Εννέα στους δέκα πολίτες κρίνουν απαραίτητα και ωφέλιμα τα προγράμματα πρόληψης του Υπ .Υγείας δείχνει έρευνα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και του Ινστιτούτου Πολιτικής Υγείας. – Συνέντευξη του καθηγητή Κυρ. Σουλιώτη στο ΑΠΕ -ΜΠΕ
Εντυπωσιακά υψηλή είναι η αποδοχή του προγράμματος «Προλαμβάνω» από τους πολίτες όπως προκύπτει από έρευνα που διενεργήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 από την ερευνητική ομάδα στο Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας. Ο επικεφαλής της έρευνας καθηγητής Πολιτικής Υγείας, κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Κυριάκος Σουλιώτης, αποκαλύπτοντας τα ευρήματα της σε συνέντευξη του στο ΑΠΕ -ΜΠΕ τονίζει ότι « το πρόγραμμα έλαβε μία από τις υψηλότερες βαθμολογίες ανάμεσα στις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της υγείας, ενώ το 90% του πληθυσμού περίπου, το κρίνουν απαραίτητο και ωφέλιμο για τους πολίτες».
Η ανταπόκριση είναι μεγάλη σε όλα τα προγράμματα, με το συνολικό ποσοστό συμμετοχής να υπερβαίνει το 50% των δικαιούχων αναφέρει ο Κυριάκος Σουλιώτης μιλώντας στον Μ. Κεφαλογιάννη, επισημαίνοντας πως «Επειδή τα προγράμματα δεν ξεκίνησαν ταυτόχρονα και δεδομένου ότι ο πληθυσμός-στόχος διαφέρει, οι απόλυτοι αριθμοί είναι σχετικοί».
Σε ερώτηση για το αν έχουν καταγραφεί τάσεις για μείωση νοσηρότητας, νοσηλειών και θνησιμότητας, απάντησε πως ακόμα είναι νωρίς για τέτοιες πληροφορίες αλλά η βιβλιογραφία και τα δεδομένα από άλλες χώρες επιβεβαιώνουν την θετική επίδραση τέτοιων προγραμμάτων και στους τρεις αυτούς δείκτες.
ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΣΕ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
«Αναφέρω ενδεικτικά μία πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ, από την οποία προέκυψε ότι οι προληπτικοί έλεγχοι για καρκίνο μαστού, παχέος εντέρου, τραχήλου μήτρας και πνεύμονα έχουν ήδη προσφέρει επιπλέον 12,2 – 16,2 εκατομμύρια έτη ζωής. Και αυτά χωρίς καθολική συμμετοχή του πληθυσμού-στόχου στα αντίστοιχα προγράμματα», επισημαίνει.
Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις του Υπουργείου Υγείας, περισσότερα από 120.000 άτομα έχουν εντοπιστεί έγκαιρα με ευρήματα λόγω της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι συμπολίτες μας οδηγήθηκαν σε περαιτέρω έλεγχο και, ανάλογα με τα αποτελέσματα αυτού, ακολούθησαν κάποιο θεραπευτικό πλάνο , εξηγεί.
