Σχετικά με την βιομηχανία του wellness υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «The Political Economy of Wellness: Commercial Determinants of a Burgeoning Industry», που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026.
Του Μάνου Σιγανού
Οι συγγραφείς του εξετάζουν τη βιομηχανία του wellness, όχι απλώς ως τάση υγείας, αλλά ως οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο, ένα φαινόμενο που είδαμε πρόσφατα να λαμβάνει διαστάσεις και στη χώρα μας.
Πράγματι, η παγκόσμια βιομηχανία wellness έχει εξελιχθεί σε μια αγορά πολλών τρισεκατομμυρίων, η οποία περιλαμβάνει από συμπληρώματα, διατροφικά προϊόντα και fitness μέχρι life coaching, εναλλακτική ιατρική, ιατρικό τουρισμό και πρακτικές όπως η αποτοξίνωση. Η ανάπτυξή αυτού του τομέα, ωστόσο, χρήσιμο είναι να εξεταστεί μέσα από τους «εμπορικούς προσδιοριστές της υγείας», δηλαδή, τον τρόπο με τον οποίο οικονομικά συμφέροντα, επιχειρήσεις και εμπορικές πρακτικές επηρεάζουν τις αντιλήψεις και τις επιλογές μας γύρω από την υγεία.
Ο κίνδυνος
Ένα από τα σημαντικότερα κοινωνιολογικά σημεία της μελέτης είναι ότι ο σύγχρονος τομέας του wellness μεταφέρει σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη της υγείας στο ίδιο το άτομο. Η θωράκιση της υγεία μας παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα των σωστών προσωπικών επιλογών: πρέπει να τρέφεσαι σωστά, να ασκείσαι, να αγοράζεις τα κατάλληλα προϊόντα, να παρακολουθείς το σώμα σου και να βελτιώνεις συνεχώς τον εαυτό σου. Έτσι, προβλήματα που έχουν και κοινωνικές αιτίες —εισόδημα, συνθήκες εργασίας, πρόσβαση στην περίθαλψη, κοινωνικές ανισότητες— κινδυνεύουν να αντιμετωπίζονται ως αποτέλεσμα ανεπαρκούς προσωπικής προσπάθειας.
Γιατί οι άνθρωποι στρέφονται στο wellness και τις θεραπείες ευεξίας
Η μελέτη δεν αντιμετωπίζει τους καταναλωτές ως αφελείς. Αντίθετα, αναφέρει αρκετούς πραγματικούς λόγους που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον προς εναλλακτικές αμφίβολης ασφάλειας ή αποτελεσματικότητας πρακτικές: ανεπαρκώς διαγνωσμένες ή αντιμετωπιζόμενες χρόνιες παθήσεις, δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, αρνητικές εμπειρίες από το σύστημα υγείας, δυσπιστία προς τους θεσμούς, ανάγκη να ανήκει κάποιος σε μια κοινότητα, αναζήτηση καλύτερης υγείας και έκθεση σε εναλλακτικές πληροφορίες μέσω των social media.
Οι θεραπείες ευεξίας και το wellness πουλάει ουσιαστικά ένα διαρκώς μετακινούμενο ιδανικό τέλειας υγείας και ευεξίας. Ό,τι κι αν κάνουμε, υπάρχει πάντοτε κάτι περισσότερο που «θα έπρεπε» να κάνουμε για την υγεία μας. Έτσι, δημιουργείται μια σχεδόν ατελείωτη αγορά προϊόντων και υπηρεσιών αυτοβελτίωσης και ευεξίας.
Όταν η επιστήμη γίνεται εργαλείο μάρκετινγκ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η έννοια “scienceploitation”. Είναι μια πρακτική κατά την οποία χρησιμοποιείται επιστημονικοφανής ορολογία για να φαίνεται μια υπηρεσία ή ένα προϊόν περισσότερο επιστημονικά τεκμηριωμένο απ’ όσο πραγματικά είναι.
Αναφέρουν, μεταξύ άλλων, τη χρήση όρων γύρω από βλαστοκύτταρα αλλά και εκφράσεων όπως «βιοενεργητική αρμονία» για μη επαρκώς τεκμηριωμένες πρακτικές.
Το πρόβλημα είναι ότι μια θεραπεία μπορεί να παρουσιάζεται με ιατρική αισθητική, επιστημονική γλώσσα, τίτλους ειδικών και τεχνολογικούς όρους, χωρίς αυτά να αποτελούν από μόνα τους απόδειξη αποτελεσματικότητας. Η μελέτη επισημαίνει τον κίνδυνο μη δοκιμασμένες ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένες πρακτικές να πωλούνται χρησιμοποιώντας επιστημονικοφανή γλώσσα.
Ο ρόλος των social media
Τα social media έχουν επιταχύνει θεαματικά το φαινόμενο. Influencers, celebrities και wellness επιχειρήσεις μπορούν πλέον να απευθύνονται απευθείας σε τεράστιο κοινό. Παράλληλα, το πολωτικό και συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο μπορεί να επιβραβεύεται από την οικονομία της προσοχής των πλατφορμών, δημιουργώντας ένα περιβάλλον στο οποίο η υγεία, το marketing και η παραπληροφόρηση μπορούν να συνυπάρχουν.
Το βασικό συμπέρασμα
Όχι δεν είναι όλο το wellness είναι απάτη ή επιβλαβές. Το φάσμα περιλαμβάνει από συνηθισμένες και δυνητικά ωφέλιμες δραστηριότητες έως μη τεκμηριωμένες πρακτικές. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ευεξία έχει μετατραπεί από προσωπική επιδίωξη σε εμπορευματοποιημένο τρόπο ζωής.
Και υπάρχει ένα παράδοξο: η επιδίωξη της ευεξίας προϋποθέτει συχνά ότι ο καταναλωτής πληρώνει για προϊόντα, coaching και πρακτικές. Επομένως, η ίδια η κουλτούρα του wellness μπορεί να ενισχύσει κοινωνικές ανισότητες, καθώς η «σωστή» φροντίδα του εαυτού συνδέεται όλο και περισσότερο με την οικονομική δυνατότητα αγοράς συγκεκριμένων υπηρεσιών.
Η σύγχρονη βιομηχανία wellness μετατρέπει την ανθρώπινη επιθυμία για υγεία, έλεγχο και αυτοβελτίωση σε μια τεράστια αγορά, όπου η ευθύνη μεταφέρεται ολοένα περισσότερο στο άτομο και όπου το επιστημονικό κύρος μπορεί ορισμένες φορές να χρησιμοποιείται ως εργαλείο εμπορικής νομιμοποίησης.