Τα φαρμακεία απορροφούν την αυξανόμενη πίεση, όπως δείχνει νέα έκθεση του ευρωπαϊκού οργάνου εκπροσώπησης των φαρμακοποιών. Τι προτείνεται.
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Οι ελλείψεις φαρμάκων παραμένουν ένα διαρθρωτικό και συστημικό πρόβλημα σε όλη την Ευρώπη, με τα κοινοτικά φαρμακεία να απορροφούν ολοένα και περισσότερο το λειτουργικό και ανθρώπινο κόστος.
Σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με συνδιοργανωτές τον ευρωβουλευτή Nicolás González Casares που ανήκει στην Ομάδα της Προοδευτικής Συμμαχίας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και τον ευρωβουλευτή Tomislav Sokol που ανήκει στην ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, και παράλληλα με την παρουσίαση της νέας Έκθεσης Ελλείψεων Φαρμάκων PGEU 2025, η PGEU ζητά συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών για τη μετάβαση από την διαχείριση των ελλείψεων που έρχεται ως αντίδραση στο πρόβλημα, στην προγνωστική πρόληψή του και την ανθεκτικότητα της προσφοράς.
Με βάση τις απαντήσεις από 27 χώρες της ΕΕ και των χωρών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), δηλαδή την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία, η έκθεση επιβεβαιώνει ότι οι ελλείψεις δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα επεισόδια διαταραχών, αλλά ένα επίμονο χαρακτηριστικό του φαρμακευτικού τοπίου της Ευρώπης. Το 96% των χωρών που απάντησαν αναφέρουν ελλείψεις φαρμάκων και στο 70% η κατάσταση έχει παραμείνει στάσιμη σε απαράδεκτα υψηλό επίπεδο. Σε περισσότερες από το ένα τρίτο των χωρών, πάνω από 600 φάρμακα βρίσκονται σε έλλειψη αυτή τη στιγμή.
Οι ελλείψεις επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο κλινικά κρίσιμες θεραπείες, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών φαρμάκων, των αντιβιοτικών, των ογκολογικών θεραπειών, των ινσουλινών, των αγωνιστών των υποδοχέων GLP-1 και των φαρμάκων για το νευρικό σύστημα. Σε πολλά κράτη – μέλη, ένα σημαντικό ποσοστό των ελλείψεων αφορά φάρμακα που αναφέρονται ως κρίσιμα σε επίπεδο ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο, αποδεικνύοντας ότι τα κρίσιμα φάρμακα δεν προστατεύονται από την αστάθεια του εφοδιασμού.
Ο αντίκτυπος στους ασθενείς είναι σημαντικός. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ που απάντησαν αναφέρουν δυσφορία και ταλαιπωρία των ασθενών και σχεδόν 9 στα 10 αναφέρουν διακοπές θεραπείας. Για πρώτη φορά, η μειωμένη εμπιστοσύνη των ασθενών αναδεικνύεται ως η πιο συχνή συνέπεια των ελλείψεων που αναφέρουν οι φαρμακοποιοί, σηματοδοτώντας μια διάβρωση της εμπιστοσύνης στα φάρμακα και στο ίδιο το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης. Επιπλέον, οι χώρες αναφέρουν μη βέλτιστη θεραπεία, αυξημένες συμμετοχές, σφάλματα φαρμακευτικής αγωγής που συνδέονται με την αλλαγή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανεπιθύμητα συμβάντα.
Τα κοινοτικά φαρμακεία λειτουργούν ολοένα και περισσότερο ως αμορτισέρ απορρόφησης των κραδασμών εντός εύθραυστων αλυσίδων εφοδιασμού. Κατά μέσο όρο, τα φαρμακεία αφιερώνουν πλέον περίπου 12 ώρες την εβδομάδα στη διαχείριση ελλείψεων: περισσότερο από το διπλάσιο επίπεδο από αυτό που καταγράφηκε μόλις πριν από 5 χρόνια. Αυτό περιλαμβάνει την προμήθεια εναλλακτικών λύσεων, την επικοινωνία με τους συνταγογράφους, την παροχή συμβουλών στους ασθενείς, την πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής και την αντιμετώπιση διοικητικών απαιτήσεων. Το 81% των χωρών αναφέρουν αυξημένα διοικητικά καθήκοντα και οικονομικές απώλειες που συνδέονται με τον χρόνο που επενδύεται για τον μετριασμό των ελλείψεων.
