Η θερινή περίοδος συνοδεύεται παραδοσιακά από την έξαρση της δραστηριότητας των κουνουπιών, καθιστώντας τις λοιμώξεις από διαβιβαστές ένα σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας για τη χώρα μας. Ο ιός του Δυτικού Νείλου (West Nile Virus), ένας φλαβιοϊός που μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος των κοινών κουνουπιών (γένος Culex), βρίσκεται στο επίκεντρο της επιδημιολογικής επιτήρησης.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) δημοσιοποίησε τον αναθεωρημένο κατάλογο με τις περιοχές της επικράτειας όπου έχουν ήδη καταγραφεί επιβεβαιωμένα κρούσματα έως τις 27 Ιουλίου 2026, καθώς και εκείνες που κατατάσσονται στην κατηγορία υψηλού κινδύνου. Η πλειονότητα των εστιών εντοπίζεται στην Περιφέρεια Αττικής, ενώ παράλληλα καταγράφεται διασπορά και σε περιοχές της Θεσσαλίας, ενεργοποιώντας άμεσα τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα για την προστασία του πληθυσμού και την ασφάλεια των μεταγγίσεων αίματος.
Η κατανόηση του επιδημιολογικού χάρτη και της συμπεριφοράς του ιού αποτελεί το πρώτο βήμα για την αποτελεσματική πρόληψη. Η μετάδοση του ιού ακολουθεί έναν φυσικό κύκλο, στον οποίο τα πτηνά λειτουργούν ως η κύρια δεξαμενή του ιού, ενώ τα κουνούπια δρουν ως ενδιάμεσοι διαβιβαστές. Ο άνθρωπος, όπως και τα θηλαστικά (π.χ. τα άλογα), θεωρείται «περασιακός» ή τελικός ξενιστής (dead-end host), καθώς το ιικό φορτίο στο αίμα του δεν φτάνει σε επίπεδα ικανά να επιτρέψουν τη περαιτέρω μετάδοση σε άλλα κουνούπια.
Ο διαχωρισμός των περιοχών: Επηρεαζόμενες και υψηλού κινδύνου
Για την ορθολογική εφαρμογή των μέτρων δημόσιας υγείας και τη στοχευμένη ενημέρωση των πολιτών, ο ΕΟΔΥ κατηγοριοποιεί τις γεωγραφικές ενότητες (Δήμους ή Δημοτικές Κοινότητες) με βάση συγκεκριμένα επιδημιολογικά και χωρικά κριτήρια:
- Ως «επηρεαζόμενες» περιοχές: Ορίζονται οι Δήμοι ή οι Δημοτικές Κοινότητες στις οποίες έχει βεβαιωθεί εργαστηριακά τουλάχιστον ένα εγχώριο κρούσμα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου σε άνθρωπο κατά την τρέχουσα περίοδο επιτήρησης.
- Ως «υψηλού κινδύνου» περιοχές: Χαρακτηρίζονται οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες δεν έχει ακόμη απομονωθεί ή επιβεβαιωθεί κρούσμα σε άνθρωπο για τη φετινή σεζόν, αλλά συγκεντρώνουν συνδυασμό επιβαρυντικών παραγόντων. Στους παράγοντες αυτούς περιλαμβάνονται η άμεση γειτνίαση με επηρεαζόμενους δήμους, τα ιδιαίτερα γεωμορφολογικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά (όπως η παρουσία στάσιμων υδάτων), τα ιστορικά επιδημιολογικά δεδομένα παλαιότερων ετών, καθώς και τα ευρήματα από τα συστήματα εντομολογικής επιτήρησης (παγίδευση κουνουπιών) ή την επιτήρηση ζώων στην ευρύτερη περιοχή.
Αναλυτικά ο υγειονομικός χάρτης της διασποράς
Με βάση τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ έως τις 27 Ιουλίου 2026, οι περιοχές της χώρας που βρίσκονται στο μικροσκόπιο των υγειονομικών αρχών κατανέμονται ανά Περιφερειακή Ενότητα (ΠΕ) ως εξής:
Περιφερειακή Ενότητα Βορείου Τομέα Αθηνών
Στη συγκεκριμένη ενότητα καταγράφονται τόσο επηρεαζόμενοι δήμοι όσο και περιοχές αυξημένης επιφυλακής. Ειδικότερα, κρούσματα έχουν επιβεβαιωθεί στον Δήμο Αγίας Παρασκευής, τον Δήμο Νέας Ιωνίας και τον Δήμο Χαλανδρίου. Παράλληλα, ως περιοχές υψηλού κινδύνου έχουν οριστεί ο Δήμος Αμαρουσίου, ο Δήμος Ηρακλείου και ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού.
Περιφερειακή Ενότητα Ανατολικής Αττικής
Η Ανατολική Αττική παρουσιάζει εκτεταμένη παρουσία του ιού. Οι δήμοι που έχουν επηρεαστεί από την καταγραφή κρουσμάτων περιλαμβάνουν τον Δήμο Σπάτων – Αρτέμιδος, τον Δήμο Μαρκοπούλου Μεσογαίας, τον Δήμο Κρωπίας, τον Δήμο Λαυρεωτικής, τον Δήμο Παλλήνης, τον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, τον Δήμο Παιανίας και τον Δήμο Ραφήνας – Πικερμίου.
