Η φαρμακευτική κάνναβη έχει πλέον περάσει από τη θεσμοθέτηση της πρόσβασης στην ένταξη στην θεραπεία των ασθενών και στην Ελλάδα. Μετά την έναρξη της συνταγογράφησης το 2024 και τη σταδιακή διεύρυνση των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών, το επόμενο ζητούμενο για τη χώρα είναι η ουσιαστική ενσωμάτωσή της στην κλινική πρακτική, με σαφείς ενδείξεις, κατάλληλη επιλογή ασθενών και συστηματική παρακολούθηση.
Η συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα κάνει αυτά τα βήματα σε μια περίοδο κατά την οποία η φαρμακευτική κάνναβη αναπτύσσεται σημαντικά σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές και αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως ένα οργανωμένο και αυστηρά ρυθμιζόμενο θεραπευτικό πεδίο.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η ανάπτυξη δεν αφορά απλώς μεγαλύτερη διαθεσιμότητα προϊόντων. Συνοδεύεται από μεγαλύτερη εξοικείωση της ιατρικής κοινότητας, αυξημένη πρόσβαση των ασθενών, αλλά και ενίσχυση των απαιτήσεων για ποιότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και ορθολογική συνταγογράφηση.
Η εικόνα αυτή δεν είναι θεωρητική και διαφοροποιείται ανάλογα με την ωριμότητα κάθε αγοράς. Χώρες όπως το Ισραήλ — που νομιμοποίησε την ιατρική χρήση ήδη από το 1973 και αποτελεί ιστορικά ένα από τα κέντρα της παγκόσμιας έρευνας για την κάνναβη —, ο Καναδάς, η Γερμανία, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και πλέον η Πολωνία διαθέτουν ήδη εδραιωμένα συστήματα πρόσβασης, με μεγάλο και σταθερό αριθμό ασθενών. Παράλληλα, μια δεύτερη ομάδα χωρών — όπως η Τσεχία, η Ουκρανία, η Ελβετία, η Γαλλία και η Αλβανία — βρίσκεται σε πιο πρώιμο στάδιο, έχοντας αλλάξει το νομοθετικό της πλαίσιο μόλις τα τελευταία 1-2 χρόνια. Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί ασθενείς σε αναπτυγμένα συστήματα υγείας έχουν ήδη επωφεληθεί αποτελεί ίσως την πιο πειστική απόδειξη της θεραπευτικής αξίας αυτής της νέας προσέγγισης — μια εμπειρία που η Ελλάδα καλείται τώρα να αξιοποιήσει.
Παράλληλα, οι αρχές προχώρησαν σε αυστηρότερο έλεγχο της συνταγογράφησης, αναδεικνύοντας μια βασική ευρωπαϊκή τάση: όσο το πεδίο διευρύνεται, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για σαφείς ιατρικές ενδείξεις, τυποποιημένα προϊόντα, έλεγχο ποιότητας και συστηματική παρακολούθηση του ασθενούς. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει και την ανάγκη για περισσότερα κλινικά δεδομένα και συνεχή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας.
Στην Ελλάδα, η φαρμακευτική κάνναβη χορηγείται σήμερα για συγκεκριμένες ενδείξεις — όπως ο χρόνιος και νευροπαθητικός πόνος, ο ογκολογικός πόνος, η ναυτία από χημειοθεραπεία, η ορεξιογόνος δράση σε περιπτώσεις καχεξίας και η σπαστικότητα στη σκλήρυνση κατά πλάκας. Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει πως το πεδίο εφαρμογής δεν είναι στατικό, αλλά διευρύνεται σταδιακά καθώς συσσωρεύεται κλινική εμπειρία. Στον Καναδά και στο Ισραήλ, για παράδειγμα, οι εγκεκριμένες ενδείξεις έχουν επεκταθεί πέρα από τον πόνο, καλύπτοντας σήμερα και ψυχιατρικές παθήσεις όπως το μετατραυματικό στρες (PTSD), το άγχος και οι διαταραχές ύπνου, καθώς και φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, όπως η νόσος του Crohn.
Για την Ελλάδα σήμερα η πρόκληση δεν είναι απλώς να υπάρχουν διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, αλλά να ενισχυθούν η ενημέρωση και η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, η σωστή επιλογή των ασθενών, η συλλογή περισσότερων δεδομένων από την καθημερινή κλινική πράξη με τη δημιουργία εθνικών μητρώων, έχοντας επίκεντρο την επιστημονική τεκμηρίωση, την ασφάλεια και την εξατομικευμένη φροντίδα των ασθενών.
Ιωάννα Σιαφάκα, Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας Θεραπείας Πόνου, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών