Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η ποιότητα του αέρα στους χώρους εργασίας αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα για την υγεία και την ευεξία των εργαζομένων. Παρότι συχνά παραβλέπεται, ο αέρας που αναπνέουμε στον επαγγελματικό μας χώρο μπορεί να περιέχει σωματίδια, χημικές ουσίες, αλλεργιογόνα και μικροοργανισμούς που επηρεάζουν άμεσα το αναπνευστικό, καρδιαγγειακό και νευρικό σύστημα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι έως και το 30% των νέων ή ανακαινισμένων κτηρίων σε όλο τον κόσμο έχουν κακή ποιότητα εσωτερικού αέρα. Επιπλέον, σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet», πάνω από 800.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο από την κακή ποιότητα αέρα στους χώρους εργασίας.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό American Society of Heating, Refrigerating and Air Conditioning Engineers ( ASHRAE), αποδεκτή ποιότητα του αέρα εσωτερικού χώρου είναι «ο αέρας εκείνος στον οποίον δεν περιέχονται γνωστοί ρυπογόνοι παράγοντες σε συγκεντρώσεις οι οποίες κρίνονται ως βλαπτικές από αρμόδιες αρχές και όπου η ισχυρή πλειονότητα των εκτεθειμένων προσώπων (τουλάχιστον το 80%) δεν εκφράζει δυσαρέσκεια».
Οι κυριότεροι βλαπτικοί παράγοντες
Οι συνήθεις βλαπτικοί παράγοντες που ευθύνονται για την εσωτερική ρύπανση στον εργασιακό χώρο είναι:
Η φορμαλδεΰδη: Υπάρχει σε πολλά υλικά, με κυριότερα τα χαλιά, τα έπιπλα και οι κόλλες. Η αέρια φορμαλδεΰδη προκαλεί ενόχληση και ευαισθησία στο αναπνευστικό σύστημα, εκδηλώνοντας συμπτώματα όπως ξηρός και ερεθισμένος λαιμός, πονοκεφάλους, προβλήματα με τη μνήμη και τη συγκέντρωση, ναυτία, ζαλάδα, κάψιμο και φαγούρα στα μάτια . Σε υψηλές συγκεντρώσεις, η φορμαλδεΰδη θεωρείται ύποπτη για καρκινογένεση στον άνθρωπο.
Το μονοξείδιο του άνθρακα : Πρόκειται για ένα άχρωμο, άοσμο και ιδιαίτερα τοξικό αέριο, το οποίο παράγεται από την ατελή καύση σε λέβητες, καπνικά προϊόντα και εξατμίσεις μηχανοκίνητων οχημάτων. Σε χαμηλές συγκεντρώσεις το μονοξείδιο του άνθρακα μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο και κόπωση, ενώ σε ψηλότερες συγκεντρώσεις μπορεί να επιφέρει δηλητηρίαση ή ακόμα και θάνατο.
Τα οξείδια το αζώτου: Συνήθως παράγονται από τις εξατμίσεις των κινητήρων καθώς και σε εκπομπές συσκευών καύσης, όπως φούρνους αερίων, λέβητες και ηλεκτρογεννήτριες που λειτουργούν με πετρέλαιο. H έκθεση σε οξείδια του αζώτου μπορεί να προκαλέσουν αναπνευστικά προβλήματα και βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα.
Το όζον: Βασικές πηγές εκπομπής όζοντος εντός των κτηρίων είναι οι φωτοτυπικές μηχανές, ο ελαττωματικός ή ελλιπώς συντηρημένος ηλεκτρολογικός εξοπλισμός και τα ηλεκτροστατικά φίλτρα αέρα.Το όζον επιδρά αρνητικά στο αναπνευστικό σύστημα και σε υψηλά επίπεδα έκθεσης μπορεί να προκαλέσει καρκίνο στους πνεύμονες.
Τα σωματίδια σκόνης: Συνήθως παράγονται απόελλιπή καθαριότητα, οικοδομικά υλικά, σπόρους μυκήτων, καπνό, μονώσεις αγωγών, αμίαντο, ίνες χαλιών και ίνες χάρτου από τη χρήση φωτοτυπικών. Ο δυνητικός κίνδυνος για την υγεία από συγκεκριμένα είδη σκόνης σχετίζεται με την τοξικότητα και το μέγεθος των σωματιδίων. Τα πλέον επικίνδυνα είδη σκόνης είναι οι σκόνες με πολύ μικρά σωματίδια τα οποία δεν είναι ορατά με το ανθρώπινο μάτι, όπως συμβαίνει με τις λεπτές κόνεις. Η υψηλή συγκέντρωση σωματιδίων σκόνης μπορεί να επηρεάσει το δέρμα, τα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα.
