Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Το DailyPharmaNews έχει αναφερθεί σε αρκετά του δημοσιεύματα στην οικονομική στενότητα που αντιμετωπίζουν τα φαρμακεία σε διάφορες χώρες που έχουν οδηγήσει σε κλείσιμο μεγάλου αριθμού εξ’ αυτών και σε κινητοποιήσεις των φαρμακοποιών.
Το θέμα είναι ότι η στενότητα αυτή -και εύκολα το αντιλαμβάνεται κανείς βλέποντας το παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό και ειδικά τα όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή με τη σημαντική διατάραξη των ροών ενέργειας και τις δύσκολες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο απ’ όπου διέρχεται πάνω από το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου- δύσκολα θα μπορέσει να διευθετηθεί άμεσα, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, ακόμη κι εάν αύριο, ως δια μαγείας, σταματούσαν οι πολεμικές συγκρούσεις.
Το PharmacyTimes.com σε πρόσφατο άρθρο του αναφέρεται στη δύναμη που έχουν αποκτήσει για τα φαρμακεία τα δεδομένα υγείας, ένα μάλλον υποτιμημένο «όπλο» που οι φαρμακοποιοί μπορούν και πρέπει να αξιοποιήσουν, ειδικά σε συνθήκες οικονομικής πίεσης, όπως οι σημερινές, όπου κάθε συμβολή στην αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες με εξοικονόμηση πόρων για το σύστημα υγείας, μόνο κέρδος μπορεί να φέρει.
Μία οικονομία που βασίζεται όχι σε χάπια αλλά σε δεδομένα
Για χρόνια, η οικονομική ιστορία των ανεξάρτητων φαρμακείων ήταν εξαιρετικά απλή, αναφέρει το άρθρο εξηγώντας ότι οι φαρμακοποιοί πληρώνονταν και πληρώνονται για να χορηγούν φάρμακα. Το κακό είναι ότι βλέπουν κάθε χρόνο να μπαίνουν όλο και λιγότερα χρήματα στα ταμείο τους. Τα περιθώρια κέρδους συρρικνώνονται, οι χρεώσεις πολλαπλασιάζονται και ο δρόμος προς την επιβίωση στενεύει στην ταχύτερη εκπλήρωση περισσότερων συνταγών με λιγότερα χρήματα.
Αυτό που σχεδόν κανείς δεν λέει στους φαρμακοποιούς, σύμφωνα με το άρθρο, είναι ότι συμμετέχουν ήδη σε μια δεύτερη, πιο ήσυχη οικονομία – μια οικονομία που δεν βασίζεται σε χάπια, αλλά σε δεδομένα. Κάθε κενό συμμόρφωσης στη λήψη ενός φαρμάκου, κάθε τροποποίηση θεραπευτικού σχήματος, κάθε καθυστέρηση στην προέγκριση και κάθε αδυναμία κάλυψης κόστους από τον ασθενή στο σημείο πώλησης, συνιστά και μετατρέπει έτσι τον πάγκο του φαρμακείου σ’ ένα σημείο εισαγωγής δεδομένων (datapoint). Σε ευρεία κλίμακα, μέσω χιλιάδων φαρμακείων, αυτά τα datapoints μετατρέπονται σε πρωτογενές υλικό για τη δημιουργία τεκμηρίων από την πραγματική κλινική πρακτική, αναλύσεων για τους ασφαλιστικούς φορείς, στρατηγικών σχεδιασμών των φαρμακοβιομηχανιών και επενδυτικών αναλύσεων. Συμβαίνει λοιπόν το εξής: Η οικονομία δεδομένων γύρω από το φαρμακείο ακμάζει. Τα ίδια τα φαρμακεία όχι.
Ο αυτοματισμός, οι πλατφόρμες και τα «έξυπνα» εργαλεία πωλούνται ως απάντηση. Ρομποτικά συστήματα θα απελευθερώσουν προσωπικό. Οι μηχανές ροής εργασίας θα βάζουν προτεραιότητα στις κλήσεις. Οι πίνακες ελέγχου αναλυτικών στοιχείων θα επισημαίνουν ασθενείς υψηλού κινδύνου. Χρησιμοποιούμενα σωστά, αυτά τα εργαλεία μπορούν να μειώσουν απόλυτα τις τριβές και να δημιουργήσουν χρόνο για κλινική εργασία υψηλότερης αξίας.
