Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Μια οικογενειακή τραγωδία διαδραματίστηκε στο Ρέθυμνο το Σάββατο (31/5), όπου ένας 87χρονος άνδρας σκότωσε την 85χρονη σύζυγό του που νοσηλεύονταν στο νοσοκομείο σε τελικό στάδιο καρκίνου και στη συνέχεια έστρεψε το όπλο στον εαυτό του. Παρά τις προσπάθειες των γιατρών να τον κρατήσουν στην ζωή,λίγες ώρες αργότεραο ηλικιωμένος άνδρας άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο του Ρεθύμνου.
«Δεν αντέχω να σε βλέπω να βασανίζεσαι. Δε μπορώ να σε βλέπω να υποφέρεις έτσι». Με αυτά τα λόγια, στο χειρόγραφο σημείωμα που βρέθηκε δίπλα στο κρεβάτι της γυναίκας του, ο ηλικιωμένος άνδρας εξηγούσε τους λόγους που τον ώθησαν στην πράξη του.
Σύμφωνα με το οικογενειακό περιβάλλον του ζευγαριού, επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα αγαπημένο ζευγάρι, με 67 χρόνια κοινής ζωής. Όπως υποστηρίζουν συγγενείς και φίλοι του ηλικιωμένου ζευγαριού, η τραγική πράξη του 87χρονου άνδρα δεν ήταν παρά μια προσπάθεια να απαλλάξει τη σύζυγό του από τον πόνο και την ταλαιπωρία που βίωνε το τελευταίο διάστημα λόγω του καρκίνου.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα έγκλημα υποκινούμενο «από οίκτο και αγάπη» απασχολεί την επικαιρότητα. Στο σύγχρονο κινηματογράφο μια αντίστοιχη κατάσταση έχει περιγραφεί αριστοτεχνικά από τον Μίκαελ Χάνεκε στην ταινία “Amour” («Αγάπη»), με τις συγκλονιστικές ερμηνείες του Ζαν Λουί Τρεντινιάν και της Εμανουέλ Ριβά.
Ωστόσο, τόσο στην πραγματική ζωή όσο και στην Τέχνη, γεννιούνται μέσα μας τα αναπόφευκτα – και βασανιστικά – ερωτήματα: Μπορεί η δολοφονία μιας γυναίκας από τον σύντροφο/σύζυγό της για να την απαλλάξει από το μαρτύριο της ανίατης και επώδυνης νόσου που βιώνει να αποτελεί μια υπέρτατη πράξη αγάπης και συμπόνιας;
Ή μήπως, αντίθετα, μια τέτοια πράξη υποκινείται από άλλες βαθύτερες αιτίες και δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της απόγνωσης μπροστά στην απειλή της ενδεχόμενης απώλειας του συντρόφου και της εξουθένωσης και μοναξιάς του φροντιστή που δεν αντέχει πλέον συναισθηματικά να αντιμετωπίσει το οδυνηρό μέλλον και το αβέβαιο μέλλον;
Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά δίνει στο DailyPharmaNews η Σόφη Αντωνίου Κωτσαντή, Ψυχολόγος-Εγκληματολογική Ψυχολόγος, B.Sc-M.Scs.
«Ο οίκτος είναι το συναίσθημα εκείνο, το οποίο θρέφεται από τον πόνο, ατομικώς ή συλλογικώς και βρίσκεται στο κάθε βήμα της ζωής των ανθρώπων με τις μεγαλύτερες, με τις ελάχιστες ή και με τις υπερβολικές συναισθηματικές εντάσεις των βιωμένων καθημερινών γεγονότων.
Ο οίκτος, αρχικά μπορεί να πάρει την πιο αθώα του μορφή και να μεταμορφωθεί σε μια αγάπη με ειλικρίνεια και δέσμευση. Όμως, μπορεί να προκαλέσει και ολέθριες συνέπειες, όπως έχουμε και στη συγκεκριμένη περίπτωση της δολοφονίας μιας καρκινοπαθούς γυναίκας από τον σύζυγό της για να την απαλλάξει από τους πόνους που είχε. Εδώ, έχει την όψη της διάβρωσης και αναφέρεται ως ο αδύναμος, αισθηματικός οίκτος.
