Η πολιτική σκηνή της χώρας βρίσκεται εκ νέου ενώπιον μιας από τις πιο πολυσυζητημένες και αμφιλεγόμενες υποθέσεις της τελευταίας δεκαετίας. Η υπόθεση Novartis, ένα σκάνδαλο που σημάδεψε την εγχώρια φαρμακευτική πολιτική και προκάλεσε οξύτατες κοινοβουλευτικές συγκρούσεις κατά το παρελθόν, επανήλθε με ιδιαίτερη ένταση στο προσκήνιο. Αφορμή στάθηκε η δημόσια τοποθέτηση του ανεξάρτητου βουλευτή Μάριου Σαλμά στη Βουλή, η οποία πυροδότησε ακαριαίες αντιδράσεις, οδήγησε σε παρέμβαση του Παύλου Πολάκη και προκάλεσε την άμεση και αυστηρή απάντηση του υπουργού Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το ιστορικό υπόβαθρο της υπόθεσης Novartis στην Ελλάδα
Για να γίνει πλήρως κατανοητή η βαρύτητα της νέας αυτής αντιπαράθεσης, είναι αναγκαία η αναδρομή στο χρονικό της υπόθεσης. Το πολυεθνικό φαρμακευτικό σκάνδαλο της Novartis ήρθε στο φως της δημοσιότητας στα μέσα της περασμένης δεκαετίας, όταν αποκαλύφθηκαν αθέμιτες πρακτικές προώθησης φαρμάκων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην Ελλάδα, η δικαστική έρευνα επικεντρώθηκε σε καταγγελίες για αθέμιτο επηρεασμό της τιμολόγησης των φαρμάκων, υπερσυνταγογράφηση και ενδεχόμενες παράνομες χρηματικές ροές προς πολιτικά πρόσωπα και στελέχη του τομέα της υγείας.
Η διερεύνηση της υπόθεσης συνοδεύτηκε από τη χρήση προστατευόμενων μαρτύρων, γεγονός που προκάλεσε έντονες πολιτικές αναταράξεις, καθώς η εκάστοτε κυβέρνηση και η αντιπολίτευση διασταύρωσαν τα ξίφη τους γύρω από το αν επρόκειτο για το «μεγαλύτερο σκάνδαλο από συστάσεως ελληνικού κράτους» ή για μια «σκευωρία» με πολιτικές σκοπιμότητες. Παρά τις εκτεταμένες έρευνες και τις δικογραφίες που σχηματίστηκαν, οι κατηγορίες για τα πολιτικά πρόσωπα αρχειοθετήθηκαν διαδοχικά από τη Δικαιοσύνη. Ωστόσο, οι πολιτικές αναφλέξεις γύρω από τη διαχείριση της φαρμακευτικής δαπάνης και τις σχέσεις πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας ουδέποτε καταλάγιασαν πλήρως.
Οι καταγγελίες Σαλμά από το βήμα της Βουλής
Η νέα αναζωπύρωση σημειώθηκε στην Ολομέλεια της Βουλής, στο πλαίσιο της συζήτησης για την άρση της ασυλίας του Μάριου Σαλμά, ύστερα από μήνυση για συκοφαντική δυσφήμιση που είχε υποβάλει εναντίον του ο υπουργός Υγείας. Ο ανεξάρτητος βουλευτής προέβη σε βαρύτατους ισχυρισμούς, υποστηρίζοντας ότι κατέχει νέα στοιχεία που εμπλέκουν τον Άδωνι Γεωργιάδη σε πρακτικές διαπλοκής.
Συγκεκριμένα, ο κ. Σαλμάς ανέφερε ότι ο υπουργός Υγείας ζητούσε από εκπροσώπους φαρμακευτικών επιχειρήσεων —και ειδικότερα από τον τότε αντιπρόεδρο της Novartis, Κωνσταντίνο Φρουζή— να κατευθύνουν διαφημιστικά κονδύλια προς συγκεκριμένα μέσα ενημέρωσης, προκειμένου να εξασφαλίζει ο ίδιος ευνοϊκή μεταχείριση. Παράλληλα, ο ανεξάρτητος βουλευτής διατύπωσε αιτιάσεις περί άσκησης πιέσεων προς τον Νίκο Μανιαδάκη κατά την περίοδο που εκείνος τελούσε υπό καθεστώς προστατευόμενου μάρτυρα. Προς επίρρωση των λεγομένων του, ο κ. Σαλμάς κατέθεσε στα πρακτικά της Βουλής γραπτά μηνύματα (SMS) και ζήτησε επίσημα το εκ νέου άνοιγμα της δικογραφίας από τις εισαγγελικές αρχές.
