Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Νέα δεδομένα που έρχονται από τις ΗΠΑ και στα οποία αναφέρεται σε άρθρο του το PharmacyTimes.com δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις υπό την καθοδήγηση φαρμακοποιών σε ανεξάρτητα κοινοτικά φαρμακεία μπορούν να αλλάξουν τη ροή της γνώσης σχετικά με την HbA1c (τη Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη που μετράει το μέσο επίπεδο σακχάρου στο αίμα τους τελευταίους 2-3 μήνες και χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του προδιαβήτη και του σακχαρώδη διαβήτη, καθώς και για την παρακολούθηση της ρύθμισης του σακχάρου σε διαβητικούς ασθενείς), την αρτηριακή πίεση και τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, ακόμη και σε αγροτικές και υποεξυπηρετούμενες περιοχές.
Με αφορμή το γεγονός ότι όλο και περισσότερο αναγνωρίζεται η σημασία της συμμόρφωσης/προσήλωσης των ασθενών στη θεραπεία αλλά και ο ρόλος που παίζει ο φαρμακοποιός σε αυτό, κάτι που το DailyPharmaNews ανέδειξε πρωτοπορώντας με τη διοργάνωση ημερίδων εδώ και πολλά χρόνια, δεν θα μπορούσε μην αναφερθεί σε αυτό το άρθρο. Άλλωστε ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος έχει συμπεριλάβει την παρακολούθηση της φαρμακοθεραπείας που βοηθά στη συμμόρφωση/ προσήλωση στη θεραπεία ως μία από τις υπηρεσίες που έχει ζητήσει από το Υπουργείο Υγείας να θεσμοθετηθούν ενώ παράλληλα ενισχύει τη συνεργασία του με καρδιολόγους και σχετικούς φορείς, με χαρακτηριστική την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας τον Μάιο του 2025 με την Ελληνική Εταιρεία Υπέρτασης.
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, η χρόνια νεφρική νόσος και η μεταβολική δυσλειτουργία δεν προκύπτουν μεμονωμένα, αναφέρει στο άρθρο του το PharmacyTimes. Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία επισημοποίησε αυτήν την πραγματικότητα το 2023 με τον ορόσημο του καρδιαγγειακού-νεφρικού-μεταβολικού συνδρόμου (CKM) – ένα πλαίσιο που αναγνωρίζει την βαθιά αλληλένδετη παθοφυσιολογία που συνδέει την παχυσαρκία, τον διαβήτη, την υπέρταση, τη νεφρική νόσο και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο σε ένα ενιαίο, προοδευτικό φάσμα ασθενειών.
Η επικράτηση στον πληθυσμό των Ηνωμένων Πολιτειών είναι συγκλονιστική. Σχεδόν το 90% των ενηλίκων στις ΗΠΑ έχουν σύνδρομο CKM στο στάδιο 1 ή υψηλότερο, με περισσότερο από το 50% των ενηλίκων άνω των 65 ετών να έχουν προχωρημένη νόσο στα στάδια 3 ή 4, και οι παθήσεις που σχετίζονται με το CKM οδηγούν σε εκτιμώμενο ετήσιο άμεσο κόστος υγειονομικής περίθαλψης ύψους 900 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Δύο αφίσες που παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο και Έκθεση της Αμερικανικής Ένωσης Φαρμακοποιών (American Pharmacists Association) για το 2026 στο Λος Άντζελες προσέφεραν απτά, πραγματικά στοιχεία ότι οι φαρμακοποιοί της κοινότητας, ιδιαίτερα εκείνοι που δραστηριοποιούνται σε ανεξάρτητα και αγροτικά περιβάλλοντα, βρίσκονται σε μοναδική θέση για να παρεμβαίνουν σε πολλαπλά σημεία αυτού του φάσματος.
Poster 1: Αντιμετώπιση του Διαβήτη και της Υπέρτασης στην Αγροτική Βόρεια Καρολίνα
Η πρώτη μελέτη, με επικεφαλής την Brittney Griffin, PharmD, και τους συναδέλφους της από το McDowell’s Pharmacy στο Scotland Neck, NC, και τη Φαρμακευτική Σχολή Eshelman του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας (UNC Eshelman), αξιολόγησε ένα πρόγραμμα διαχείρισης διαβήτη και υπέρτασης με επικεφαλής φαρμακοποιό σε δύο ανεξάρτητα φαρμακεία αγροτικής κοινότητας. Στην αναδρομική ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 24 ασθενείς (περίοδος ένταξης: Αύγουστος – Δεκέμβριος 2025). Ως προς την αιτιολογία ένταξης, το 58% των περιπτώσεων αποδόθηκε αποκλειστικά σε σακχαρώδη διαβήτη, το 25% σε αρτηριακή υπέρταση, ενώ το 17% των ασθενών εμφάνισε συνδυασμό των δύο παθήσεων. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (54%) ήταν στην ηλικιακή ομάδα 57 έως 74 ετών και το 63% εγγράφηκε απευθείας από το φαρμακείο στο σπίτι.