Οι δολοφονίες «από συμπόνοια» διαπράττονται κατά πλειοψηφία από άνδρες
Η Αγάπη μέσα της δεν συμπεριλαμβάνει τη δολοφονία. Όταν αγαπάμε δεν σκοτώνουμε κάποιον, ακόμη και εάν είναι άρρωστος στο τελικό στάδιο. Το έγκλημα αυτό μας δείχνει, πώς δεν είναι μια πράξη αγάπης, αλλά είναι μια δυνατή φωνή απόγνωσης. Σε αυτή του πράξη τονίζονται οι καταστάσεις, οι οποίες δεν έχουν προοπτική εξέλιξης και βελτίωσης, η έλλειψη διαχείρισης των συναισθημάτων του, η απουσία δύναμης και υποστήριξης, καθώς και ο βουβός πόνος, βλέποντας τη σύζυγό του να υποφέρει από την ασθένειά της.
Οι δολοφονίες «από οίκτο» διαπράττονται κατά πλειοψηφία από άνδρες, ιδίως ηλικιωμένα άτομα με τη χρήση όπλων και συγκεκριμένα πυροβόλων.Σύμφωνα με τις μελέτες του Πανεπιστημίου του Colorado, διαπιστώθηκε κατά προσέγγιση, ότι τα 2/3 των θυμάτων ήταν γυναίκες και οι θύτες ήταν σε μόνιμη βάση άνδρες. Άλλες έρευνες σε αναλύσεις τους παρουσιάζουν το υψηλό ποσοστό του 78% με θύματα γυναίκες και το ποσοστό του 88% με θύτες άνδρες.
Τα αίτια πίσω από τις δολοφονίες από συμπόνοια
Οι πιο σημαντικοί λόγοι διάπραξης μιας δολοφονίας «από οίκτο» συνήθως είναι:
• Η διαστρεβλωμένη αντίληψη της υποχρέωσης του καθήκοντος: Μερικοί άνδρες-θύτες αισθάνονται την ανάγκη να τερματίσουν τη ζωή των συζύγων τους, δίχως τη συναίνεσή τους.
• Θεωρούν ότι όλα αυτά είναι ενέργειες αγάπης: Ορισμένοι άνδρες-θύτες πιστεύουν ότι οι πράξεις τους ήταν από αγάπη ή συμπόνια, κυρίως όταν το θύμα ήταν ανήμπορο και δεν μπορούσε να αντιδράσει. Το έγκλημα αναφέρεται στις ψυχικές, ενδόμυχες πιέσεις και τις απόψεις του θύτη, σε αντίθεση με την πραγματικότητα του θύματος.
• Συμπτωματολογία κατάθλιψης: Διαταραχή της Διάθεσης, ψυχικός κλονισμός και κατάρρευση. Οι θύτες νοσούν από κατάθλιψη, η οποία μπορεί να είναι χωρίς διάγνωση και θεραπεία, άγχος και μετατραυματικό στρες(PTSD), ιδιαιτέρως όταν αναλαμβάνουν την περιποίηση του ασθενούς ή νιώθουν την απειλή της ενδεχόμενης απώλειας. Οι ανεπάρκειες, η έλλειψη του στηρίγματος, της προσδοκίας ό,τι κάτι καλύτερο θα συμβεί, το εσωτερικό πένθος, η αδυναμία καταλήγουν τις περισσότερες φορές στην αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής-αποφάσεις δολοφονίας).
Ο φόνος ενός ανθρώπου-ασθενούς από οίκτο φανερώνει πώς ο θύτης δεν μπορεί να ζήσει δίχως τη σύζυγό του ή δεν έχει την αντοχή και την ανθεκτικότητα να την κοιτά να βασανίζεται από την ασθένειά της, η οποία είναι τελικού σταδίου (καρκίνος). Η πράξη της ‘’αυτοκτονίας’ από κοινού” – πρώτα τη δολοφόνησε και ύστερα αυτοκτόνησε – δηλώνει μια έντονη φυγή, απόδραση του ‘’μαζί’’ για να μη ζήσουν μέσα σε ένα οδυνηρό μέλλον.
