Η διάγνωση του καρκίνου αποτελεί μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές στη ζωή ενός ανθρώπου, όμως για τις γυναίκες η πρόκληση αυτή λαμβάνει συχνά ακόμη πιο σύνθετες διαστάσεις.
Μια νέα, εξαιρετικά επίκαιρη μελέτη από το Ινστιτούτο Οικονομικών της Υγείας έρχεται να φωτίσει με επιστημονική ακρίβεια και κοινωνική ευαισθησία την πολυδιάστατη αυτή εμπειρία. Τα ευρήματα αναδεικνύουν με σαφήνεια ότι τα κενά που αντιμετωπίζει μια ασθενής εκτείνονται πολύ πέρα από το στενό πλαίσιο της κλινικής και νοσοκομειακής θεραπείας.
Η επίσημη παρουσίαση της μελέτης, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουλίου στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, αποτέλεσε ένα σημαντικό σημείο συνάντησης για διακεκριμένους επιστήμονες, θεσμικούς φορείς και εκπροσώπους συλλόγων ασθενών. Όλοι οι συμμετέχοντες συνέκλιναν σε ένα κοινό και θεμελιώδες συμπέρασμα: η αποτελεσματική διαχείριση του καρκίνου απαιτεί μια ευρεία, εθνική συμμαχία και συνεργασίες που ξεπερνούν κατά πολύ τα παραδοσιακά όρια της υγειονομικής περίθαλψης.
Ο καρκίνος ως γεγονός ζωής και η επίδραση στη γυναικεία ταυτότητα
Όταν μια γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με τη νεοπλασματική νόσο, η καθημερινότητά της ανατρέπεται ριζικά. Η μελέτη υπογραμμίζει εμφαντικά ότι η ασθένεια δεν δοκιμάζει μόνο τη σωματική υγεία, αλλά προκαλεί ισχυρούς τριγμούς στην εργασία, την οικογενειακή ισορροπία, το προσωπικό εισόδημα και την ψυχική υγεία της γυναίκας, επηρεάζοντας άμεσα τους πολλαπλούς και απαιτητικούς ρόλους που καλείται να επιτελέσει καθημερινά στην κοινωνία μας.
Η έρευνα καταδεικνύει ότι η καθολική υγειονομική κάλυψη, αν και απαραίτητη, δεν ισοδυναμεί αυτόματα με μια ολοκληρωμένη προστασία της ασθενούς. Τα μεγαλύτερα κενά εντοπίζονται εκεί ακριβώς όπου η ιατρική πράξη διασταυρώνεται με τη σκληρή πραγματικότητα της καθημερινής διαβίωσης: στην ανάγκη για φροντίδα των μελών της οικογένειας, στην οικονομική επιβίωση κατά τη διάρκεια της αποχής από την εργασία, στην εξειδικευμένη ψυχοκοινωνική στήριξη και, αργότερα, στην ομαλή κοινωνική και επαγγελματική επανένταξη. Υπό αυτό το πρίσμα, ο καρκίνος προσεγγίζεται όχι απλώς ως ένα ιατρικό περιστατικό, αλλά ως ένα μείζον γεγονός ζωής που επανακαθορίζει κάθε πτυχή της γυναικείας ταυτότητας.
Από το μεμονωμένο θεραπευτικό επεισόδιο στη διαρκή στήριξη
Κατά την παρουσίαση των βασικών ευρημάτων, ο αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών της Υγείας και πρόεδρος του Ινστιτούτου, Κώστας Αθανασάκης, έθεσε το δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων, τονίζοντας ότι ο καρκίνος πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως ένα «μακροχρόνιο γεγονός ζωής». Την ίδια στιγμή, όμως, τα συστήματα υγείας παραμένουν δυστυχώς προσκολλημένα σε ένα παρωχημένο μοντέλο, οργανωμένο γύρω από το μεμονωμένο επεισόδιο της οξείας θεραπείας.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η αποτελεσματικότητα και η επίδοση του εθνικού συστήματος υγείας δεν πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά με γνώμονα τα κλινικά αποτελέσματα και τους δείκτες επιβίωσης. Οφείλουν να συνυπολογίζουν την ικανότητα του κράτους να στηρίζει έμπρακτα τη γυναίκα στους ρόλους της ως εργαζόμενης, μητέρας και φροντιστή.
Ανάμεσα στις άμεσα εφαρμόσιμες και καινοτόμες προτάσεις που καταγράφονται στη μελέτη, ξεχωρίζει η εισαγωγή ενός μοντέλου εθελοντικής κάλυψης αμειβόμενης οικιακής βοήθειας από τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Το μέτρο αυτό θα αφορά εργαζόμενες γυναίκες που υποβάλλονται σε χειρουργικές επεμβάσεις ή ξεκινούν απαιτητικά θεραπευτικά σχήματα, προσφέροντάς τους μια πολύτιμη ανάσα ανακούφισης.
