Μια δυσοίωνη πραγματικότητα αποτυπώνει η τελευταία έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη (17/3), αναδεικνύοντας μια επικίνδυνη επιβράδυνση στις προσπάθειες μείωσης της παιδικής θνησιμότητας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2024, 4,9 εκατομμύρια παιδιά έχασαν τη ζωή τους πριν συμπληρώσουν το πέμπτο έτος της ηλικίας τους, ένας αριθμός που μεταφράζεται στην τραγική απώλεια εννέα παιδιών κάθε λεπτό.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η επιβράδυνση μιας κρίσιμης προόδου
Η έκθεση, που συντάχθηκε από κοινού από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και τη UNICEF, σημειώνει ότι αν και οι θάνατοι παιδιών κάτω των πέντε ετών έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από 50% από το 2000, η τάση αυτή παρουσιάζει ανησυχητική κάμψη. Συγκεκριμένα, από το 2015 και μετά, ο ρυθμός μείωσης της θνησιμότητας έχει επιβραδυνθεί κατά 60%, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για άμεση αναθεώρηση των πολιτικών υγείας και ενίσχυση των πόρων.
Γεωγραφικές ανισότητες και ο ρόλος του υποσιτισμού
Η παιδική θνησιμότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, αναδεικνύοντας το χάσμα στις υποδομές υγείας μεταξύ των ηπείρων. Το 2024, η υποσαχάρια Αφρική συγκέντρωσε το 58% των συνολικών θανάτων, ενώ η νότια Ασία ακολούθησε με 25%.
Για πρώτη φορά, η έκθεση ποσοτικοποιεί τον άμεσο αντίκτυπο της επισιτιστικής κρίσης:
· Περίπου 100.000 θάνατοι παιδιών (ηλικίας 1 έως 59 μηνών) αποδίδονται απευθείας στον ακραίο οξύ υποσιτισμό.
· Ο πραγματικός απολογισμός είναι ωστόσο πολύ βαρύτερος, καθώς ο υποσιτισμός αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας τα παιδιά ευάλωτα σε κοινές ασθένειες που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν ιάσιμες.
Κύριες αιτίες θανάτου και προκλήσεις
Οι προκλήσεις ξεκινούν ήδη από τη στιγμή της γέννησης. Οι επιπλοκές που συνδέονται με τον πρόωρο τοκετό ευθύνονται για το 36% των θανάτων νεογνών, ενώ το 21% οφείλεται σε επιπλοκές αμέσως μετά την κύηση. Για τα παιδιά που ξεπερνούν τους πρώτους μήνες ζωής, οι κυριότερες απειλές παραμένουν οι μολυσματικές ασθένειες, όπως:
1. Ελονοσία
2. Πνευμονία
3. Διαρροϊκά νοσήματα
Η υγεία των παιδιών ως αποδοτική επένδυση
Οι συντάκτες της έκθεσης υπογραμμίζουν ότι η πλειονότητα αυτών των θανάτων θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με την πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και τη χρήση οικονομικών ιατρικών πρακτικών. Από την πλευρά της πολιτικής της υγείας, οι επενδύσεις στην παιδική ηλικία θεωρούνται από τις πλέον αποδοτικές αναπτυξιακές κινήσεις.
Μέτρα χαμηλού κόστους, όπως οι καθολικοί εμβολιασμοί, η θεραπεία του οξέος υποσιτισμού και η σωστή μεταγεννητική φροντίδα, δεν σώζουν μόνο ζωές αλλά:
· Ενισχύουν την μελλοντική παραγωγικότητα των εθνών.
· Τονώνουν τις τοπικές οικονομίες.
· Μειώνουν μακροπρόθεσμα τις δημόσιες δαπάνες υγείας.
Η έκθεση καταλήγει με μια έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα για πολιτική βούληση, τονίζοντας ότι η πρόσβαση στην υγεία είναι θεμελιώδες δικαίωμα και η προστασία της παιδικής ζωής η καλύτερη επένδυση για το μέλλον του πλανήτη.
Η παιδική θνησιμότητα ως καθρέφτης της παγκόσμιας ανισότητας: Η ευθύνη της Ευρώπης
Η πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ για το 2024 δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή τραγικών στατιστικών· είναι ένα ηχηρό κάλεσμα για την αναθεώρηση της στρατηγικής μας στην παγκόσμια πολιτική υγείας. Ενώ η Ευρώπη απολαμβάνει μερικά από τα χαμηλότερα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας παγκοσμίως, η επιβράδυνση της προόδου σε διεθνές επίπεδο θέτει την ήπειρό μας ενώπιον νέων προκλήσεων και ευθυνών.
Η υγεία ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής
Στο πλαίσιο της «Παγκόσμιας Στρατηγικής Υγείας της ΕΕ», η καταπολέμηση της παιδικής θνησιμότητας στην υποσαχάρια Αφρική και τη νότια Ασία δεν είναι μόνο ζήτημα ανθρωπισμού, αλλά και σταθερότητας. Η επένδυση σε εμβολιαστικά προγράμματα και υποδομές πρωτοβάθμιας φροντίδας στις αναπτυσσόμενες χώρες λειτουργεί ως ανάχωμα σε μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις που, όπως μας δίδαξε η πρόσφατη ιστορία, δεν γνωρίζουν σύνορα.
Το «παράδοξο» της αφθονίας και οι εσωτερικές προκλήσεις
Παρά την υπεροχή των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας, η έκθεση υπενθυμίζει ότι ο υποσιτισμός και οι επιπλοκές της πρόωρης γέννησης παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες. Στην Ευρώπη, η πολιτική υγείας οφείλει να εστιάσει:
1. Στην αντιμετώπιση της «κρυφής» φτώχειας: Ακόμη και σε αναπτυγμένες οικονομίες, η πρόσβαση σε ποιοτική διατροφή για τα παιδιά πλήττεται από τον πληθωρισμό και τις κοινωνικές ανισότητες.
2. Στην ενίσχυση της περιγεννητικής φροντίδας: Η αύξηση των πρόωρων γεννήσεων λόγω του τρόπου ζωής και της ηλικίας κύησης απαιτεί εξειδικευμένες επενδύσεις σε μονάδες εντατικής νοσηλείας νεογνών.
Η επιβράδυνση του ρυθμού μείωσης της θνησιμότητας κατά 60% από το 2015 δείχνει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι βοήθειας φτάνουν στα όριά τους. Η Ευρώπη, ως ηγέτιδα δύναμη στην καινοτομία και τη φαρμακοβιομηχανία, οφείλει να πρωτοστατήσει στη μεταφορά τεχνογνωσίας και στην εξασφάλιση χαμηλού κόστους φαρμάκων.
Η προστασία της παιδικής ζωής δεν είναι μια «δαπάνη» στον προϋπολογισμό: είναι η μοναδική επένδυση με εγγυημένη απόδοση για τη βιωσιμότητα των κοινωνιών μας.