επαφής (μπορεί να εξωθήσουν τα δάκρυα μακριά από τα μάτια). Αν, τέλος, η δακρύρροια επιμένει ή έχετε πολύ έντονο πρόβλημα, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας», καταλήγει ο κ Κανελλόπουλος.