Οι φωνές των ασθενών και οι ιδιαιτερότητες των ευάλωτων ομάδων
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, το πρώτο στρογγυλό τραπέζι έδωσε τον λόγο σε εκείνους που βιώνουν το πρόβλημα στην πρώτη γραμμή: εκπροσώπους συλλόγων ασθενών, γιατρούς, νοσηλευτές και διοικητικά στελέχη νοσοκομείων. Οι συμμετέχοντες μετέφεραν με γλαφυρότητα τα επιστημονικά δεδομένα της μελέτης στο επίπεδο της βιωμένης καθημερινότητας.
Από τη συζήτηση προέκυψε ότι, ενώ η πρόσβαση στις κλινικές θεραπείες και τα φάρμακα κρίνεται ικανοποιητική, ο κρατικός μηχανισμός αποδεικνύεται λιγότερο προετοιμασμένος και ευέλικτος στο να διαχειριστεί τις παράπλευρες κοινωνικές, οικονομικές και ψυχολογικές επιπτώσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις εξειδικευμένες και συχνά παραμελημένες ανάγκες συγκεκριμένων κατηγοριών, όπως οι νεότερες σε ηλικία γυναίκες, οι μονογονεϊκές οικογένειες που στερούνται υποστηρικτικού δικτύου, οι ασθενείς που μάχονται με μεταστατικό καρκίνο, καθώς και οι γυναίκες που κατοικούν στην περιφέρεια και την επαρχία, μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα και τις εξειδικευμένες δομές.
Η ανάγκη για συνέργειες και η προστασία της εργασίας
Το δεύτερο στρογγυλό τραπέζι εστίασε στη μετάβαση από την επιστημονική τεκμηρίωση στη χάραξη εφαρμοσμένης πολιτικής. Θεσμικοί εκπρόσωποι αναφέρθηκαν στην επιτακτική ανάγκη δημιουργίας ολοκληρωμένων «διαδρομών φροντίδας» για τις ασθενείς, με παράλληλη ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και συστηματική αξιοποίηση των ψηφιακών δεδομένων υγείας. Στόχος είναι η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση της ασθενούς.
Η ολοκληρωμένη υποστήριξη μιας γυναίκας με καρκίνο δεν αφορά μόνο το Υπουργείο Υγείας· απαιτεί οριζόντιες συνέργειες με τα Υπουργεία Εργασίας και Κοινωνικής Προστασίας, τον τομέα της εκπαίδευσης, αλλά και την ενεργό, κοινωνικά υπεύθυνη συμμετοχή της επιχειρηματικής κοινότητας. Η θωράκιση της επαγγελματικής ζωής της γυναίκας κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας των θεραπειών συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της αξιοπρέπειάς της και αποτελεί το κλειδί για την ομαλή επανένταξή της στο κοινωνικό σύνολο.
Ένα σύγχρονο μοντέλο με επίκεντρο τον «ολόκληρο άνθρωπο»
Η μελέτη καταλήγει σε μια σειρά από ρεαλιστικές, θεσμικές προτάσεις, με κυριότερη την ανάπτυξη ενός εξειδικευμένου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τον Καρκίνο, το οποίο θα περιλαμβάνει ειδικές, στοχευμένες προβλέψεις για τις ανάγκες του γυναικείου πληθυσμού. Στις προτεραιότητες συγκαταλέγονται η αναβάθμιση και ενίσχυση της ογκολογικής νοσηλευτικής, η συστηματική παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, η επέκταση των προγραμμάτων κατ’ οίκον φροντίδας, καθώς και η θεσμοθέτηση του ρόλου του συντονιστή φροντίδας (patient navigator), ενός εξειδικευμένου επαγγελματία που θα καθοδηγεί και θα στηρίζει την ασθενή μέσα στον δαιδαλώδη μηχανισμό του συστήματος υγείας.
Κοινή συνιστώσα και βασικό μήνυμα όλων των ομιλητών ήταν ότι η μάχη με τον καρκίνο δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση του τελευταίου σχήματος χημειοθεραπείας ή ακτινοβολίας. Ένα σύγχρονο, ανθρώπινο και αποτελεσματικό σύστημα υγείας οφείλει να προσεγγίζει τη γυναίκα ως μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, στηρίζοντας έμπρακτα την ποιότητα της ζωής της σε κάθε βήμα αυτής της δύσκολης διαδρομής.