Παρά το γεγονός ότι στους δρόμους της υφηλίου προστέθηκαν περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο νέα μηχανοκίνητα οχήματα, οι θάνατοι από τροχαία ατυχήματα σημείωσαν υποχώρηση κατά 21% στο διάστημα μεταξύ 2011 και 2025. Τα νέα αυτά δεδομένα που έδωσε στη δημοσιότητα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αποτυπώνουν μια ενθαρρυντική εικόνα, τη στιγμή που οι οδικές μετακινήσεις παγκοσμίως υφίστανται βαθιές αλλαγές, με την εμφάνιση νέων μέρων μεταφοράς και τη ραγδαία αύξηση της χρήσης μοτοσικλετών. Ωστόσο, παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, οι δρόμοι παρέμειναν φονικοί, στοιχίζοντας τη ζωή σε 1,16 εκατομμύρια ανθρώπους το 2025, ενώ οι τραυματισμοί από τροχαία εξακολουθούν να αποτελούν τη βασική αιτία θανάτου για παιδιά και νέους ηλικίας 5 έως 29 ετών.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η δημοσιοποίηση των στοιχείων του ΠΟΥ συμπίπτει με την υιοθέτηση μιας νέας διακήρυξης προόδου για την οδική ασφάλεια από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Στόχος της είναι η ενίσχυση της παγκόσμιας δράσης ώστε να επιτευχθεί ο Στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης για μείωση των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών κατά 50% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2021.
Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αμπανόμ Γκεμπρεγιέσους, υπογράμμισε ότι η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει πως η αλλαγή είναι εφικτή όταν οι χώρες επενδύουν σε ασφαλή οδικά συστήματα. Παρά την αλματώδη αύξηση των οχημάτων και τις μεγάλες αλλαγές στον τρόπο μετακίνησης, τα τελευταία 15 χρόνια έχει σημειωθεί πραγματική πρόοδος. Ο ίδιος εξήρε τα κράτη για την υιοθέτηση της ισχυρής αυτής πολιτικής διακήρυξης, η οποία αποσκοπεί στον επανασχεδιασμό των δρόμων με προτεραιότητα τον άνθρωπο και όχι το όχημα, τονίζοντας ότι όλοι οι θάνατοι στο οδικό δίκτυο μπορούν να προληφθούν και κανένας δεν είναι αποδεκτός.
Οι δεσμεύσεις των κρατών και η προσέγγιση του «ασφαλούς συστήματος»
Η νέα διακήρυξη του ΟΗΕ περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο δεσμεύσεων από τα κράτη-μέλη για την εφαρμογή εθνικών στρατηγικών οδικής ασφάλειας με σαφείς στόχους, χρονοδιαγράμματα και προϋπολογισμούς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ίδρυση εξειδικευμένων φορέων οδικής ασφάλειας, η βελτίωση της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων, η αυστηροποίηση της νομοθεσίας και της αστυνόμευσης, καθώς και η διασφάλιση ότι οι δρόμοι, οι υποδομές και τα οχήματα πληρούν τις βασικές προδιαγραφές ασφαλείας.
Παράλληλα, τα κράτη δεσμεύονται να εφαρμόσουν την αποδεδειγμένα αποτελεσματική στρατηγική του «ασφαλούς συστήματος», η οποία αναγνωρίζει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας θα εμπεριέχει πάντα το λάθος. Η προσέγγιση αυτή προωθεί ασφαλέστερους δρόμους, υποδομές, οχήματα, όρια ταχύτητας και κανόνες που λαμβάνουν υπόψη το ανθρώπινο σφάλμα, ώστε η σφοδρότητα των συγκρούσεων να διατηρείται σε επίπεδα που δεν αποβαίνουν θανατηφόρα. Ζητείται επίσης από τις κυβερνήσεις να αναλάβουν ηγετικό ρόλο και από τον ιδιωτικό τομέα να θέσει την οδική ασφάλεια ως προτεραιότητα σε όλο το μήκος της εφοδιαστικής του αλυσίδας, ενώ υπογραμμίζεται ο καίριος ρόλος της κοινωνίας των πολιτών, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της νεολαίας και των φιλανθρωπικών οργανώσεων.
Ασφαλέστεροι δρόμοι για ένα βιώσιμο μέλλον
Με σχεδόν το 60% του παγκόσμιου πληθυσμού να ζει πλέον σε αστικά κέντρα, η αυξανόμενη ζήτηση για μετακινήσεις απειλεί να επιβαρύνει υπερβολικά συστήματα μεταφορών που είχαν σχεδιαστεί κατά βάση για τα ιδιωτικά αυτοκίνητα. Η άνθηση των υπηρεσιών ταξί μέσω εφαρμογών και των μεταφορών delivery είχε ως αποτέλεσμα ο αριθμός των μοτοσικλετών να υπερτριπλασιαστεί μεταξύ 2011 και 2025. Σήμερα, οι θάνατοι μοτοσικλετιστών αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού των θυμάτων παγκοσμίως, παρά το γεγονός ότι η χρήση εγκεκριμένου κράνους μειώνει τον κίνδυνο θανάτου σε σύγκρουση περισσότερο από έξι φορές.
Την ίδια στιγμή, νέες μορφές κινητικότητας, όπως τα ηλεκτρικά πατίνια, τα ηλεκτρικά ποδήλατα και τα αυτόνομα οχήματα, δημιουργούν νέες προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες. Ο ΠΟΥ εργάζεται για την κάλυψη των νομοθετικών κενών, την προώθηση ενιαίων προτύπων ασφαλείας και τη συνεργασία με κορυφαίους εμπειρογνώμονες, ώστε να διασφαλιστεί ότι κάθε νέα τεχνολογία και όχημα θα παρέχει τη μέγιστη δυνατή προστασία.
Η αλλαγή κουλτούρας και τα ανισομερή ποσοστά ανά τον κόσμο
Πάνω από τους μισούς ανθρώπους που χάνουν τη ζωή τους στους δρόμους δεν είναι καν επιβαίνοντες σε αυτοκίνητο, αλλά πεζοί, ποδηλάτες ή οδηγοί μοτοσικλέτας. Όπως επισημαίνει ο Δρ. Ετιέν Κρουγκ, Διευθυντής του Τμήματος Καθοριστικών Παραγόντων Υγείας, Προαγωγής και Πρόληψης του ΠΟΥ, όταν οι δρόμοι σχεδιάζονται με γνώμονα μόνο τους οδηγούς αυτοκινήτων, οι υπόλοιποι χρήστες μένουν απλήρωτοι και εκτεθειμένοι. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι οι λύσεις είναι γνωστές: αυστηροί νόμοι, σωστή αστυνόμευση, ασφαλείς υποδομές και οχήματα, με ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση της ταχύτητας και την αντιμετώπιση της οδήγησης υπό την επήρεια ουσιών.
Παρότι σε παγκόσμιο επίπεδο 10 χώρες πέτυχαν μείωση 50% στους θανάτους από τροχαία τη δεκαετία έως το 2021 και περισσότερες από τις μισές χώρες κατέγραψαν πτωτική πορεία, η πρόοδος παραμένει άνιση. Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ σημείωσε πτώση 36%, η περιοχή του Δυτικού Ειρηνικού 15% και η Νοτιοανατολική Ασία 2%. Αντίθετα, στην Αμερική τα ποσοστά παρέμειναν στάσιμα, ενώ στην Αφρική καταγράφηκε ανησυχητική αύξηση των θανάτων κατά 17%.
Η νέα διακήρυξη του ΟΗΕ καταλήγει στο ότι η ενίσχυση της οδικής ασφάλειας αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη δημόσια υγεία και τη συνολική βιώσιμη ανάπτυξη. Η επιλογή περισσοτέρων ανθρώπων να μετακινούνται με τα πόδια, το ποδήλατο ή τα μέσα μαζικής μεταφοράς μπορεί να αποσυμφορήσει την κυκλοφορία, να βελτιώσει την ποιότητα του αέρα, να δημιουργήσει πιο ζωντανές και ανθρώπινες πόλεις και, τελικά, να εξασφαλίσει μια πιο υγιή και μακροχρόνια ζωή για όλους.