Η παρέμβαση Πολάκη και η πολιτική κλιμάκωση
Οι αποκαλύψεις του Μάριου Σαλμά βρήκαν άμεση ανταπόκριση από τον βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, Παύλο Πολάκη, ο οποίος παρενέβη δυναμικά τόσο από τα κοινοβουλευτικά έδρανα όσο και μέσω τοποθετήσεών του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο κ. Πολάκης υποστήριξε ότι τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν συνιστούν πλήρη δικαίωση των θέσεων που είχε διατυπώσει ο ίδιος και το κόμμα του κατά το παρελθόν σχετικά με το σκάνδαλο της Novartis.
Δημοσιεύοντας φωτογραφίες των εγγράφων που κατατέθηκαν στη Βουλή, ο βουλευτής της αξιωματικής αντιπολίτευσης διακήρυξε ότι η υπόθεση ανοίγει ξανά, κάνοντας λόγο για επιβεβαίωση των καταγγελιών περί αθέμιτης ευνοϊκής μεταχείρισης των φαρμακευτικών εταιρειών στον καθορισμό των τιμών των φαρμάκων. Η στάση του κ. Πολάκη αναζωπύρωσε τη συνολική πολιτική αντιπαράθεση, επαναφέροντας το ζήτημα της διαφάνειας στον ευαίσθητο τομέα των φαρμακευτικών εγκρίσεων και της δημόσιας υγείας.
Η κατηγορηματική απάντηση του Άδωνι Γεωργιάδη
Από την πλευρά του, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης απέρριψε κατηγορηματικά το σύνολο των αιτιάσεων, χαρακτηρίζοντας τους ισχυρισμούς του Μάριου Σαλμά ως ασήμαντους και συκοφαντικούς. Ο κ. Γεωργιάδης ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να εμπλακεί σε δημόσιο διαπληκτισμό, υπογραμμίζοντας ότι η μόνη οδός για την επίλυση της διαφοράς είναι η δικαστική.
Ο υπουργός σημείωσε πως ο κ. Σαλμάς προσπάθησε να διαστρεβλώσει την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας ένα προσωπικό γραπτό μήνυμα, στο οποίο ο ίδιος υπογράμμιζε ότι ουδέποτε έχει λάβει οικονομικό αντάλλαγμα. Παράλληλα, εξήγησε πως η επικοινωνία σχετικά με διαφημιστική δαπάνη αφορούσε νόμιμο μέσο ενημέρωσης και έλαβε χώρα σε χρόνο που ο ίδιος δεν διατελούσε υπουργός Υγείας. Στρεφόμενος παράλληλα κατά του Παύλου Πολάκη και της Ζωής Κωνσταντοπούλου, ο κ. Γεωργιάδης υπενθύμισε ότι βρίσκεται ήδη σε δικαστική διαμάχη μαζί τους για αντίστοιχες αιτιάσεις, δηλώνοντας την απόλυτη εμπιστοσύνη του στην ελληνική Δικαιοσύνη για την οριστική διαλεύκανση των υποθέσεων.Πολιτική θύελλα στη Βουλή για τη Novartis: Το παρασκήνιο της σύγκρουσης Γεωργιάδη, Πολάκη και Σαλμά
Η υπόθεση Novartis αποτελεί αναμφίβολα μία από τις πιο πολυσύνθετες, πολωτικές και συζητημένες υποθέσεις στον τομέα της πολιτικής υγείας και της δημόσιας διοίκησης στη νεότερη ελληνική ιστορία. Αν και για πολλούς το κεφάλαιο αυτό είχε κλείσει δικαστικά και κοινοβουλευτικά, η πρόσφατη τοποθέτηση του ανεξάρτητου βουλευτή Μάριου Σαλμά στο Κοινοβούλιο στάθηκε η αφορμή για μια νέα, σφοδρή πολιτική αντιπαράθεση. Η αίθουσα της Ολομέλειας μετατράπηκε σε πεδίο οξείας διαμάχης, με εμπλεκόμενους πρωταγωνιστές τον Υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, τον βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Παύλο Πολάκη και τον κ. Σαλμά. Η αναζωπύρωση αυτή φέρνει ξανά στην επιφάνεια τα δομικά ζητήματα της φαρμακευτικής δαπάνης, της διαφάνειας και των πολιτικών συσχετισμών γύρω από τον ευαίσθητο χώρο της υγείας.