Όσοι θύτες-άνδρες δεν έχουν προσοικειωθεί με τον κύριο ρόλο του φροντιστή μπορεί να πιεστούν πολύ, λόγω της ψυχικής-συναισθηματικής-σωματικής κούρασης. Όταν δεν υπάρχει ένα κατάλληλο, ουσιαστικό, υποστηρικτικό πλαίσιο οι ίδιοι αισθάνονται μόνοι, περιορισμένοι, παγιδευμένοι, βλέποντας τη θανάτωση, ως τη μοναδική λύση, τόσο για τον άνθρωπο τον οποίο φροντίζουν, όσο και για τον ίδιο τους τον εαυτό.
Η δολοφονία και η ακολουθία της αυτοκτονίας συνιστούν αποχρώσες αιτίες σοβαρών ψυχικών διαταραχών, οι οποίες προκαλούνται από ένα δυσάρεστο συμβάν και συχνά συνακολουθούνται από παραληρηματικές ιδεολογίες, ότι ο θάνατος είναι η έσχατη διέξοδος. Συνήθως, οι συλλογισμοί περί αυτοκτονίας προϋπάρχουν, συμβιώνουν ή συνυπάρχουν με την ασθένεια της συζύγου.
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω πως οι άνθρωποι που ζουν μέσα σε συνθήκες πόνου και απόγνωσης μπορούν και πρέπει να αναγνωρίζονται. Η κοινωνία χρειάζεται να είναι αρωγός, να βρίσκεται δίπλα τους, δίνοντάς τους ψυχολογική υποστήριξη(στον ασθενή και στον φροντιστή) και ταυτόχρονη οικονομική ενίσχυση, διότι το κόστος της μέριμνάς τους είναι αρκετά υψηλό και αυτό διογκώνει τις θέσεις και τα προβλήματά τους».
Αναισθησιολόγοι: Διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στην ασθένεια και τον θάνατο!
Με αφορμή το τραγικό συμβάν στο Ρέθυμνο, με κοινή ανακοίνωση η Ελληνική Εταιρεία Αλγολογίας (ΕΕΑ) και οι αναισθησιολόγοι των Ιατρείων Πόνου της Κρήτης, ζητούν άμεσα μέτρα για τη «διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στην ασθένεια και τον θάνατο».
Όπως επισημαίνουν, είναι επιτακτική ανάγκη η Πολιτεία στην Ελλάδα να επενδύσει στην ανάπτυξη υπηρεσιών παρηγορικής φροντίδας και δικτύων ψυχοκοινωνικής υποστήριξης που θα είναι προσβάσιμα σε όλους τους ασθενείς και τις οικογένειες ή τους φροντιστές τους.
Τι αναφέρει αναλυτικά η ανακοίνωση:
«Μετά το τραγικό γεγονός που συνέβη στο νησί μας, όλοι οι αναισθησιολόγοι των Ιατρείων Πόνου της Κρήτης και η Ελληνική Εταιρεία Αλγολογίας (ΕΕΑ), θέλουμε να υπογραμμίσουμε τα βαθιά κενά του συστήματος υγείας μας, ιδίως την κραυγαλέα ΑΠΟΥΣΙΑ ολοκληρωμένων υπηρεσιών ανακουφιστικής/παρηγορικής φροντίδας και ισχυρής ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Αυτό το φρικτό γεγονός μπορεί να θεαθεί και πέρα από την οπτική γωνία μιας βίαιης πράξης, ως μια σκληρή και καταστροφική συνέπεια της αθεράπευτης οδύνης, μια απελπισμένη κραυγή για βοήθεια από μια οικογένεια που έχει συντριβεί από τη διάγνωση ενός προχωρημένου καρκίνου και έχει εγκαταλειφθεί από ένα σύστημα που θα έπρεπε να της είχε προσφέρει υποστήριξη.
Η διάγνωση μιας απειλητικής για τη ζωή ασθένειας, όπως είναι ο καρκίνος ανοίγει μια πόρτα συνειδητοποίησης, την ίδια πόρτα που, για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας, μας επιτρέπει να κρατάμε τις σκέψεις για το θάνατο στο παρασκήνιο. Για πολλούς ανθρώπους, το άνοιγμα αυτής της πόρτας προκαλεί μια υπαρξιακή κρίση και μια αιφνίδια συνάντηση με μεγάλο «ολικό πόνο». Ο όρος αυτός περιλαμβάνει τις σωματικές, ψυχολογικές, κοινωνικές, συναισθηματικές και πνευματικές πτυχές του πόνου και της οδύνης (“υποφέρειν”), τονίζοντας ότι η πλήρης κατανόηση και αντιμετώπιση του πόνου απαιτεί την συμπερίληψη όλων αυτών των διαστάσεων.