Αν και δεν έχει ακόμα υπολογιστεί ο οικονομικός αντίκτυπος των προγραμμάτων, αν λάβουμε υπόψη την αντίστοιχη εμπειρία άλλων χωρών μπορούμε με βεβαιότητα να υποστηρίξουμε ότι το πρόσημο θα είναι θετικό, εκτιμά ο καθηγητής,
«Είναι γνωστό και επιβεβαιωμένο ότι τα συστηματικά και στοχευμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου είναι αποδοτικά σε σχέση με τη μη διενέργειά τους. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη έχει υπολογιστεί ότι η διενέργεια μαστογραφίας ανά δύο χρόνια σε γυναίκες 50-69 ετών προκαλεί ένα κόστος της τάξης των 3.000-8.000Euro ανά Ποιοτικώς Σταθμισμένο Έτος Ζωής, (QALY), το οποίο καθιστά το πρόγραμμα εξόχως αποδοτικό.. Το ζήτημα με την πρόληψη είναι ότι αποτελεί μια επένδυση για την υγεία και το σύστημα υγείας, η οποία όμως απαιτεί μια εμπροσθοβαρή χρηματοδότηση, τη στιγμή που τα οφέλη είναι, τουλάχιστον, μεσοπρόθεσμα. Για τον λόγο αυτό , η πρόληψη δεν ήταν τόσο δημοφιλής σε πολιτικούς όρους καθώς απαιτούσε χρηματοδότηση στην αρχή της ενώ η όποια πολιτική της κεφαλαιοποίηση δεν ήταν άμεση. Έτσι, για πολλά χρόνια δεν αποτέλεσε προτεραιότητα της πολιτικής υγείας παρά το γεγονός ότι η κοινωνία είχε αναγνωρίσει την αξία της. Θα λέγαμε λοιπόν ότι, όσον αφορά την πρόληψη, η κοινωνία προηγήθηκε του πολιτικού μας συστήματος γι’ αυτό και η οργανωμένη αυτή προσπάθεια του κράτους τυγχάνει ευρείας αποδοχής από τους πολίτες»
ΑΠΟ ΟΥΡΑΓΟΙ , ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ
Το πρώτο στοίχημα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου είναι αυτό της συμμετοχής τονίζει ο καθηγητής και αναφέρεται σε στοιχεία του Υπουργείου Υγείας, σύμφωνα με τα οποία «πάνω από 5εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη επωφεληθεί από το πρόγραμμα, με την τάση να είναι αυξητική. Αυτό και μόνο αποτελεί μία επιτυχία του προγράμματος» εξηγεί.
Όλα αυτά βέβαια έγιναν πράξη όταν η Πολιτεία αποφάσισε να ασχοληθεί με ένα ζήτημα που επί χρόνια ήταν στην άκρη: την πρόληψη.
Είναι δεδομένο ότι οι επιδόσεις μας σε αυτόν τον τομέα δεν ήταν οι αναμενόμενες εδώ και χρόνια , σύμφωνα με τον κύριο Σουλιώτη που δίνει την εξήγηση πως «ενδεχομένως η πρόληψη αντιμετωπιζόταν ως «πολυτέλεια» και σειρά ετών καθώς ήταν συνδεδεμένη με τη μεταρρύθμιση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, πεδίο στο οποίο επίσης έχουμε υστέρηση σε σχέση με τις άλλες χώρες».
Πως όμως φτάσαμε από ουραγοί να γινόμαστε παράδειγμα προς μίμηση;
Μην ξεχνάμε ότι η χώρα μας βραβεύθηκε πρόσφατα από τα Ηνωμένα Έθνη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, το οποίο όντως αποτελεί πρότυπο για πολλές άλλες χώρες.
«Το «Προλαμβάνω» είναι μία πρωτοβουλία που όχι μόνο είναι άκρως απαραίτητη και ωφέλιμη αλλά και που υλοποιείται χωρίς οικονομικά, διαδικαστικά ή άλλα εμπόδια για τους πολίτες. Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό είναι πολύ σημαντικό, ιδίως τη στιγμή που, μέχρι πρόσφατα, η στάση των πολιτών απέναντι στην πρόληψη ήταν ανησυχητική με 1 στους 5 να δηλώνουν ότι σπάνια επισκέπτονται έναν γιατρό ή μια υπηρεσία υγείας για προληπτικό έλεγχο υγείας» επισημάνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κος Σουλιώτης.
Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ
Μία ακόμα στόχευση αυτών των προγραμμάτων είναι η διάδοση μιας κουλτούρας πρόληψης στον πληθυσμό, η οποία με βεβαιότητα θα έχει σημαντικότατη απόδοση σε βάθος χρόνου εκτιμά και καταλήγει:
«Θέλω να ελπίζω ότι βιώνουμε μια μετεξέλιξη από την παραδοσιακή, ξεπερασμένη προσέγγιση που επικεντρώνεται στο να βοηθήσει τους πολίτες να αντιμετωπίσουν την όποια ασθένειά τους, στην διεύρυνση της πολιτικής υγείας με δράσεις και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στο να κρατήσουν τον πληθυσμό υγιή».