Το ιστορικό υπόβαθρο: Από το διεθνές σκάνδαλο στις ελληνικές κάλπες
Για να γίνει πλήρως κατανοητή η ένταση της σημερινής πολιτικής σύγκρουσης, είναι απαραίτητο να ανατρέξει κανείς στο ιστορικό πλαίσιο της υπόθεσης Novartis. Η πολυεθνική φαρμακευτική εταιρεία βρέθηκε στο στόχαστρο των αμερικανικών αρχών (SEC και DOJ) για αθέμιτες πρακτικές προώθησης φαρμάκων και χρηματισμό γιατρών σε παγκόσμιο επίπεδο, γεγονός που οδήγησε σε συμβιβασμό εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, η υπόθεση έλαβε τεράστιες πολιτικές διαστάσεις όταν, την περίοδο 2017-2018, η Δικαιοσύνη διερεύνησε καταγγελίες προστατευόμενων μαρτύρων (με τις κωδικές ονομασίες «Αικατερίνη Κελέση» και «Μάξιμος Σαράφης») περί εμπλοκής δέκα υψηλόβαθμων πολιτικών προσώπων.
Μεταξύ των προσώπων αυτών περιλαμβάνονταν πρώην πρωθυπουργοί και υπουργοί Υγείας, με την τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ να κάνει λόγο για το «μεγαλύτερο σκάνδαλο από συστάσεως ελληνικού κράτους», ενώ η αντιπολίτευση κατήγγειλε την όλη διαδικασία ως «στημένη σκευωρία» με στόχο την εξόντωση των πολιτικών της αντιπάλων. Με την πάροδο των ετών, η ελληνική Δικαιοσύνη αρχειοθέτησε τις δικογραφίες για τα πολιτικά πρόσωπα ελλείψει στοιχείων, ενώ πρόσφατα ήρθη και το καθεστώς προστασίας των εμπλεκόμενων μαρτύρων. Ωστόσο, η συζήτηση για τις πρακτικές του φαρμακευτικού κλάδου, την τιμολόγηση των φαρμάκων και την πολιτική ευθύνη παραμένει μια ανοιχτή πληγή στο σύστημα υγείας.
Οι νέες καταγγελίες Σαλμά και το φυτίλι της αντιπαράθεσης
Η νέα έξαρση της πολιτικής αντιπαράθεσης πυροδοτήθηκε κατά τη διάρκεια της ομιλίας του Μάριου Σαλμά στη Βουλή, στο πλαίσιο της συζήτησης για την άρση της ασυλίας του. Ο ανεξάρτητος βουλευτής –και πρώην αναπληρωτής Υπουργός Υγείας– προέβη σε μια σειρά ισχυρισμών που προκάλεσαν αμέσως αίσθηση. Ειδικότερα, κατέθεσε στοιχείο τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορούν διαδρομές χρηματοδοτήσεων από φαρμακευτικές βιομηχανίες προς μέσα ενημέρωσης, ενώ παράλληλα έκανε λόγο για πιέσεις και εκβιασμούς σε βάρος του κομβικού προσώπου της υπόθεσης, Αναστάσιου Μανιαδάκη, πρώην προστατευόμενου μάρτυρα και συμβούλου σε θέματα φαρμακευτικής πολιτικής.
Οι αναφορές αυτές λειτούργησαν ως καταλύτης για την άμεση παρέμβαση του Παύλου Πολάκη. Ο βουλευτής Χανίων του ΣΥΡΙΖΑ, χρησιμοποιώντας τα κανάλια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αναδημοσίευσε φωτογραφικά ντοκουμέντα των εγγράφων που κατατέθηκαν στα κοινοβουλευτικά στασίδια. Ο κ. Πολάκης υποστήριξε σθεναρά ότι τα νέα αυτά δεδομένα επιβεβαιώνουν και δικαιώνουν πλήρως τις διαχρονικές θέσεις που είχε διατυπώσει ο ίδιος και το κόμμα του σχετικά με την υπόθεση Novartis, δηλώνοντας με χαρακτηριστικό τρόπο ότι ο φάκελος της υπόθεσης ανοίγει εκ νέου και ότι οι πολιτικές ευθύνες παραμένουν ακέραιες.