Περιφερειακή Ενότητα Νοτίου Τομέα Αθηνών
Στον Νότιο Τομέα της Αθήνας, η επιδημιολογική επιτήρηση έχει επιβεβαιώσει την παρουσία της λοίμωξης στον Δήμο Γλυφάδας.
Περιφερειακή Ενότητα Κεντρικού Τομέα Αθηνών
Στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό του Κεντρικού Τομέα, η διασπορά παρακολουθείται στενά. Επιβεβαιωμένο κρούσμα έχει καταγραφεί στη 6η Δημοτική Κοινότητα του Δήμου Αθηναίων, καθώς και στον Δήμο Ηλιούπολης. Επιπλέον, ως ζώνες υψηλού κινδύνου έχουν χαρακτηριστεί η 1η Δημοτική Κοινότητα και η 4η Δημοτική Κοινότητα του Δήμου Αθηναίων.
Περιφερειακή Ενότητα Δυτικής Αττικής
Στη Δυτική Αττική, ο Δήμος Φυλής περιλαμβάνεται στις επηρεαζόμενες περιοχές λόγω καταγραφής περιστατικού.
Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας
Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, η επιδημιολογική δραστηριότητα αποτυπώνεται στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, με καταγεγραμμένα κρούσματα στον Δήμο Λαρισαίων και στον Δήμο Τεμπών.
Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας
Στην ίδια περιφέρεια, ο Δήμος Παλαμά περιλαμβάνεται στον κατάλογο των επηρεαζόμενων περιοχών.
Κλινική εικόνα, συμπτώματα και μέτρα προστασίας
Σύμφωνα με τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα (CDC, ECDC), η πλειονότητα των ατόμων που μολύνονται από τον ιό του Δυτικού Νείλου (περίπου το 80%) παραμένει εντελώς ασυμπτωματική. Το 20% των προσβληθέντων εκδηλώνει ήπια ή μέτρια νόσο, γνωστή ως πυρετός του Δυτικού Νείλου, η οποία χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη πυρετού, πονοκέφαλο, μυαλγίες, αρθραλγίες, αίσθημα κοπώσεως, καταβολή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξάνθημα ή ναυτία.
Ωστόσο, σε ένα μικρό ποσοστό (λιγότερο από 1% των μολύνσεων), ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας σοβαρές νευροδιεισδυτικές μορφές της νόσου, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα或 οξεία χαλαρή παράλυση. Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 60 ετών), καθώς και ασθενείς με υποκείμενα νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής επιπλοκής.
Για την αποτελεσματική πρόληψη της λοίμωξης, οι υγειονομικές αρχές συνιστούν την αυστηρή τήρηση ατομικών και συλλογικών μέτρων προστασίας από τα τσιμπήματα των κουνουπιών:
- Χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών: Εφαρμογή στο ακάλυπτο δέρμα και πάνω από τα ρούχα προϊόντων που περιέχουν δραστικές ουσία όπως DEET, Ικαριδίνη/Picaridin, IR3535 ή Citriodiol.
- Κατάλληλος ρουχισμός: Χρήση ανοιχτόχρωμων ρούχων που καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματος (μακριά μανίκια και παντελόνια), ιδιαίτερα κατά τις ώρες αιχμής της δραστηριότητας των κουνουπιών (από το σουρούπωμα έως την αυγή).
- Προστασία του οικιακού χώρου: Τοποθέτηση και συντήρηση σητών σε παράθυρα και πόρτες, χρήση ανεμιστήρων ή κλιματιστικών (καθώς ο κινούμενος και ψυχρός αέρας μειώνει τη δραστηριότητα των κουνουπιών), και χρήση λαμπτήρων κίτρινου χρώματος στους εξωτερικούς χώρους.
- Εξάλειψη λιμναζόντων υδάτων: Τακτικός καθαρισμός και αποστράγγιση σημείων όπου συγκεντρώνεται στάσιμο νερό (πιάτα γλαστρών, υδρορροές, διακοσμητικά σιντριβάνια, κουβάδες, παλιά λάστιχα), καθώς αποτελούν τις κύριες εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών.
Παράλληλα με τα μέτρα ατομικής προστασίας, ο ΕΟΔΥ και το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ) εφαρμοζουν αυστηρά πρωτόκολλα αιμοεπαγρύπνησης στις επηρεαζόμενες περιοχές. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται ο εργαστηριακός έλεγχος των μονάδων αίματος με μοριακές τεχνικές (NAT) και ο πρόσκαιρος αποκλεισμός από την αιμοδοσία ατόμων που διαμένουν ή έχουν διανυκτερεύσει στις περιοχές αυτές, διασφαλίζοντας την απόλυτη ασφάλεια των μεταγγίσεων.