Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η ασφαλής διαχείριση των ληγμένων, αχρησιμοποίητων και εν μέρει χρησιμοποιημένων φαρμάκων αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας και προστασίας του περιβάλλοντος. Η Ελλάδα διαθέτει θεσμοθετημένο σύστημα συλλογής ήδη από το 2012, ενώ από το 2021 το αντικείμενο εντάχθηκε στο πλαίσιο της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού.
Παρά την ύπαρξη του νομοθετικού πλαισίου, σύμφωνα με την Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος, παραμένουν εύλογα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα του συστήματος, τη διαθεσιμότητα επικαιροποιημένων στοιχείων και την πρόοδο εφαρμογής του νέου πλαισίου.
Ευρωπαϊκό και Ελληνικό Θεσμικό Πλαίσιο
Η Οδηγία 2004/27/ΕΚ η οποία εκδόθηκε στις 31 Μαρτίου 2004 τροποποίησε την Οδηγία 2001/83/ΕΚ και εισήγαγε την υποχρέωση των κρατών μελών να διαθέτουν κατάλληλα συστήματα συλλογής ληγμένων ή μη χρησιμοποιημένων φαρμάκων. Η Ελλάδα υλοποίησε την υποχρέωση αυτή με την Υπουργική Απόφαση ΔΥΓ3α/οικ.2464/2012 (ΦΕΚ Β΄11/10.01.2012), με την οποία οργανώθηκε το εθνικό σύστημα συλλογής, μεταφοράς, προσωρινής φύλαξης και καταστροφής οικιακών φαρμακευτικών αποβλήτων.
Η υπουργική απόφαση προέβλεπε μία ολοκληρωμένη αλυσίδα διαχείρισης, από τη συλλογή στα φαρμακεία και την αντίστροφη εφοδιαστική αλυσίδα έως την τελική καταστροφή υπό την εποπτεία του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) και τον επιχειρησιακό συντονισμό του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ). Παράλληλα προέβλεπε δράσεις ενημέρωσης του κοινού και ελέγχους συμμόρφωσης.
Μεταρρύθμιση 2021
Με τον Ν. 4819/2021 τα οικιακά φαρμακευτικά προϊόντα εντάχθηκαν στη Διευρυμένη Ευθύνη Παραγωγού. Το άρθρο 10 προβλέπει την ανάπτυξη Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης, ενώ το άρθρο 46 διατηρεί σε ισχύ το σύστημα του 2012 μέχρι την πλήρη λειτουργία του νέου.
Μόλις στο 1/6 η συλλογή έναντι του δυνητικού στόχου
Το 2019 δημοσιεύθηκαν στοιχεία που αποδόθηκαν σε τεχνική έκθεση για λογαριασμό του ΙΦΕΤ και ανέφεραν συλλογή περίπου 10 g ανά κάτοικο ετησίως έναντι δυνητικού στόχου περίπου 60 g ανά κάτοικο. Επειδή ωστόσο η πλήρης τεχνική έκθεση δεν είναι δημόσια διαθέσιμη, τα στοιχεία αυτά απαιτούν επίσημη επιβεβαίωση, όπως λέει η ΟΣΦΕ.
Η ύπαρξη θεσμικού πλαισίου δεν αρκεί
Το θέμα είναι αρκετά σοβαρό όχι μόνο για προφανείς περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και σε ό,τι αφορά την προστασία της δημόσιας υγείας. Η ύπαρξη θεσμικού πλαισίου δεν αρκεί από μόνη της για να τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητα ενός συστήματος. Σύμφωνα με την ΟΣΦΕ η δημοσιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων, η αξιολόγηση των επιδόσεων και η ενημέρωση για την πρόοδο εφαρμογής του Ν. 4819/2021 αποτελούν κρίσιμα ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος.
Θέμα το κόστος για τους παραγωγούς φαρμάκων
Βεβαίως η εφαρμογή του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου σημαίνει επιβάρυνση με κόστος για τον Παραγωγό φαρμάκων.
Πρόσφατα, έγινε κουβέντα για το ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και πιο συγκεκριμένα στην 62η ετήσια συνάντηση του ευρωπαϊκού οργάνου εκπροσώπησης των εταιρειών φαρμάκων ευρείας χρήσης και αυτοφροντίδας, την AESGP καθώς η αναθεωρημένη Οδηγία για την Επεξεργασία των Αστικών Λυμάτων (UWWTD) η οποία είναι πολύ πιο αυστηρή σε σχέση με εκείνη που είχε θεσπιστεί, το 1991, τίθεται σε εφαρμογή από τον Ιανουάριο του 2027 δέχθηκε σφοδρή κριτική από τους ηγέτες της βιομηχανίας αυτοφροντίδας.
Το κεντρικό σημείο τριβής είναι το σχήμα της Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού (EPR), το οποίο υποχρεώνει τις φαρμακευτικές εταιρείες και τις εταιρείες καλλυντικών να καλύψουν τουλάχιστον το 80% του κόστους απομάκρυνσης των μικρορύπων από τα λύματα.
Ένα κόστος το οποίο όμως θεωρείται υπέρογκο με το συγκεκριμένο κομμάτι της βιομηχανίας φαρμάκων να προειδοποιεί ότι η επιβολή αυτών των τεράστιων δαπανών, σε μια περίοδο έντονων πληθωριστικών πιέσεων, θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αυξήσεις στις τιμές των φαρμάκων αλλά και στην αύξηση του κινδύνου να αποσυρθούν από την αγορά βασικά και οικονομικά σκευάσματα καθημερινής φροντίδας (όπως τα γενόσημα και τα OTC), περιορίζοντας την πρόσβαση των Ευρωπαίων πολιτών σε απαραίτητα προϊόντα υγείας.
Θεσμικό πλαίσιο: Άλλο το πως θα εφαρμοστεί κι άλλο το να μην εφαρμόζεται καν
Τη στιγμή ωστόσο που στην Ευρώπη έχει ανοίξει η κουβέντα για τα προβλήματα στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής για το εν λόγω θέμα, στη χώρα μας φαίνεται πως είμαστε πίσω καθώς υπάρχει ζήτημα, όπως φαίνεται με την εφαρμογή του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου για ένα, όπως προαναφέρθηκε, πολύ σοβαρό ζήτημα που αφορά το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.