Ολόκληρη η συνέντευξη του Κυριάκου Σουλιώτη καθηγητή Πολιτικής Υγείας, κοσμήτορα της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στο ΑΠΕ έχει ως εξής:
Ερ. Τα προγράμματα πρόληψης υπήρχαν για χρόνια σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Καθυστέρησε η Ελλάδα να εφαρμόσει τέτοια προγράμματα;
Η αξία της πρόληψης είναι τεκμηριωμένη σε όλες τις διαστάσεις της και, στη βάση αυτή, πολλές χώρες εφαρμόζουν σχετικά προγράμματα με συνέπεια και συνέχεια εδώ και δεκαετίες. Στο σκέλος της πρωτογενούς πρόληψης, η οποία αποσκοπεί στη μείωση των πιθανοτήτων νόσησης, αυτά περιλαμβάνουν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου, αντικίνητρα για την κατανάλωση προϊόντων με επιβλαβή επίδραση στην υγεία και απαγορεύσεις όπως π.χ. αυτή που αφορά στο κάπνισμα σε δημόσιους χώρους. Επιπλέον, σε όλες τις χώρες εφαρμόζονται εμβολιαστικά προγράμματα, χάρη στα οποία έχουν αποτραπεί εκατομμύρια θάνατοι και έχουν εξαλειφθεί νοσήματα, τα οποία συνιστούσαν σημαντική απειλή για την υγεία του πληθυσμού στο παρελθόν.
Αντίστοιχα, πολλές χώρες εφαρμόζουν εδώ και χρόνια προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, προκειμένου να επιτύχουν έγκαιρη διάγνωση και, κατ’ επέκταση, πρώιμη παρέμβαση και βελτίωση των εκβάσεων. Αν λάβουμε υπόψη ότι η χώρα μας ξεκίνησε να εφαρμόζει με συστηματικό τρόπο τέτοια προγράμματα το 2022, με το πρόγραμμα για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού «Φώφη Γεννηματά», τότε, πράγματι, είναι δεδομένο ότι οι επιδόσεις μας σε αυτόν τον τομέα δεν ήταν οι αναμενόμενες. ‘Αλλωστε, μέχρι τότε μόνο κάποιες πιλοτικές δράσεις υλοποιήθηκαν στη χώρα, χωρίς όμως αυτές να εξελιχθούν σε σταθερά προγράμματα εθνικής εμβέλειας. Μια εξήγηση αυτής της αδράνειας είναι ότι ενδεχομένως η πρόληψη αντιμετωπιζόταν ως «πολυτέλεια» και ότι άλλες προτεραιότητες κρίθηκαν πιο σημαντικές στην ατζέντα της πολιτικής υγείας. Μην ξεχνάμε ότι επί σειρά ετών η πρόληψη ήταν συνδεδεμένη με τη μεταρρύθμιση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, πεδίο στο οποίο επίσης έχουμε υστέρηση σε σχέση με τις άλλες χώρες.
Ερ. Πως φτάσαμε σήμερα να θέλουν να μας …αντιγράψουν κάποιες χώρες σε σχέση με τα προγράμματα αυτά;
Νομίζω ότι πέντε είναι οι έννοιες κλειδιά για την επιτυχία κάθε δράσης στον τομέα της υγείας και όχι μόνο: προγραμματισμός, χρηματοδότηση, συνέπεια, συνέχεια και, φυσικά, αξιολόγηση. Στην περίπτωση του εμβληματικού πλέον προγράμματος «Προλαμβάνω», το οποίο εφαρμόζει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια, η εξασφάλιση των πρώτων τριών προϋποθέσεων έχει οδηγήσει ήδη σε πολύ θετικά αποτελέσματα. Μην ξεχνάμε ότι η χώρα μας βραβεύθηκε πρόσφατα από τα Ηνωμένα Έθνη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, το οποίο όντως αποτελεί πρότυπο για πολλές άλλες χώρες.
Το πρόγραμμα είναι καλά σχεδιασμένο, βασίζεται απόλυτα στην επιστημονική τεκμηρίωση και την εμπειρία άλλων χωρών, χρηματοδοτείται μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και υλοποιείται με συνέπεια, χάρη και στην αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων που διευκολύνουν την ανταπόκριση των πολιτών στη διενέργεια των προτεινόμενων εξετάσεων, καθώς η αποστολή των σχετικών παραπεμπτικών γίνεται αυτόματα, με SMS. Ουσιαστικά πρόκειται για μία πρωτοβουλία που όχι μόνο είναι άκρως απαραίτητη και ωφέλιμη αλλά και που υλοποιείται χωρίς οικονομικά, διαδικαστικά ή άλλα εμπόδια για τους πολίτες. Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό είναι πολύ σημαντικό, ιδίως δε τη στιγμή που, μέχρι πρόσφατα, η στάση των πολιτών απέναντι στην πρόληψη ήταν ανησυχητική με 1 στους 5 να δηλώνουν ότι σπάνια επισκέπτονται έναν γιατρό ή μια υπηρεσία υγείας για προληπτικό έλεγχο υγείας.
