Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η πολυφαρμακία, που συνήθως ορίζεται ως η χρήση 5 ή περισσότερων φαρμάκων, είναι ολοένα και πιο διαδεδομένη, ιδιαίτερα μεταξύ ηλικιωμένων ενηλίκων και ασθενών που ζουν με πολλαπλές χρόνιες παθήσεις.
Παρόλο που η φαρμακευτική θεραπεία είναι απαραίτητη για τη διαχείριση ασθενειών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, τα σύνθετα φαρμακευτικά σχήματα σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ανεπιθύμητων συμβάντων φαρμάκων, κλινικά σημαντικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ φαρμάκων, μη συμμόρφωσης με τη φαρμακευτική αγωγή και νοσηλειών. Από την οπτική γωνία της φροντίδας με επίκεντρο τον ασθενή, οι φαρμακοποιοί διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην υποστήριξη των ασθενών για την ασφαλή πλοήγηση στην πολυφαρμακία μέσω της εκπαίδευσης, των τακτικών αξιολογήσεων φαρμάκων και της συνεργασίας με την ευρύτερη ομάδα υγειονομικής περίθαλψης.
Σ’ ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του το PharmacyTimes.com αναφέρεται στο εν λόγω θέμα που το DailyPharmaNews έχει αναδείξει πολλές φορές μέσα από ημερίδες για τη σημασία της προσήλωσης του ασθενή στη θεραπεία του αλλά και σχετικά άρθρα του.
Κατανόηση της Πολυφαρμακίας και των Κινδύνων της
Για πολλούς ασθενείς, η διαχείριση πολλαπλών φαρμάκων μπορεί να είναι δύσκολη και να τους πνίγει. Τα σύνθετα δοσολογικά σχήματα, τα παρόμοια ονόματα φαρμάκων και οι συχνές αλλαγές στη θεραπεία αυξάνουν τον κίνδυνο χαμένων δόσεων, επανάληψης θεραπειών και ακατάλληλης χρήσης φαρμάκων. Η πολυφαρμακία έχει συσχετιστεί με αρνητικά κλινικά αποτελέσματα, όπως πτώσεις, γνωστική εξασθένηση, ευθραυστότητα και αυξημένες επισκέψεις στα τμήματα επειγόντων περιστατικών, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ενήλικες.
Ωστόσο, η πολυφαρμακία δεν πρέπει να θεωρείται ως εγγενώς ακατάλληλη, καθώς η χρήση πολλαπλών φαρμάκων είναι συχνά κλινικά απαραίτητη για την επίτευξη βέλτιστου ελέγχου της νόσου. Πολλοί ασθενείς βασίζονται σε συνδυαστική θεραπεία για την αποτελεσματική διαχείριση χρόνιων παθήσεων, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών παθήσεων, του διαβήτη και των ψυχικών διαταραχών. Η πολυφαρμακία καθίσταται προβληματική όταν τα φάρμακα δεν έχουν κατάλληλη ένδειξη, προσφέρουν περιορισμένο συνεχιζόμενο όφελος ή παρουσιάζουν δυσμενές προφίλ κινδύνου-οφέλους. Οι φαρμακοποιοί είναι σε θέση να βοηθήσουν τους ασθενείς να κατανοήσουν αυτά τα ζητήματα και να βελτιστοποιήσουν τη θεραπεία.
Εκπαίδευση Ασθενών για τη Βελτίωση της Ασφάλειας των Φαρμάκων
Η εκπαίδευση των ασθενών αποτελεί θεμελιώδες συστατικό της αποτελεσματικής διαχείρισης της πολυφαρμακίας. Οι ασθενείς θα πρέπει να ενθαρρύνονται να κατανοούν το όνομα, τον σκοπό, τη δοσολογία και τον χρόνο χορήγησης κάθε φαρμάκου που χρησιμοποιούν, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων OTC και των συμπληρωμάτων διατροφής. Επιπλέον, τα φυτικά προϊόντα, οι βιταμίνες και τα φάρμακα που χορηγούνται ανάλογα με τις ανάγκες, συχνά παραβλέπονται αλλά μπορούν να συμβάλουν σε κλινικά σημαντικές φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.
Οι φαρμακοποιοί μπορούν να βελτιώσουν την κατανόηση των ασθενών χρησιμοποιώντας σαφή γλώσσα χωρίς της χρήση τεχνικών όρων και επαληθεύοντας την κατανόηση μέσω τεχνικών επανάληψης. Πρόσθετες παρεμβάσεις, όπως η παροχή γραπτών λιστών φαρμάκων, η σύσταση για τη χρήση συσκευασιών που βοηθούν στην οργάνωση της σωστή λήψης χαπιών και η πρόταση εργαλείων υπενθύμισης για κινητά, μπορούν να βελτιώσουν περαιτέρω την τήρηση της αγωγής και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των ασθενών.
Ο Ρόλος των Ολοκληρωμένων Ανασκοπήσεων Φαρμάκων
Οι τακτικές ανασκοπήσεις φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένης της ολοκληρωμένης διαχείρισης φαρμάκων και της διαχείρισης της φαρμακευτικής αγωγής, είναι απαραίτητες για τον εντοπισμό δυνητικά ακατάλληλων φαρμάκων και την ευθυγράμμιση των φαρμακευτικών αγωγών με τους στόχους του ασθενούς. Κατά τη διάρκεια αυτών των ανασκοπήσεων, οι φαρμακοποιοί αξιολογούν κάθε φάρμακο για την κατάλληλη ένδειξη, αποτελεσματικότητα, ασφάλεια και συμμόρφωση.