Ο Πρόεδρος της PGEU, Mikołaj Konstanty, δήλωσε: «Οι ελλείψεις φαρμάκων έχουν σταθεροποιηθεί, αλλά σε απαράδεκτα υψηλό επίπεδο. Δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα περιστατικά. αποτελούν χρόνια επιβάρυνση για τους ασθενείς, τους φαρμακοποιούς και τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης. Οι φαρμακοποιοί της κοινότητας διασφαλίζουν τη συνέχεια της φροντίδας καθημερινά, αλλά η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να βασίζεται σε επαγγελματίες πρώτης γραμμής που απορροφούν τις συστημικές αστοχίες. Πρέπει να ενισχύσουμε την ασφάλεια του εφοδιασμού, να βελτιώσουμε την προγνωστική ικανότητα και να ενδυναμώσουμε τους φαρμακοποιούς με τα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία για να ενεργούν γρήγορα και με ασφάλεια».
Ενώ ορισμένες βελτιώσεις στη διακυβέρνηση είναι ορατές (το 81% των χωρών έχουν πλέον ορισμό των ελλείψεων και το 74% διαθέτει συστήματα αναφοράς προσβάσιμα στους φαρμακοποιούς), εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά. Τα συστήματα πρόβλεψης και έγκαιρης προειδοποίησης είναι άνισα ή υπό ανάπτυξη σε πολλά κράτη μέλη, η αναφορά από τους φαρμακοποιούς δεν είναι πάντα δυνατή και σπάνια ενσωματώνεται ψηφιακά, και η νομική ευελιξία για τη διαχείριση των ελλείψεων ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών. Μόνο το 15% των χωρών που απάντησαν επιτρέπουν τη θεραπευτική υποκατάσταση από τους φαρμακοποιούς, περιορίζοντας την ικανότητά τους να διασφαλίζουν τη συνέχεια της φροντίδας όταν οι εναλλακτικές λύσεις είναι κλινικά κατάλληλες.
Τι ζητά η PGEU
Για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης και συστηματικής φύσης των ελλείψεων φαρμάκων, η PGEU ζητά:
- Ενίσχυση του συντονισμού και της ανθεκτικότητας της προσφοράς στην ΕΕ: ενίσχυση της εφαρμογής του πλαισίου για τα κρίσιμα φάρμακα, αντιμετώπιση των τρωτών σημείων της παραγωγής, διαφοροποίηση της παραγωγικής ικανότητας και διασφάλιση ότι οι πολιτικές τιμολόγησης και προμηθειών υποστηρίζουν τη βιωσιμότητα της αγοράς.
- Προγνωστικά και διαλειτουργικά συστήματα παρακολούθησης: δημιουργία μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης σε επίπεδο ΕΕ, διασφάλιση καθολικής και ψηφιακά ολοκληρωμένης αναφοράς και συμπερίληψη αναφοράς σε επίπεδο φαρμακοποιού στα εθνικά πλαίσια παρακολούθησης.
- Νομική ενδυνάμωση των φαρμακοποιών: επέκταση και εναρμόνιση των πλαισίων υποκατάστασης βάσει καθορισμένων πρωτοκόλλων, δυνατότητα ταχείας, ασθενοκεντρικής ανταπόκρισης κατά τη διάρκεια ελλείψεων.
- Προστασία της εμπιστοσύνης των ασθενών και της βιωσιμότητας των φαρμακείων: αναγνώριση και αποζημίωση των φαρμακείων για τον χρόνο που επενδύεται στη διαχείριση των ελλείψεων και πρόληψη του πρόσθετου οικονομικού βάρους για τους ασθενείς το οποίο προκύπτει από υποκαταστάσεις που οφείλονται στην έλλειψη κάποιου φαρμάκου.
Όπως αναφέρει η PGEU «οι ελλείψεις φαρμάκων αποτελούν δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρώπης να εγγυηθεί ισότιμη πρόσβαση σε βασικές θεραπείες. Η μετάβαση από τη διαχείριση των ελλείψεων στην πρόληψή τους πρέπει πλέον να γίνει κοινή ευρωπαϊκή προτεραιότητα».
Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να αναζητήσετε στην Έκθεση Ελλείψεων Φαρμάκων της PGEU για το 2025.