Η στροφή προς την αυτοματοποίηση και τα «έξυπνα» κλινικά εργαλεία είναι ωστόσο ένα δίκοπο μαχαίρι για τους φαρμακοποιούς και γενικά τους ανεξάρτητους παρόχους υγείας. Ενώ αυτές οι πλατφόρμες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις διοικητικές τριβές —όπως τη μείωση της καταγραφής δεδομένων μετά το ωράριο κατά σχεδόν 50%— η ιδιοκτησία αυτών των συστημάτων από μεγάλους ασφαλιστικούς φορείς ή επενδυτικά κεφάλαια ενέχει σοβαρούς κινδύνους άντλησης κερδών και απώλειας αυτονομίας.
Αν και το άρθρο αναφέρεται σε μία διαφορετική από την ελληνική πραγματικότητα, στο χώρο του φαρμακείου, όπου τα ανεξάρτητα φαρμακεία της κοινότητα είναι μέρος του συνολικού συστήματος του λιανεμπορίου φαρμάκων, έχει ενδιαφέρον ο τρόπος που γενικότερα προσεγγίζει το θέμα των δεδομένων.
Όπως λέει «Τα ανεξάρτητα φαρμακεία βρίσκονται στη βάση μιας δυνητικής οικονομίας δεδομένων — αρκεί να επιλέξουν να την διεκδικήσουν. Αυτή η οικονομία δεν προκύπτει από την πώληση ταυτοποιήσιμων πληροφοριών ασθενών, κάτι που είναι εντελώς εκτός συζήτησης. Προκύπτει από την οργάνωση, τη συγκέντρωση και την ερμηνεία ανωνυμοποιημένων δεδομένων σχετικά με τη συμπεριφορά στη λήψη φαρμάκων, με τρόπους που τα ανεξάρτητα φαρμακεία ελέγχουν και από τους οποίους επωφελούνται».
Σε αυτόν τον κόσμο, ο αυτοματισμός δεν είναι ο εχθρός. Είναι ένας μοχλός. Τα έξυπνα συστήματα βοηθούν στον εντοπισμό του ποιος χρειάζεται προσέγγιση σήμερα, ποιες κλινικές υπηρεσίες κινούν την προσοχή των πολιτών στη συμμόρφωση με τη θεραπεία και πού οι πολιτικές των πληρωτών προκαλούν προβλέψιμη βλάβη. Τα εργαλεία των πλατφορμών παύουν να είναι αγωγοί μονόδρομης εξαγωγής δεδομένων και γίνονται αμφίδρομα: οι ανεξάρτητοι πάροχοι τροφοδοτούν καθαρά, δομημένα δεδομένα και λαμβάνουν πίσω αναλύσεις που βελτιώνουν τη φροντίδα και ενισχύουν τη διαπραγματευτική τους θέση.
Ο ρόλος του φαρμακοποιού εξελίσσεται παράλληλα με αυτά τα εργαλεία. Ο φαρμακοποιός του μέλλοντος δεν θα είναι απλώς ένας ειδικός στα φάρμακα, αλλά ένας αναλυτής συμπεριφοράς που αφορά τα φάρμακα – κάποιος που μπορεί να εξετάσει τα πρότυπα αναπλήρωσης, τις τάσεις αλλαγής φαρμάκου και τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων και να πει: «Να τι συμβαίνει πραγματικά σε αυτόν τον πληθυσμό και να τι θα το αλλάξει πραγματικά». Αυτό παρέχει ξεκάθαρα ένα θεμελιώδες συγκριτικό πλεονέκτημα σε σχέση με το «Μπορούμε να εκτελέσουμε αυτήν τη συνταγή φθηνότερα». Μάλιστα όπως τονίζει το άρθρο που αφορά μεν τις ΗΠΑ, όπου εκτός των ανεξάρτητων φαρμακείων υπάρχουν μεγάλες αλυσίδες φαρμακείων που ελέγχονται από τεράστια επιχειρηματικά κεφάλαια, αγγίζει όμως ίσως με κάποιο τρόπο και την ελληνική πραγματικότητα σε μία περίοδο που γίνεται λόγος για το ιδιοκτησιακό, είναι πολύ πιο δύσκολο αυτό το πλεονέκτημα να το αντικαταστήσουν τα υπολογιστικά φύλλα ιδιωτικών κεφαλαίων.