Από την οπτική γωνία του ασθενούς, οι ανασκοπήσεις φαρμάκων προσφέρουν την ευκαιρία να συζητηθούν οι ανεπιθύμητες ενέργειες, οι ανησυχίες για το κόστος και οι προκλήσεις συμμόρφωσης. Η ενθάρρυνση των ασθενών να φέρουν όλα τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα μη συνταγογραφούμενα προϊόντα και τα συμπληρώματα διατροφής στα ραντεβού βοηθά στη διασφάλιση ενός ακριβούς και πλήρους προφίλ φαρμάκων.
Διακοπή Συνταγογράφησης ως Στρατηγική με επίκεντρο τον Ασθενή
Η διακοπή συνταγογράφησης είναι μια δομημένη, καθοδηγούμενη από τον κλινικό ιατρό διαδικασία σταδιακής μείωσης ή διακοπής φαρμάκων που δεν παρέχουν πλέον κλινικό όφελος ή δεν ενέχουν πιθανή βλάβη. Όταν προσεγγίζεται συλλογικά, η διακοπή συνταγογράφησης μπορεί να βελτιώσει τα κλινικά αποτελέσματα και την ποιότητα ζωής χωρίς να διακυβεύεται ο έλεγχος της νόσου. Οι ασθενείς μπορεί να ερμηνεύσουν τη διακοπή συνταγογράφησης ως μείωση της φροντίδας και όχι ως στοιχείο της βελτιστοποίησης της φαρμακευτικής αγωγής. Οι φαρμακοποιοί παίζουν ρόλο στην αναδιατύπωση της κατάργησης της συνταγογράφησης ως μιας προσέγγισης βασισμένης σε στοιχεία που επικεντρώνεται στην ασφάλεια και την εξατομικευμένη θεραπεία. Η κοινή λήψη αποφάσεων, η σαφής επικοινωνία και η στενή παρακολούθηση είναι απαραίτητες για την επιτυχία των παρεμβάσεων κατάργησης της συνταγογράφησης.
Βελτίωση της επικοινωνίας σε όλη την ομάδα υγειονομικής περίθαλψης
Η κατακερματισμένη φροντίδα αποτελεί βασικό παράγοντα για την ακατάλληλη πολυφαρμακία, καθώς οι ασθενείς συχνά λαμβάνουν συνταγές από πολλαπλούς συνταγογράφους, αυξάνοντας τον κίνδυνο θεραπευτικής επανάληψης και κλινικά σημαντικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ φαρμάκων. Η ενθάρρυνση της χρήσης ενός μόνο φαρμακείου, όταν είναι εφικτό, επιτρέπει στους φαρμακοποιούς να παρακολουθούν πιο αποτελεσματικά τη φαρμακευτική θεραπεία και να εντοπίζουν πιθανά προβλήματα που σχετίζονται με τη φαρμακευτική αγωγή. Οι ασθενείς θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνονται να διατηρούν μια ενημερωμένη λίστα φαρμάκων και να την παρουσιάζουν σε κάθε συνάντηση υγειονομικής περίθαλψης. Η αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ φαρμακοποιών, συνταγογράφων και ασθενών είναι απαραίτητη για τη βελτίωση του συντονισμού της φροντίδας.
Αντιμετώπιση των εμποδίων κόστους και συμμόρφωσης
Το κόστος των φαρμάκων είναι ένα κοινό εμπόδιο στη συμμόρφωση και συχνά υποαναφέρεται από τους ασθενείς. Σε απάντηση, ορισμένοι ασθενείς μπορεί να παραλείπουν δόσεις, να σπάνε στα δύο δισκία ή να διακόπτουν τη θεραπεία χωρίς να ειδοποιούν τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης. Η δημιουργία ενός υποστηρικτικού, μη επικριτικού περιβάλλοντος ενθαρρύνει τους ασθενείς να συζητούν ανοιχτά τα οικονομικά τους ζητήματα. Οι φαρμακοποιοί μπορούν να βοηθήσουν στον μετριασμό των εμποδίων που σχετίζονται με το κόστος, εντοπίζοντας θεραπευτικές εναλλακτικές λύσεις χαμηλότερου κόστους, απλοποιώντας τα φαρμακευτικά σχήματα, συγχρονίζοντας τις αναπληρώσεις και συνδέοντας τους ασθενείς με προγράμματα βοήθειας για τη φαρμακευτική αγωγή. Αυτές οι προσπάθειες μπορούν να βελτιώσουν την τήρηση, ενισχύοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη και τη συμμετοχή των ασθενών.
Υπεράσπιση των Ασθενών ως Φαρμακοποιός
Οι φαρμακοποιοί διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη των ασθενών στη διαχείριση σύνθετων φαρμακευτικών σχημάτων. Μέσω της εκπαίδευσης των ασθενών, των τακτικών αξιολογήσεων φαρμάκων, της κατάλληλης κατάργησης της συνταγογράφησης και της συνεργασίας με τους συνταγογράφους, οι φαρμακοποιοί βοηθούν να διασφαλιστεί ότι τα φάρμακα είναι απαραίτητα και χρησιμοποιούνται με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Όταν οι ασθενείς βλέπουν τους φαρμακοποιούς ως προσβάσιμες πηγές πληροφοριών για τα φάρμακα, μπορεί να αισθάνονται πιο άνετα να κάνουν ερωτήσεις και να συμμετέχουν στη φροντίδα τους. Οι ισχυρές σχέσεις φαρμακοποιού-ασθενούς μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της σύγχυσης και να υποστηρίξουν την ασφαλέστερη χρήση φαρμάκων για άτομα που διαχειρίζονται χρόνιες παθήσεις.