Όπως γράφει το περιοδικό European Journal of Public Health, η Ευρώπη δέχεται επίθεση όχι με συμβατικά στρατιωτικά μέσα, αλλά μέσω μιας παρατεταμένης εκστρατείας υβριδικού πολέμου που αποδίδεται στη Ρωσία και εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Από το Μάνο Σιγανό
Σύμφωνα με τους συγγραφείς Charlotte Marchandise και Martin McKee, ο υβριδικός πόλεμος συνδυάζει στρατιωτική ισχύ με μη συμβατικές τακτικές, όπως κυβερνοεπιθέσεις, εκστρατείες παραπληροφόρησης, οικονομικό εξαναγκασμό και δολιοφθορές, εκμεταλλευόμενος τα τρωτά σημεία των δημοκρατικών κοινωνιών και αποσταθεροποιώντας θεσμούς.
Όπως αναφέρεται στο άρθρο, τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας βρίσκονται ολοένα και συχνότερα στο στόχαστρο, παρότι παραμένουν στο περιθώριο του αμυντικού σχεδιασμού. Οι επιθέσεις σε υπηρεσίες υγείας —ψηφιακές ή φυσικές— μπορούν να αποσταθεροποιήσουν κράτη εξίσου αποτελεσματικά με τις συμβατικές απειλές. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τους συγγραφείς, η ενσωμάτωση της υγείας στα στρατηγικά πλαίσια άμυνας θα επέτρεπε ταχύτερη αντίδραση, καλύτερο συντονισμό και ισχυρότερη αποτροπή.
Το περιοδικό σημειώνει ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν θεωρείται πλέον ασφαλής. Ενδεικτικά, αναφέρεται η επίθεση ransomware το 2024 στην εταιρεία Synnovis, που εξυπηρετεί νοσοκομεία του Λονδίνου, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στις εξετάσεις αίματος στο βρετανικό σύστημα υγείας και χιλιάδες ακυρώσεις ραντεβού. Παρόμοιες κυβερνοεπιθέσεις καταγράφηκαν σε νοσοκομεία της Κροατίας, της Πολωνίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ενώ, σύμφωνα με αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Κυβερνοασφάλειας (ENISA), επιθέσεις άρνησης υπηρεσίας έχουν πλήξει νοσοκομεία σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Πέρα από τον κυβερνοχώρο, όπως επισημαίνεται, η εκστρατεία επεκτείνεται και σε φυσικές υποδομές. Στη Γερμανία παρατηρήθηκαν drones πάνω από νοσοκομεία και ενεργειακές εγκαταστάσεις, ενώ σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης καταγράφηκαν δολιοφθορές σε τηλεπικοινωνιακές υποδομές και υποθαλάσσια καλώδια — στοιχεία κρίσιμα και για την υγειονομική ασφάλεια. Οι ενέργειες αυτές, σύμφωνα με το άρθρο, αποσκοπούν στη δοκιμή των αμυντικών μηχανισμών της Ευρώπης και στη δημιουργία κλίματος αβεβαιότητας.
Παράλληλα, γίνεται λόγος για εκτεταμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων, τις πανδημίες και την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας. Όπως αναφέρεται, ψευδείς αφηγήσεις διακινούνται μέσω κοινωνικών δικτύων, ενισχυμένες από αυτοματοποιημένους λογαριασμούς και περιθωριακούς «influencers», δημιουργώντας ένα κατακερματισμένο περιβάλλον όπου η αλήθεια ανταγωνίζεται τις θεωρίες συνωμοσίας.
Σύμφωνα με το περιοδικό, η υγειονομική ασφάλεια πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως στρατηγική προτεραιότητα και όχι μόνο ως ζήτημα δημόσιας υγείας. Τα νοσοκομεία, τα εργαστήρια και τα συστήματα υγειονομικών δεδομένων θα πρέπει να θεωρούνται κρίσιμες υποδομές, ενώ οι επαγγελματίες υγείας και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να αποτελέσουν την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην παραπληροφόρηση.
Οι συγγραφείς τονίζουν επίσης ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αφήσει την υγεία στο περιθώριο των συζητήσεων για την ασφάλεια. Όπως υπογραμμίζεται, απαιτείται μια συντονισμένη πρωτοβουλία σε επίπεδο ηπείρου, με συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΝΑΤΟ, των εθνικών κυβερνήσεων και των οργανισμών δημόσιας υγείας, ώστε να αναπτυχθούν κοινά σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα.
Καταλήγοντας, το άρθρο επισημαίνει ότι απέναντι στις υβριδικές απειλές η ανθεκτικότητα δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση μετά από μια κρίση, αλλά κυρίως την ετοιμότητα απέναντι σε απειλές που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη.
Από ελληνική σκοπιά, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς τα εθνικά συστήματα υγείας της Ευρώπης —και ιδιαίτερα των χωρών της Νότιας Ευρώπης— έχουν δοκιμαστεί ήδη από οικονομικές κρίσεις, πανδημίες και δημοσιονομικούς περιορισμούς. Σε ένα περιβάλλον όπου οι υγειονομικές δομές λειτουργούν συχνά στα όρια, η στοχευμένη αποσταθεροποίησή τους μέσω κυβερνοεπιθέσεων ή παραπληροφόρησης θα μπορούσε να έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες για την κοινωνική συνοχή και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Υπό αυτή την έννοια, η υγεία δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό αγαθό αλλά και παράγοντα εθνικής ασφάλειας. Εάν η Ευρώπη επιδιώκει πραγματικά στρατηγική αυτονομία και ανθεκτικότητα, οφείλει να αντιμετωπίσει τα συστήματα υγείας ως μέρος της άμυνάς της και όχι ως δευτερεύον πεδίο πολιτικής.