Η 4η Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου, βρίσκει το 2026 τη διεθνή επιστημονική κοινότητα σε κατάσταση εγρήγορσης. Η Ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ογκολογίας (ΕΕΧΟ), με αφορμή την ημέρα αυτή, υπογραμμίζει την ανάγκη για ριζικές τομές στο Σύστημα Υγείας, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αυξητική τάση της νόσου, η οποία απειλεί να καταστεί η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Οι αριθμοί που προκαλούν ανησυχία: Η μετατόπιση της απειλής
Τα επιδημιολογικά δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η επίπτωση του καρκίνου υπολογίζεται σε 572 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους. Η τάση είναι σαφώς αυξητική και οι προβλέψεις για το 2035 δείχνουν ότι ο καρκίνος θα εκτοπίσει τα καρδιαγγειακά νοσήματα από την κορυφή των αιτιών θανάτου, με μια αναμενόμενη αύξηση της θνησιμότητας κατά 24%.
Η «ακτινογραφία» της νόσου σήμερα:
- Στους άνδρες: Πάνω από το 50% των διαγνώσεων αφορά τον προστάτη, τον πνεύμονα και το παχύ έντερο.
- Στις γυναίκες: Η πλειοψηφία των περιστατικών εντοπίζεται στον μαστό, το παχύ έντερο και τον πνεύμονα.
- Ηλικιακή μετατόπιση: Ενώ η γήρανση του πληθυσμού παραμένει σταθερός παράγοντας κινδύνου, παρατηρείται μια ιδιαίτερα ανησυχητική αύξηση της νόσου σε άτομα κάτω των 50 ετών.
Πρόληψη: Η επένδυση της Ευρώπης και η ελληνική πραγματικότητα
Η επιστήμη τεκμηριώνει ότι το 45-50% των περιπτώσεων καρκίνου μπορεί να προληφθεί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγνωρίζοντας τη σημασία αυτής της παραδοχής, διαθέτει ήδη 4 δισεκατομμύρια ευρώ για δράσεις πρόληψης και διαχείρισης.
Στην Ελλάδα, η έναρξη των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) αποτελεί θετικό βήμα, ωστόσο η ΕΕΧΟ επισημαίνει ότι ο πρωταρχικός στόχος των πολιτικών υγείας πρέπει να παραμείνει ο περιορισμός των παραγόντων κινδύνου:
- Διακοπή καπνίσματος και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
- Υιοθέτηση μεσογειακής διατροφής και συστηματική άσκηση.
- Καθολικός εμβολιασμός έναντι ιών (όπως ο HPV και η ηπατίτιδα Β).
Ο πυλώνας της Χειρουργικής Ογκολογίας και η διεπιστημονικότητα
Η χειρουργική παραμένει ο βασικός πυλώνας της ογκολογικής θεραπείας, καθώς η έγκαιρη και ριζική εκτομή ενός όγκου αποτελεί τον καθοριστικότερο παράγοντα για μια καλή πρόγνωση. Η σύγχρονη προσέγγιση επιτάσσει τη στενή συνεργασία των Χειρουργών Ογκολόγων με Παθολόγους Ογκολόγους και Ακτινοθεραπευτές.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει το Ογκολογικό Συμβούλιο. Αν και νομοθετημένο στην Ελλάδα εδώ και μία δεκαετία, η ΕΕΧΟ τονίζει ότι η λειτουργία του πρέπει να είναι ουσιαστική και επιβεβλημένη, ώστε:
- Να επιλέγονται σωστά οι ασθενείς προς χειρουργείο.
- Να καθορίζεται ο ιδανικός χρόνος της επέμβασης.
- Να αποφεύγονται «ακρωτηριαστικές» επεμβάσεις, διασφαλίζοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Το θεσμικό κενό: Η ανάγκη αναγνώρισης της εξειδίκευσης
Παρά τη δεκαετή θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚεΣΥ), η Ελλάδα παραμένει μια από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου η Χειρουργική Ογκολογία δεν έχει αναγνωρισθεί επίσημα ως ιατρική εξειδίκευση.
Η ΕΕΧΟ απευθύνει έκκληση στην Πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στη νομοθετική ρύθμιση αυτού του κενού. Πρόκειται για μια παρέμβαση που δεν απαιτεί πρόσθετες δαπάνες, αλλά αντίθετα:
- Θα δημιουργήσει μια νέα γενιά εκπαιδευμένων χειρουργών Ογκολόγων.
- Θα εξασφαλίσει τη χρήση σύγχρονων τεχνικών αντιμετώπισης όγκων.
- Θα ευθυγραμμίσει την Ελλάδα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα εκπαίδευσης.
Η Πρόταση για εξειδικευμένα κέντρα ανά όργανο-στόχο
Η βελτίωση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων περνά μέσα από την οργάνωση εξειδικευμένων κέντρων αντιμετώπισης του καρκίνου. Η ΕΕΧΟ προτείνει τη δημιουργία μονάδων εστιασμένων σε συγκεκριμένα όργανα (π.χ. Κέντρα Μαστού, Παγκρέατος-Χοληφόρων, Ήπατος, Γαστρεντερικού, Μελανώματος κ.λπ.), χωροταξικά κατανεμημένων στην επικράτεια.
Η εξειδίκευση αυτή, βασισμένη στα επιδημιολογικά δεδομένα και τις ανάγκες κάθε περιοχής, αποτελεί την πλέον αποδοτική στρατηγική για τη μεγιστοποίηση της επιβίωσης και την ορθολογική διαχείριση των πόρων της χώρας.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας είναι σαφές: Η συστράτευση Πολιτείας και ογκολογικής κοινότητας δεν είναι προαιρετική, αλλά επιβεβλημένη. Η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η θεσμική θωράκιση της Χειρουργικής Ογκολογίας αποτελούν τα μοναδικά εχέγγυα για ένα μέλλον χωρίς τον φόβο του καρκίνου.