Ένας ασθενής με μεσογειακή αναιμία που χρειάζεται μετάγγιση κάθε λίγες εβδομάδες, μια γυναίκα που χάνει αίμα στον τοκετό και ένας τραυματίας που φτάνει στα επείγοντα έχουν ένα κοινό: η ζωή τους εξαρτάται από μια φιάλη αίματος, που κάποιος άλλος έδωσε και κάποιο σύστημα έπρεπε να εντοπίσει, να ελέγξει και να φέρει στο σωστό σημείο, την κατάλληλη στιγμή. Για χρόνια το σύστημα αυτό στην Ελλάδα λειτουργούσε χωριστά, νοσοκομείο προς νοσοκομείο. Αυτό αρχίζει να αλλάζει.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Ξεκινά η λειτουργία ενός ενιαίου, ολοκληρωμένου και κεντρικά συντονισμένου Ψηφιακού Συστήματος Αιμοδοσίας σε εθνικό επίπεδο. Μετά από δεκαετίες συζητήσεων και αναβολών, η χώρα αποκτά για πρώτη φορά ένα σύστημα που συνδέει ψηφιακά όλες τις Υπηρεσίες Αιμοδοσίας, με στόχο μεγαλύτερη ασφάλεια, ιχνηλασιμότητα και αποτελεσματικότητα.
Το πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει η ψηφιοποίηση
Για να καταλάβει κανείς γιατί το νέο σύστημα έχει σημασία, χρειάζονται μερικά νούμερα. Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ), οι ανάγκες της χώρας σε αίμα κυμαίνονται περίπου στις 550.000 έως 650.000 μονάδες ετησίως. Από αυτές, περίπου 150.000 αφορούν ασθενείς με μεσογειακή αναιμία. Η χώρα συλλέγει περίπου 550.000 έως 580.000 μονάδες ετησίως και εισάγει από τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό περίπου 20.000 έως 25.000 μονάδες για να καλύψει το κενό. Ως ένα διεθνές σημείο αναφοράς αναφέρεται συχνά ότι μια χώρα χρειάζεται περίπου 60.000 μονάδες ανά ένα εκατομμύριο κατοίκους. Στην Ελλάδα των 10 εκατομμυρίων αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 600.000 μονάδες.
Η μεγάλη εικόνα, ωστόσο, δεν είναι τόσο απλή όσο η έλλειψη δοτών. Ο υπουργός Υγείας έχει περιγράψει το «ελληνικό παράδοξο»: ένα πολύ υψηλό ποσοστό εθελοντικής αιμοδοσίας σε σχέση με τον πληθυσμό και ταυτόχρονα εισαγωγές δεκάδων χιλιάδων φιαλών. Το ΕΚΕΑ αποδίδει το πρόβλημα στην κατακερματισμένη δομή του συστήματος και στην απουσία κεντρικής διαχείρισης. Αν η εικόνα των αποθεμάτων είναι τοπική, ένα νοσοκομείο μπορεί να έχει πλεόνασμα και ένα άλλο έλλειψη, χωρίς να το γνωρίζει κανείς σε πραγματικό χρόνο. Εδώ έρχεται να παρέμβει το ψηφιακό σύστημα.
Το έργο που προηγήθηκε: 96 νοσοκομεία συνδεδεμένα
Το νέο σύστημα βασίζεται σε ένα προηγούμενο κομμάτι υποδομής. Η ΗΔΙΚΑ Μ.Α.Ε. ολοκλήρωσε το έργο της σε 96 νοσοκομεία της χώρας, όπου έχουν πλέον εγκατασταθεί και αναβαθμιστεί τα πληροφοριακά συστήματα των Υπηρεσιών Αιμοδοσίας. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Αυτό το έργο αποτέλεσε τη βάση για το επόμενο βήμα, δηλαδή τη σύσταση και λειτουργία του Κεντρικού Πληροφοριακού Συστήματος Αιμοδοσίας και του Εθνικού Μητρώου Αιμοδοτών. Για αμφότερα υπογράφονται σήμερα οι σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις.
Το Εθνικό Μητρώο Αιμοδοτών αλλάζει σπίτι
Το πιο χειροπιαστό βήμα έγινε ήδη από το πρωί: το Εθνικό Μητρώο Αιμοδοτών μεταφέρθηκε στις σύγχρονες υποδομές της ΗΔΙΚΑ και λειτουργεί σε πλήρως ελεγχόμενο περιβάλλον επιχειρησιακής επαλήθευσης, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Υγείας. Με απλά λόγια, η πλατφόρμα δοκιμάζεται σε πραγματικές συνθήκες με αυστηρό έλεγχο, πριν λειτουργήσει πλήρως.
Η νέα πλατφόρμα απευθύνεται σε όσους εμπλέκονται στην αλυσίδα του αίματος: τα νοσοκομεία, το ΕΚΕΑ, τους αιμοδότες και, πάνω απ’ όλα, τους ασθενείς που χρειάζονται μετάγγιση. Όπως τόνισε ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, η μετάβαση ενισχύει τη διαλειτουργικότητα, την ταχύτητα και την αξιοπιστία των διαδικασιών.
Πέντε συγκεκριμένες αλλαγές στην πράξη
Η ψηφιακή ενοποίηση της αιμοδοσίας παρουσιάζεται ως μεταρρύθμιση με άμεσο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, και τα οφέλη που αναμένονται είναι πέντε.
Πρώτον, καλύτερη διαχείριση των αποθεμάτων αίματος, αφού το σύστημα θα δείχνει πού υπάρχει και πού λείπει. Δεύτερον, ενισχυμένη ιχνηλασιμότητα σε όλα τα στάδια, από τη λήψη έως τη μετάγγιση, κάτι που στην πράξη σημαίνει ότι μπορεί να εντοπιστεί η διαδρομή κάθε μονάδας αν προκύψει πρόβλημα. Τρίτον, αυξημένη ασφάλεια των διαδικασιών. Τέταρτον, ευκολότερος συντονισμός μεταξύ νοσοκομείων και ΕΚΕΑ. Πέμπτον, καλύτερη εμπειρία για τους αιμοδότες, που σημαίνει ότι ο εθελοντής δεν θα είναι πια ένα όνομα σε ένα τοπικό αρχείο, αλλά θα εντάσσεται σε ένα ενιαίο μητρώο.
Ο στόχος, όπως τονίζεται, είναι ένα σύγχρονο, ασφαλές και ενιαίο Εθνικό Σύστημα Αιμοδοσίας με επίκεντρο τον άνθρωπο.
Μια μεταρρύθμιση που δεν πέρασε χωρίς αντιπαράθεση
Η πολιτική διάσταση του έργου δεν παραλείφθηκε. Ο υπουργός υπενθύμισε ότι είχε δεχθεί έντονη κριτική και αμφισβήτηση, τόσο στη Βουλή όσο και μέσω δημοσιευμάτων. Κατά τον ίδιο, η υλοποίηση προχώρησε με ταχύτητα παρά τις αντιδράσεις και ολοκληρώθηκε χωρίς καμία επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού, αξιοποιώντας αποκλειστικά πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. «Προχωρούμε», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η μεταρρύθμιση ήταν αίτημα του Υπουργείου Υγείας και των αιμοδοτών επί δύο δεκαετίες.
Τι μένει να αποδειχθεί
Η λειτουργία ενός πληροφοριακού συστήματος είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η αποτελεσματικότητά του θα κριθεί από την πλήρη και ομαλή λειτουργία του σε όλα τα νοσοκομεία και από το αν το ΕΚΕΑ θα αποκτήσει στην πράξη ρόλο κεντρικής διαχείρισης των αποθεμάτων, όπως έχει δηλώσει ο υπουργός. Θα κριθεί και από το αν θα περιοριστούν οι εισαγωγές και οι ελλείψεις τους θερινούς μήνες, και από το αν θα ενισχυθεί η εθελοντική αιμοδοσία σε σχέση με τη «δωρεά αντικατάστασης», όπου συγγενείς και φίλοι δίνουν αίμα για έναν ασθενή. Το ψηφιακό μητρώο μπορεί να βοηθήσει σε αυτό, επειδή επιτρέπει καλύτερη επικοινωνία με τους δότες και ουσιαστικότερη παρακολούθηση.
Για τον απλό πολίτη η ουσία είναι μία: ένα σύστημα που βλέπει ολόκληρη τη χώρα ως ένα δίκτυο, και όχι ως ξεχωριστά νησιά, μπορεί να σώσει περισσότερες ζωές με το ίδιο αίμα.