Μεταξύ των 12 ασθενών με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις A1C, η μέση τιμή αιμοσφαιρίνης A1C μειώθηκε από 7,71% κατά την έναρξη σε 7,28% στην τελική μέτρηση. Ίσως πιο εντυπωσιακό ήταν το μοτίβο δόσης-απόκρισης στα αποτελέσματα ανά επίπεδο εμπλοκής: οι ασθενείς με 6 ή περισσότερες επισκέψεις σε φαρμακοποιό παρουσίασαν μείωση της A1C κατά 0,47 ποσοστιαίες μονάδες, σε σύγκριση με 0,35 μονάδες για όσους είχαν 3 έως 5 επισκέψεις και μόλις 0,20 μονάδες για όσους είχαν 1 έως 2 επισκέψεις. Αυτό υποδηλώνει ότι η διαρκής εμπλοκή του φαρμακοποιού, και όχι μία μόνο παρέμβαση, οδηγεί σε ουσιαστική γλυκαιμική βελτίωση. Τα αποτελέσματα της αρτηριακής πίεσης σε 4 ασθενείς με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις έδειξαν παρόμοια ενθαρρυντικές τάσεις, με τη μέση συστολική αρτηριακή πίεση να μειώνεται από 135 σε 116,75 mmHg και τη μέση διαστολική αρτηριακή πίεση να μειώνεται από 84,5 σε 74 mmHg.
Οι παρεμβάσεις των φαρμακοποιών καταγράφηκαν μέσω των HL7 Pharmacist eCare Plans (σ.σ. πρόκειται για ένα τυποποιημένο, ηλεκτρονικό πρότυπο τεκμηρίωσης που επιτρέπει στους φαρμακοποιούς να καταγράφουν και να ανταλλάσσουν κλινικές πληροφορίες (αξιολογήσεις, στόχους, παρεμβάσεις) με άλλους παρόχους υγείας. Βασισμένο σε τεχνολογίες HL7 (CDA/FHIR), ενισχύει τη διαλειτουργικότητα, τη φροντίδα ασθενών και την κλινική συνεργασία) και κάλυπταν θεραπευτικές συστάσεις, συσκευασία συμμόρφωσης ή συγχρονισμό φαρμάκων και συμβουλευτική σε ό,τι αφορά τον τρόπο ζωής σχετικά με την παθοφυσιολογία και τους τοπικούς πόρους. Τα ευρήματα ευθυγραμμίζονται με ένα αυξανόμενο σύνολο στοιχείων που υποστηρίζουν τη διαχείριση χρόνιων παθήσεων με επικεφαλής φαρμακοποιό: μια μελέτη παρέμβασης με επικεφαλής φαρμακοποιό του 2024 που δημοσιεύτηκε στο Journal of Managed Care & Specialty Pharmacy διαπίστωσε ότι οι διαβουλεύσεις με φαρμακοποιό συσχετίστηκαν με σημαντικές απόλυτες αυξήσεις στη βέλτιστη συμμόρφωση με τη φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη (+4,0%) και την υπέρταση (+6,3%) σε ασθενείς στο Medicare, παράλληλα με μια εκτιμώμενη ετήσια εξοικονόμηση κόστους 10,3 εκατομμυρίων δολαρίων μόνο για τους ασθενείς με διαβήτη.