Όλα αυτά συμβαίνουν στο πλαίσιο μιας σύγχρονης κοινωνίας που δεν είναι προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει την είδηση ενός πιθανού θανάτου. Επιπλέον, καθώς ο θάνατος κρύβεται πλέον συστηματικά από την κοινωνική θέα και ιατρικοποιείται, μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία προτεραιότητα δίνεται μόνο στα σωματικά συμπτώματα. Ως εκ τούτου, μετά τη διάγνωση, ο ασθενής και η οικογένειά του μπορεί να βρεθεί σε κατάσταση έντονης απομόνωσης, με τον «ολικό πόνο» να κινδυνεύει να μείνει χωρίς φροντίδα.
Η παρηγορική/ανακουφιστική φροντίδα, έχει πολλά να προσφέρει από τη στιγμή της διάγνωσης. Καλούμε τους επαγγελματίες υγείας, τους ασθενείς και τις οικογένειές τους να έχουν πρόσβαση ή να παραπέμπουν σε βοήθεια που παρέχεται από τα Ιατρεία Πόνου.
Στην Ελλάδα, παρά τις προόδους στον τομέα της Ιατρικής, οι ασθενείς που διαγιγνώσκονται με προχωρημένο καρκίνο και άλλες ασθένειες που περιορίζουν τη διάρκεια της ζωής τους, συχνά υπομένουν τεράστιο σωματικό πόνο και συναισθηματική οδύνη χωρίς επαρκή ανακούφιση ή συμπονετική υποστήριξη. Η έλλειψη ολοκληρωμένων ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών αφήνει τις οικογένειες απομονωμένες και συντετριμμένες, ανίκανες να αντιμετωπίσουν το συναισθηματικό βάρος της διάγνωσης , της φροντίδας των δικών τους ατόμων καθώς πορεύονται προς το θάνατο.
Αυτό το τραγικό περιστατικό αποτελεί παράδειγμα των καταστροφικών συνεπειών της παραμέλησης των ολιστικών αναγκών των ασθενών, οι οποίες περιλαμβάνουν όχι μόνο την ιατρική περίθαλψη, αλλά και τη συναισθηματική, ψυχολογική και πνευματική υποστήριξη. Η απουσία τέτοιων υπηρεσιών μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα απελπισίας, ματαιότητας και απόγνωσης, τα οποία, σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να καταλήξουν σε τραγικά αποτελέσματα όπως αυτό που είδαμε.
Είναι επιτακτική ανάγκη η Πολιτεία στην Ελλάδα να επενδύσει στην ανάπτυξη υπηρεσιών παρηγορικής φροντίδας και δικτύων ψυχοκοινωνικής υποστήριξης που θα είναι ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΑ σε όλους τους ασθενείς και τις οικογένειες ή τους φροντιστές τους. Οι υπηρεσίες αυτές είναι απαραίτητες όχι μόνο για την ανακούφιση του πόνου, αλλά και για την καλλιέργεια συναισθηματικής ανθεκτικότητας στους ασθενείς και τις οικογένειές τους κατά τις πιο δύσκολες στιγμές. Η διασφάλιση της αξιοπρέπειας, της άνεσης και της φροντίδας με ανθρωπιά πρέπει να αποτελεί θεμελιώδη πτυχή του συστήματος υγείας μας.
Καλούμε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και τους σχετικούς φορείς να δώσουν προτεραιότητα στη δημιουργία και την επέκταση των υπηρεσιών ανακουφιστικής/παρηγορικής φροντίδας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε όλη την Ελλάδα. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να αποτρέψουμε μελλοντικές τραγωδίες, να τιμήσουμε την αξιοπρέπεια των ασθενών μας και να προωθήσουμε ένα πιο ανθρώπινο και συμπονετικό περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης».