Κάθε φορά που ένας πολίτης περνά το κατώφλι ενός ιατρείου, ενός κέντρου αποκατάστασης ή ενός χώρου φυσικοθεραπείας, εμπιστεύεται κάτι πολύ περισσότερο από τη θεραπεία που θα λάβει: εμπιστεύεται ότι ο χώρος αυτός λειτουργεί νόμιμα, ότι όσοι τον εξυπηρετούν έχουν το δικαίωμα να το κάνουν, και ότι κάποιος, κάπου, ελέγχει συστηματικά αν όλα αυτά ισχύουν.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Ο πρόσφατος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, ενός από τους πιο αγαπητούς τραγουδιστές της ελληνικής σκηνής, ήρθε να δείξει πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι αυτή η εμπιστοσύνη. Ο καλλιτέχνης έχασε τη ζωή του έπειτα από ανακοπή που υπέστη σε ιδιωτικό ιατρείο στο Κολωνάκι, όπου είχε μεταβεί για να υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση. Δικογραφία για θανατηφόρα βλάβη έχει πλέον σχηματιστεί σε βάρος δύο γιατρών, ενώ αυτοψία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών εντόπισε στον χώρο συσκευές πλασμαφαίρεσης για τις οποίες δεν προέκυπτε σχετική άδεια, καθώς το ιατρείο διέθετε άδεια λειτουργίας μόνο ως παθολογικό.
Πέρα από τις ατομικές ευθύνες που θα κρίνει η Δικαιοσύνη, η υπόθεση αυτή έθεσε εκ νέου ένα ερώτημα που αφορά κάθε πολίτη: πώς μπορεί κανείς να είναι σίγουρος ότι ο χώρος στον οποίο λαμβάνει μια υπηρεσία υγείας είναι πραγματικά αυτό που φαίνεται ότι είναι; Με αφορμή ακριβώς αυτό το ζήτημα, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών (Π.Σ.Φ.) εξέδωσε δήλωση του προέδρου του, καλώντας την Πολιτεία να αναλάβει άμεση δράση.
Η θέση του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών
Στη δήλωσή του, ο Π.Σ.Φ. εκφράζει καταρχάς τη συλλυπητήρια στάση του προς την οικογένεια του τραγουδιστή για την απώλειά της. Ο Σύλλογος είναι σαφής ότι δεν επιθυμεί να προδικάσει τα πραγματικά περιστατικά ή τυχόν ευθύνες, αφού αυτά αποτελούν αντικείμενο της αρμόδιας έρευνας. Ωστόσο, επισημαίνει πως το τραγικό αυτό γεγονός αποτέλεσε μία ακόμη αφορμή για να αναδειχθεί ένα πρόβλημα που η Πολιτεία οφείλει να διαχειριστεί άμεσα, ένα πρόβλημα που αγγίζει άμεσα και τον κλάδο της φυσικοθεραπείας: τον έλεγχο της νομιμότητας λειτουργίας των χώρων που παρέχουν υπηρεσίες υγείας.
Το μήνυμα του Συλλόγου είναι κατηγορηματικό ως προς αυτό: δεν πρόκειται πλέον απλώς για ζήτημα αντιποίησης επαγγέλματος, δηλαδή για κάποιον που ασκεί ένα επάγγελμα χωρίς να διαθέτει το αντίστοιχο πτυχίο ή άδεια, αλλά πρωτίστως για ζήτημα δημόσιας υγείας και ασφάλειας των πολιτών. Η διάκριση αυτή δεν είναι απλώς σημασιολογική· αλλάζει εντελώς το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, μεταφέροντάς το από τη σφαίρα της επαγγελματικής δεοντολογίας σε αυτή της δημόσιας πολιτικής υγείας.
Το κενό στον έλεγχο των χώρων υγείας
Το ερώτημα που θέτει ουσιαστικά ο Π.Σ.Φ. είναι απλό, αλλά θεμελιώδες: όταν ένας πολίτης μπαίνει σε έναν χώρο για να λάβει μια υπηρεσία υγείας, γνωρίζει πραγματικά τι συμβαίνει εκεί μέσα; Γνωρίζει αν ο χώρος διαθέτει την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας, ποιος ή ποιοι του παρέχουν την υπηρεσία, αν το πρόσωπο αυτό διαθέτει πράγματι το νόμιμο επαγγελματικό δικαίωμα να την ασκεί, και ποιος φέρει την ευθύνη ελέγχου της συγκεκριμένης δομής; Στην πράξη, όπως δείχνει και η υπόθεση Μαζωνάκη —όπου, σύμφωνα με τα ευρήματα της αυτοψίας, εντοπίστηκαν στο ιατρείο συσκευές πλασμαφαίρεσης για τις οποίες δεν προέκυπτε σχετική άδεια, ενώ σε προηγούμενους ελέγχους του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών δεν φαίνεται καν να είχε καταγραφεί η ύπαρξή τους— η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι πάντα προφανής, ούτε καν για τους ίδιους τους ελεγκτικούς φορείς.
Η φυσικοθεραπεία, όπως και πολλοί άλλοι κλάδοι υπηρεσιών υγείας και αποκατάστασης, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε φαινόμενα αντιποίησης και παραπλάνησης του κοινού. Χώροι που διαφημίζονται ως κέντρα φυσικοθεραπείας, αποκατάστασης ή εναλλακτικών θεραπειών λειτουργούν ενίοτε χωρίς τη νόμιμη υποδομή, το κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό ή τον απαιτούμενο εξοπλισμό, εκθέτοντας τους πολίτες σε κινδύνους που δεν μπορούν οι ίδιοι να αντιληφθούν εκ των προτέρων. Το πρόβλημα δεν είναι πρωτίστως γραφειοκρατικό· είναι πρόβλημα ασφάλειας, αφού η απουσία ελέγχου σημαίνει ουσιαστικά ότι κανείς δεν εγγυάται στον πολίτη ότι αυτό που λαμβάνει είναι πράγματι αυτό που νομίζει ότι λαμβάνει.