Poster: Μείωση του Κινδύνου εκδήλωσης Εγκεφαλικού Επεισοδίου μέσω Υπηρεσιών Πρόληψης με τον φαρμακοποιό επί κεφαλής
Η δεύτερη μελέτη, με επί κεφαλής την Shannon Habba, BS, PharmD, και τους συναδέλφους της από το Moose Pharmacy στο Mount Pleasant, NC, και το UNC Eshelman, αξιολόγησε μια υπηρεσία πρόληψης εγκεφαλικού επεισοδίου με την ηγεσία φαρμακοποιού σε ένα ανεξάρτητο κοινοτικό φαρμακείο. Το εγκεφαλικό επεισόδιο παραμένει η πέμπτη κύρια αιτία θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η παχυσαρκία, η υψηλή χοληστερόλη και η κολπική μαρμαρυγή (AFib), να προκαλούν τα περισσότερα συμβάντα. Η προοπτική μελέτη που σχεδιάζεται εκ των προτέρων και η οποία στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών/υγείας ενέγραψε 44 ασθενείς (μέση ηλικία 66 έτη· 52,3% γυναίκες· 86,4% λευκοί) με μέτριες έως υψηλές βαθμολογίες Αξιολόγησης Κινδύνου Εγκεφαλικού Επεισοδίου (Stroke Risk Assessment – SRA) της Αμερικανικής Ένωσης Εγκεφαλικού Επεισοδίου (American Stroke Association – ASA), που ορίζονται ως 4 ή μεγαλύτερες σε κλίμακα 10 βαθμών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σημαντική βελτίωση στον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου σε όλη την ομάδα. Η μέση βαθμολογία Αξιολόγησης Κινδύνου Εγκεφαλικού Επεισοδίου μειώθηκε από 5,7 ± 1,1 κατά την αρχική διαβούλευση σε 4,6 ± 1,4 κατά την παρακολούθηση. Κλινικά, το ποσοστό των ασθενών που ταξινομήθηκαν ως υψηλού κινδύνου (βαθμολογία SRA 7–10) μειώθηκε από 8 ασθενείς σε 7, ενώ το ποσοστό που ταξινομήθηκε ως χαμηλού κινδύνου (βαθμολογία SRA 0–3) αυξήθηκε από 0 σε 9—μια μετατόπιση από 0% σε 20% στην κατηγορία χαμηλού κινδύνου. Μεταξύ των βιομετρικών μετρήσεων, η μέση συστολική αρτηριακή πίεση μειώθηκε κατά 5,7 mmHg, η μέση διαστολική αρτηριακή πίεση μειώθηκε κατά 2,3 mmHg και η μέση συνολική χοληστερόλη μειώθηκε κατά 7,5 mg/dL από την αρχική τιμή έως την παρακολούθηση.
Η παρέμβαση του φαρμακοποιού χρησιμοποίησε το εργαλείο ASA SRA σε κάθε επίσκεψη παράλληλα με συνεντεύξεις κινήτρων για τον καθορισμό εξατομικευμένων στόχων. Οι τροποποιήσεις του τρόπου ζωής—ιδιαίτερα οι βελτιώσεις στη διατροφή και την άσκηση—αναγνωρίστηκαν ως οι παράγοντες που οδηγούν στη μεγαλύτερη αλλαγή στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου. Αξιοσημείωτα, η διάγνωση κολπικής μαρμαρυγής και το ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου ή παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου παρέμειναν σταθερά και στις δύο διαβουλεύσεις, αντανακλώντας τη χρόνια φύση αυτών των σταθερών παραγόντων κινδύνου και τη σημασία της εστίασης της καθοδήγησης του φαρμακοποιού σε τροποποιήσιμες μεταβλητές. Έρευνες έχουν δείξει ότι η διαχείριση με επικεφαλής φαρμακοποιό στο πλαίσιο μιας συμφωνίας συνεργατικής πρακτικής βελτιώνει σημαντικά τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, τον χρόνο επίτευξης του στόχου και την τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής σε σύγκριση με την φροντίδα μόνο από ιατρό, ιδιαίτερα σε αγροτικές και υποεξυπηρετούμενες περιοχές.
Το Κοινοτικό Φαρμακείο ως Κόμβος Παρέμβασης Καρδιαγγειακού-νεφρικού-μεταβολικού συνδρόμου
Συνολικά, αυτά τα poster (επιστημονικές αφίσες σε συνέδρια) ενισχύουν ένα πειστικό επιχείρημα για την τοποθέτηση των κοινοτικών φαρμακοποιών, ιδίως εκείνων σε ανεξάρτητα και αγροτικά ιατρεία, ως πρωτοπόρους στη διαχείριση του Καρδιαγγειακού-νεφρικού-μεταβολικού συνδρόμου. Και οι δύο μελέτες επικεντρώθηκαν σε πληθυσμούς και γεωγραφικές περιοχές των ΗΠΑ, όπου η πρόσβαση σε διεπιστημονική εξειδικευμένη φροντίδα είναι περιορισμένη και όπου οι φαρμακοποιοί μπορεί να είναι ο πιο συνεπής επαγγελματίας υγείας που συναντά ένας ασθενής. Η δίκαιη και αποτελεσματική εφαρμογή της βέλτιστης φροντίδας Καρδιαγγειακού-νεφρικού-μεταβολικού συνδρόμου θα απαιτήσει, ωστόσο, αναφέρει το άρθρο συντονισμένες, συνεργατικές προσπάθειες από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους υπεύθυνους της υγειονομικής περίθαλψης, τους φαρμακοποιούς, όσους αναπτύσσουν νέες ιδέες, τεχνολογίες, προϊόντα ή υπηρεσίες για τη βελτίωση της υγειονομικής περίθαλψης, της φαρμακευτικής και της δημόσιας υγείας και τους κλινικούς ιατρούς που ενεργούν ως συνήγοροι για τους ασθενείς τους, τους συναδέλφους τους ή την κοινότητα.