Ποια θα μπορούσε να είναι μία καλή στρατηγική για τους φαρμακοποιούς;
Τι θα μπορούσαν λοιπόν, σύμφωνα με το άρθρο, να κάνουν οι φαρμακοποιοί της κοινότητας για να εκμεταλλευτούν αυτό το «όπλο»;
Πρώτον, θα πρέπει να πιστέψουν στην αξία τους και να μη βλέπουν τα πάντα μέσα από τη λογική του κόστους ανά εκτελεσθείσα συνταγή αλλά να παρακολουθούν και να κατανοούν την αξία των δικών τους παρεμβάσεων συμμόρφωσης στη θεραπεία του ασθενή, τα αποτελέσματα συγχρονισμού (αφορά κυρίως τον συντονισμό των φαρμάκων ώστε όλες οι συνταγές για χρόνιες παθήσεις να εκτελούνται ίδια μέρα κάθε μήνα) και ό,τι έχει να κάνει με την αλληλεπίδρασή τους με τον ασθενή και να ενσωματώσουν αυτά τα δεδομένα στις επαφές με τους πληρωτές και σε συμβάσεις τους.
Δεύτερον, να επιλέξουν την τεχνολογία ως επενδυτή, όχι σαν έναν δεσμευμένο πελάτη. Να δώσουν προτεραιότητα σε προμηθευτές που είναι διαφανείς σχετικά με τα δικαιώματα δεδομένων, που παρέχουν πραγματική αναλυτική πρόσβαση και είναι πρόθυμοι να ευθυγραμμίσουν τα κίνητρά τους με την επιτυχία του φαρμακοποιού ως υπεύθυνου επαγγελματία υγείας κι όχι μόνο με τη χρήση των υπηρεσιών τους
Η τρίτη προτροπή που δίνει ο συγγραφέας του άρθρου προς τους φαρμακοποιούς είναι να υπάρξει συνεργασία των φαρμακείων. Ένα δίκτυο ανεξάρτητων φαρμακείων με καθαρά, ελεγχόμενα δεδομένα και τεκμηριωμένο κλινικό αντίκτυπο είναι μια πολύ διαφορετική συζήτηση από εκατοντάδες απομονωμένα καταστήματα που ζητούν καλύτερη αποζημίωση.
Τέλος, προτείνει στον φαρμακοποιό να εξελιχθεί σε έναν κλινικό επιστήμονα με ψηφιακό εγγραμματισμό μεταμορφώνοντας τον ρόλο του από απλό εκτελεστή συνταγών σε αναλυτή που βελτιστοποιεί την ασφάλεια των ασθενών και την αποδοτικότητα της περίθαλψης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φαρμακοποιός χρειάζεται πτυχίο στην επιστήμη δεδομένων. Σημαίνει την οικοδόμηση μίας άνεσης με βασικές αναλύσεις, αναγνώριση προτύπων και μετατροπή δεδομένων σε κλινικές και επιχειρηματικές αποφάσεις. «Ο φαρμακοποιός που είναι σε θέση να πει: “Αποτρέψαμε τόσες νοσηλείες και βελτιώσαμε τη συμμόρφωση στη θεραπεία σε αυτόν τον πληθυσμό”, παύει να είναι ένας εύκολα αντικαταστάσιμος πάροχος προϊόντων και καθίσταται πλέον κεντρικό πρόσωπο σε κάθε σοβαρή συζήτηση γύρω από τα δεδομένα πραγματικής χρήσης.
Η τρέχουσα πορεία – συρρίκνωση των περιθωρίων κέρδους, αύξηση των φόρων και αυξανόμενη εξάρτηση από πλατφόρμες που ελέγχονται από άλλους – δεν είναι βιώσιμη. Αλλά δεν είναι ούτε αναπόφευκτη. Οι φαρμακοποιοί εξακολουθούν να κατέχουν μία θέση την οποία δεν μπορεί να υποκαταστήσει κανένας αλγόριθμος, κανένας διαχειριστής παροχών φαρμακείου ή μακρινός επενδυτής: βρίσκονται δίπλα στον ασθενή, την κρίσιμη στιγμή που η παροχή φροντίδας μετουσιώνεται σε πράξη.
Εάν μπορούν να μετατρέψουν αυτό το πλεονέκτημα σε μία πηγή δεδομένων την οποία θα κατανοούν, θα ελέγχουν και θα αξιοποιούν, έχουν μια ευκαιρία να ξαναγράψουν τους κανόνες του παιχνιδιού της αγοράς. Η οικονομία των δεδομένων φαρμακείου υφίσταται ήδη. Το μόνο ερώτημα που απομένει είναι αν τα ανεξάρτητα φαρμακεία θα συνεχίσουν να την τροφοδοτούν προς όφελος τρίτων – ή αν τελικά θα αρχίσουν να ανταμείβονται ως πλήρεις εταίροι σε αυτήν.