Ερ. Ποιες ήταν οι προσδοκίες με την εφαρμογή τους και αυτές δείχνουν να επαληθεύονται σήμερα;
Το πρώτο στοίχημα που καλείται μια χώρα να κερδίσει εφαρμόζοντας προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου είναι αυτό της συμμετοχής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει ανακοινώσει το Υπουργείο Υγείας, πάνω από 5εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη επωφεληθεί από το πρόγραμμα, με την τάση να είναι αυξητική. Αυτό και μόνο αποτελεί μία επιτυχία του προγράμματος.
Μία ακόμα στόχευση αυτών των προγραμμάτων είναι η διάδοση μιας κουλτούρας πρόληψης στον πληθυσμό, η οποία με βεβαιότητα θα έχει σημαντικότατη απόδοση σε βάθος χρόνου. Για μια τέτοια εξέλιξη, βέβαια, δεν αρκεί ένα καλά οργανωμένο πρόγραμμα από την πολιτεία αλλά χρειάζεται και η ενεργοποίηση τόσο των επαγγελματιών υγείας όσο και των εκπροσώπων των ασθενών. Ιδίως τη στιγμή που, στο ζήτημα της πρόληψης, το αφετηριακό μας σημείο ήταν δυσμενές όπως σας ανέφερα ήδη.
Το σήμα πάντως που δίδουν αυτά τα προγράμματα αφορά ευρύτερα το πώς το Υπουργείο Υγείας αντιλαμβάνεται τον ρόλο του. Θέλω να ελπίζω ότι βιώνουμε μια μετεξέλιξη της παραδοσιακής προσέγγισης που περιορίζεται στην παροχή στους πολίτες των φροντίδων που χρειάζονται για να αντιμετωπίσουν την όποια ασθένειά τους, σε μια διευρυμένη αντίληψη της πολιτικής υγείας με δράσεις και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στο να κρατήσουν τον πληθυσμό υγιή.
Ερ. Η ανταπόκριση των πολιτών είναι η αναμενόμενη και σε ποια προγράμματα φαίνεται να καταγράφεται το μεγαλύτερο ενδιαφέρον;
Η ανταπόκριση είναι μεγάλη σε όλα τα προγράμματα, με το συνολικό ποσοστό συμμετοχής να υπερβαίνει το 50% των δικαιούχων. Επειδή δεν ξεκίνησαν ταυτόχρονα και δεδομένου ότι ο πληθυσμός-στόχος διαφέρει, οι απόλυτοι αριθμοί είναι σχετικοί.
Αυτό όμως που είναι εντυπωσιακό, είναι η υψηλή αποδοχή του προγράμματος «Προλαμβάνω» από τους πολίτες. Σε έρευνα που διενεργήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 από την ερευνητική μας ομάδα στο Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας, το πρόγραμμα έλαβε μία από τις υψηλότερες βαθμολογίες ανάμεσα στις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της υγείας, ενώ το 90% του πληθυσμού περίπου, το κρίνουν απαραίτητο και ωφέλιμο για τους πολίτες.
Ερ. Εκτιμάτε ότι κάποια από αυτά τα προγράμματα θα συμβάλουν σε πιο έγκαιρες διαγνώσεις ώστε να αποφευχθούν τα χειρότερα για τους συμμετέχοντες σε αυτά ;
Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις του Υπουργείου Υγείας, περισσότερα από 120.000 άτομα έχουν εντοπιστεί έγκαιρα με ευρήματα λόγω της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι συμπολίτες μας οδηγήθηκαν σε περαιτέρω έλεγχο και, ανάλογα με τα αποτελέσματα αυτού, ακολούθησαν κάποιο θεραπευτικό πλάνο.