Η απάντηση Γεωργιάδη: «Ασήμαντες αιτιάσεις και εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη»
Άμεση και ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η αντίδραση του Υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος επιλέγοντας επίσης τη δημόσια σφαίρα των κοινωνικών δικτύων, απέρριψε κατηγορηματικά το σύνολο των αιτιάσεων. Ο κ. Γεωργιάδης χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς του κ. Σαλμά εντελώς αβάσιμους και ήσσονος σημασίας, καθιστώντας σαφές ότι δεν προτίθεται να εμπλακεί σε έναν αστείρευτο πολιτικό διάλογο μαζί του εντός του κοινοβουλίου, παρά μόνο ενώπιον της δικαστικής αρχής.
Παράλληλα, ο Υπουργός Υγείας σχολίασε με καυστικό τρόπο παλαιότερες δηλώσεις του κ. Σαλμά, ο οποίος είχε ισχυριστεί ότι η ομιλία του στη Βουλή θα οδηγούσε στην απομάκρυνση του κ. Γεωργιάδη από το υπουργικό του αξίωμα. Ο Άδωνις Γεωργιάδης σημείωσε ότι, παρά την προσπάθεια δημιουργίας εντυπωσιακών πυροτεχνημάτων, παραμένει σταθερά στη θέση του. Αποκαλύπτοντας το περιεχόμενο των εγγράφων, ο Υπουργός εξήγησε ότι ο κ. Σαλμάς επιχείρησε να δημιουργήσει σκιές χρησιμοποιώντας ένα προσωπικό γραπτό μήνυμα (SMS), στο οποίο ο ίδιος ο κ. Γεωργιάδης διακινδύνευε την προσωπική του ακεραιότητα δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι ουδέποτε έχει δεχθεί έστω και ένα ευρώ από οποιονδήποτε.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι το δεύτερο έγγραφο αφορούσε μια ένορκη βεβαίωση υπέρ του Νίκου Μανιαδάκη που είχε ήδη κατατεθεί σε δικαστικό στάδιο. Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Γεωργιάδης στράφηκε τόσο κατά του Παύλου Πολάκη όσο και κατά της Ζωής Κωνσταντοπούλου, υπενθυμίζοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη σειρά δικαστικών διαμαχών μαζί τους για τα ίδια ζητήματα, εκφράζοντας για ακόμη μία φορά την απόλυτη εμπιστοσύνη του στην κρίση της ελληνικής Δικαιοσύνης.
Η επόμενη μέρα στην πολιτική υγείας και τη φαρμακευτική αγορά
Η νέα αυτή τροπή στην υπόθεση Novartis αποδεικνύει ότι τα θέματα που αγγίζουν τη φαρμακευτική πολιτική και τη διαχείριση των δημόσιων πόρων στην υγεία διατηρούν μια ιδιαίτερα υψηλή πολιτική θερμοκρασία. Πέρα από τις προσωπικές και κομματικές αντιπαραθέσεις, η συζήτηση γύρω από τη διαφάνεια στη φαρμακευτική δαπάνη, τον ρόλο των προστατευόμενων μαρτύρων και τα όρια των κοινοβουλευτικών ελέγχων παραμένει κομβική.
Για την πολιτική υγείας στην Ελλάδα, η πρόκληση της επόμενης ημέρας έγκειται στη θωράκιση των μηχανισμών τιμολόγησης και αποζημίωσης φαρμάκων, την ψηφιοποίηση των διαδικασιών μέσω της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και την εφαρμογή αυστηρών κανόνων διαφάνειας στις σχέσεις της φαρμακευτικής βιομηχανίας με το επιστημονικό και πολιτικό προσωπικό.
Η Δικαιοσύνη καλείται για ακόμη μία φορά να αξιολογήσει τα όποια νέα στοιχεία προκύπτουν, ενώ το πολιτικό σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με την πρόκληση να μετατρέψει τα διδάγματα του παρελθόντος σε θεσμικές ασφαλιστικές δικλείδες για το μέλλον.