Οι πτητικές οργανικές ουσίες: Οι ουσίες αυτές παράγονται από διαλύτες σε βαφές, επιχρίσματα, αποχρωστικά βαφών, αραιωτικά βαφών, υλικά στοκαρίσματος, χαλιά, κόλλες, φωτοτυπικά μηχανήματα, πλακίδια οροφής ή τοίχων, αποσμητικά χώρου, καθαριστικά, μαλακτικά υφασμάτων και καπνό τσιγάρου. Υψηλά επίπεδα έκθεσης στις ουσίες αυτές προκαλεί αναπνευστική δυσφορία, σφίξιμο στο στήθος, ναυτία και σύγχυση.
Το ραδόνιο: Πρόκειται για ένα φυσικό ραδιενεργό αέριο που παράγεται φυσικά από το έδαφος και μπορεί να συσσωρεύεται σε κλειστούς χώρους. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι αγνοούν την παρουσία του, καθώς δεν έχει οσμή ή χρώμα και συνήθως εισέρχεται στους χώρους εργασίας από το έδαφος αλλά και τα οικοδομικά υλικά και το πόσιμο νερό. Τα υψηλά επίπεδα έκθεσης στο ραδόνιο αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του πνεύμονα. Ο κίνδυνος αυξάνεται αναλογικά με τον χρόνο έκθεσης και τη συγκέντρωση ραδονίου στον αέρα που αναπνέουμε.
Διάφοροι βιολογικοί παράγοντες: Βιολογικός παράγοντας είναι κάθε μικροοργανισμός, ο οποίος, αερογενώς, μπορεί να προκαλέσει μόλυνση, αλλεργία, τοξικότητα ή άλλη επικίνδυνη κατάσταση για την ανθρώπινη υγεία. Οι μικροοργανισμοί περιλαμβάνουν ιούς, βακτήρια, μύκητες και πρωτόζωα.Η έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες μπορεί να προκαλέσει λοιμώδη νοσήματα όπως, φυματίωση, πνευμονία, μηνιγγίτιδα καθώς και διάφορες ιογενείς λοιμώξεις όπως γρίπη, ιλαρά, κ.ά.
Τα συμπτώματα στην υγεία των εργαζομένων
Τα συνήθη συμπτώματα στην υγεία των εργαζομένων σε περιπτώσεις ακατάλληλης ή ανεπαρκούς ποιότητας αέρα εσωτερικού χώρου είναι ο πονοκέφαλος, η ναυτία, η δύσπνοια, η πνευματική και σωματική κόπωση, η υπνηλία, ο λήθαργος, η ζάλη, τα αναπνευστικά προβλήματα, το σφίξιμο στο στήθος, ο ξηρός λαιμός, ο ξηρός βήχας, τα εξανθήματα στο δέρμα, οι πεπτικές διαταραχές, τα κόκκινα μάτια, η δακρύρροια, η βουλωμένη μύτη, η καταρροή και η απώλεια συγκέντρωσης.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι εργαζόμενοι παρουσιάζουν αυτά τα συμπτώματα μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη της εργάσιμης ημέρας και αισθάνονται καλύτερα μετά την έξοδό τους από το κτήριο.
Ωστόσο, δεν επηρεάζονται όλοι οι εργαζόμενοι στον ίδιο βαθμό. Έχει διαπιστωθεί ότι συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων επηρεάζονται περισσότερο και παρουσιάζουν νωρίτερα από άλλους κάποια από τα συμπτώματα που προκαλεί η ακατάλληλη ποιότητα αέρα στους εσωτερικούς χώρους εργασίας.
Το Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου
Τα παραπάνω συμπτώματα θεωρείται πιθανόν να σχετίζονται με το «Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου» (Sick Building Syndrome). Η μακροχρόνια παραμονή σε ένα «άρρωστο κτίριο» μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις όπως ρινίτιδες, ιγμορίτιδες, ωτίτιδες, επιπεφυκίτιδες, πνευμονίες, δερματίτιδες, παθήσεις του πεπτικού, των νεφρών και του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η μακροχρόνια παραμονή σε ένα «άρρωστο κτίριο» μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις όπως ρινίτιδες, ιγμορίτιδες, ωτίτιδες, επιπεφυκίτιδες, πνευμονίες, δερματίτιδες, παθήσεις του πεπτικού, των νεφρών και του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Υπάρχει λύση;
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί του οργανισμού American Society of Heating, Refrigerating and Air Conditioning Engineers, η ποιότητα του αέρα στον εργασιακό χώρο αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην εκτίμηση του κινδύνου για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων.
Κατά συνέπεια, κάθε εργοδότης οφείλει να λαμβάνει μέτρα για την προστασία της ανθρώπινης υγείας σε σχέση με τα κτήρια που χρησιμοποιεί ως χώρους εργασίας. Με συστηματικό έλεγχο συγκεκριμένων παραγόντων στον αέρα των χώρων εργασίας καθώς και με αποτελεσματικά προγράμματα συντήρησης και καθαρισμού των κτηρίων και τακτικό αερισμό των κλειστών χώρων, η πρόληψη και αποφυγή αρνητικών συμπτωμάτων στην υγεία των εργαζομένων στα κτήρια είναι εφικτή.