Πάντως, η διεθνής εμπειρία από την εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητά τους. Αναφέρω ενδεικτικά μία πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ, από την οποία προέκυψε ότι οι προληπτικοί έλεγχοι για καρκίνο μαστού, παχέος εντέρου, τραχήλου μήτρας και πνεύμονα έχουν ήδη προσφέρει επιπλέον 12,2 – 16,2 εκατομμύρια έτη ζωής. Και αυτά χωρίς καθολική συμμετοχή του πληθυσμού-στόχου στα αντίστοιχα προγράμματα. Συνεπώς, είναι αδιαμφισβήτητη η συμβολή τέτοιων προγραμμάτων ωστόσο χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στον ορισμό των ωφελούμενων, τον τύπο του κάθε ελέγχου κ.λπ. Αλλά σε αυτά τα ζητήματα η επιστήμη έχει ήδη δώσει απαντήσεις.
Ερ. Από τα στοιχεία που διαθέτετε υπάρχουν τάσεις ή καταγραφή για μείωση νοσηρότητας, νοσηλειών και θνησιμότητας;
Δεν υπάρχουν τέτοιες πληροφορίες ακόμα, καθώς είναι νωρίς να φανεί κάτι τέτοιο. Όπως όμως προανέφερα, η βιβλιογραφία και τα δεδομένα από άλλες χώρες επιβεβαιώνουν τη θετική επίδραση τέτοιων προγραμμάτων και στους τρεις δείκτες που αναφέρετε.
Σε κάθε περίπτωση, το πρόγραμμα πρέπει να αξιολογηθεί τόσο στην κλινική όσο και στην οικονομική του διάσταση, προκειμένου να τεκμηριωθεί η ορθότητα του σχεδιασμού του και να υπολογιστεί το ύψος της χρηματοδότησης που απαιτεί η συστηματική εφαρμογή του σε βάθος χρόνου.
Ερ. Όσον αφορά τα οικονομικά μεγέθη, το σύστημα υγείας θα εξοικονόμηση πόρους από την πρόληψη. Είναι νωρίς να υπολογιστεί το μέγεθος τους; Υπάρχει εκτίμηση;
Αν και δεν έχει ακόμα υπολογιστεί ο οικονομικός αντίκτυπος των προγραμμάτων, αν λάβουμε υπόψη την αντίστοιχη εμπειρία άλλων χωρών μπορούμε με βεβαιότητα να υποστηρίξουμε ότι το πρόσημο θα είναι θετικό. Είναι γνωστό και επιβεβαιωμένο ότι τα συστηματικά και στοχευμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου είναι αποδοτικά σε σχέση με τη μη διενέργειά τους. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη έχει υπολογιστεί ότι η διενέργεια μαστογραφίας ανά δύο χρόνια σε γυναίκες 50-69 ετών προκαλεί ένα κόστος της τάξης των 3.000-8.000Euro ανά Ποιοτικώς Σταθμισμένο Έτος Ζωής, (QALY), το οποίο καθιστά το πρόγραμμα εξόχως αποδοτικό.
Το ζήτημα με την πρόληψη είναι ότι αποτελεί μια επένδυση για την υγεία και το σύστημα υγείας, η οποία όμως απαιτεί μια εμπροσθοβαρή χρηματοδότηση, τη στιγμή που τα οφέλη είναι, τουλάχιστον, μεσοπρόθεσμα. Για τον λόγο αυτό -για να επιστρέψω στο αρχικό σας ερώτημα- η πρόληψη δεν ήταν τόσο δημοφιλής σε πολιτικούς όρους καθώς απαιτούσε χρηματοδότηση στην αρχή της ενώ η όποια πολιτική της κεφαλαιοποίηση δεν ήταν άμεση. Έτσι, για πολλά χρόνια δεν αποτέλεσε προτεραιότητα της πολιτικής υγείας παρά το γεγονός ότι η κοινωνία είχε αναγνωρίσει την αξία της. Επιτρέψτε μου να αναφέρω ότι σε έρευνα που διενεργεί σε ετήσια βάση το Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας εδώ και μία δεκαετία, οι πολίτες τοποθετούν την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης προσαρμοσμένων στους παράγοντες κινδύνου, στις υψηλότερες θέσεις των προτιμήσεών τους, στο πλαίσιο μιας δομικής μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας. Θα λέγαμε λοιπόν ότι, όσον αφορά την πρόληψη, η κοινωνία προηγήθηκε του πολιτικού μας συστήματος γι’ αυτό και η οργανωμένη αυτή προσπάθεια του κράτους τυγχάνει ευρείας αποδοχής από τους πολίτες.
Πηγή φωτογραφίας: Κυριάκος Σουλιώτης
ΑΠΕ-ΜΠΕ