Τι ζητά ο Σύλλογος από την Πολιτεία
Με βάση αυτή τη διαπίστωση, ο Π.Σ.Φ. διατυπώνει μια σειρά συγκεκριμένων αιτημάτων προς την Πολιτεία. Καταρχάς, ζητά τη θέσπιση αποτελεσματικών δικλείδων προστασίας, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί να γνωρίζει με σαφήνεια αν ο χώρος στον οποίο του παρέχεται μια υπηρεσία υγείας διαθέτει την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας, ποιος παρέχει την υπηρεσία, αν αυτός διαθέτει το νόμιμο δικαίωμα να την ασκεί, και ποιος φέρει την ευθύνη εποπτείας της δομής. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αίτημα διαφάνειας, που θα επέτρεπε στον πολίτη να κάνει ενημερωμένες επιλογές για την υγεία του, με τον ίδιο τρόπο που σήμερα μπορεί να ελέγξει, για παράδειγμα, την επισήμανση ενός τροφίμου.
Παράλληλα, ο Σύλλογος ζητά την εντατικοποίηση των ελέγχων στους χώρους όπου διαφημίζονται ή παρέχονται υπηρεσίες φυσικοθεραπείας, εναλλακτικών θεραπειών ή αποκατάστασης, την άμεση εφαρμογή της υπάρχουσας νομοθεσίας όπου εντοπίζεται παράνομη λειτουργία ή αντιποίηση επαγγέλματος, τον καλύτερο συντονισμό ανάμεσα στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές —οι οποίες συχνά είναι διάσπαρτες και δεν επικοινωνούν αποτελεσματικά μεταξύ τους— και, κυρίως, την επίσημη ενημέρωση των πολιτών από το Υπουργείο Υγείας σχετικά με τον τρόπο αναγνώρισης μιας νόμιμης δομής παροχής υπηρεσιών υγείας. Το τελευταίο αυτό σημείο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μεταθέτει μέρος της ευθύνης της πρόληψης από τον μεμονωμένο πολίτη, που δεν διαθέτει τα εργαλεία να ελέγξει μόνος του μια δομή, στο κράτος, που έχει τη δυνατότητα να παρέχει καθολική και έγκυρη πληροφόρηση.
Νομιμότητα ως θεμέλιο ασφάλειας, όχι τυπική διαδικασία
Η δήλωση του Π.Σ.Φ. κλείνει με μια παρατήρηση που θα μπορούσε να αποτελέσει τον πυρήνα κάθε συζήτησης για τη ρύθμιση του χώρου της υγείας: η σημερινή συγκυρία δείχνει, με τον πλέον δραματικό τρόπο, ότι η νομιμότητα και ο έλεγχος στις υπηρεσίες υγείας δεν είναι γραφειοκρατική τυπικότητα, αλλά θεμελιώδης μηχανισμός προστασίας της υγείας και της ανθρώπινης ζωής. Πρόκειται για μια θέση που ξεπερνά τα στενά όρια του κλάδου της φυσικοθεραπείας και αφορά ολόκληρο το οικοσύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας στη χώρα, από τα ιδιωτικά ιατρεία μέχρι τα κέντρα αισθητικής, αποκατάστασης και ευεξίας.
Ο Σύλλογος διατυπώνει, τέλος, μια θέση μηδενικής ανοχής απέναντι στην αντιποίηση επαγγέλματος, στην παραπλάνηση του κοινού και στην παράνομη λειτουργία χώρων παροχής υπηρεσιών υγείας. Είναι μια θέση αρχής, αλλά και μια έμμεση υπενθύμιση προς την Πολιτεία ότι οι επαγγελματικοί φορείς είναι έτοιμοι να συμβάλουν ενεργά σε κάθε προσπάθεια ενίσχυσης του ελέγχου, εφόσον αυτή συνοδεύεται από πραγματική πολιτική βούληση και επαρκείς πόρους για την εφαρμογή της.
Τι μένει να γίνει
Η υπόθεση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, με τη νεκροψία-νεκροτομή να έχει αναβληθεί για τις 11 Σεπτεμβρίου κατόπιν αιτήματος της οικογένειας να ορίσει δικό της τεχνικό σύμβουλο, ενώ αναμένονται και τοξικολογικές εξετάσεις που θα ρίξουν περισσότερο φως στα αίτια του θανάτου. Ανεξάρτητα, ωστόσο, από την τελική κατάληξη της δικαστικής διαδικασίας και τις ατομικές ευθύνες που ενδεχομένως θα προκύψουν, το ζήτημα που έθεσε δημόσια ο Π.Σ.Φ. παραμένει ανοιχτό και επείγον: η ανάγκη για έναν σαφή, προσβάσιμο και αποτελεσματικό μηχανισμό ελέγχου των χώρων υγείας στην Ελλάδα, που θα επιτρέπει σε κάθε πολίτη να γνωρίζει, πριν ακόμα περάσει το κατώφλι ενός ιατρείου ή ενός κέντρου θεραπειών, ότι βρίσκεται σε ασφαλή και νόμιμα χέρια.