Οι πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή προκαλούν σοβαρούς τριγμούς στη ροή ζωτικής σημασίας φαρμακευτικών σκευασμάτων προς τις χώρες του Κόλπου.
Σύμφωνα με στελέχη της βιομηχανίας, οι εχθροπραξίες θέτουν σε άμεσο κίνδυνο τις οδούς εφοδιασμού για αντικαρκινικά φάρμακα και άλλες εξειδικευμένες θεραπείες που απαιτούν ψύξη, αναγκάζοντας τις εταιρείες να επανασχεδιάσουν τα δρομολόγια των πτήσεων και να αναζητήσουν εναλλακτικές χερσαίες διόδους στην περιοχή.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης, η οποία πυροδοτήθηκε από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν πριν από δύο εβδομάδες και διευρύνθηκε με τα ιρανικά αντίποινα στην ευρύτερη περιοχή, έχει θέσει εκτός λειτουργίας κομβικούς αεροπορικούς σταθμούς διαμετακόμισης. Παράλληλα, το κλείσιμο θαλάσσιων οδών έχει προκαλέσει «έμφραγμα» στη διακίνηση αγαθών, επηρεάζοντας τα πάντα: από καύσιμα και τρόφιμα μέχρι ευαίσθητο υγειονομικό υλικό.
Το στοίχημα της ψυχρής αλυσίδας και οι «δρόμοι» της ανάγκης
Αν και μέχρι στιγμής δεν καταγράφονται εκτεταμένες ελλείψεις, οι ειδικοί προειδοποιούν πως αυτό μπορεί να αλλάξει αν η σύγκρουση παραταθεί. Οι χώρες του Κόλπου βασίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στις εισαγωγές, ενώ πολλά φάρμακα έχουν σύντομη ημερομηνία λήξης και απαιτούν αυστηρή τήρηση της «ψυχρής αλυσίδας» αποθήκευσης, γεγονός που καθιστά τις χρονοβόρες χερσαίες μεταφορές εξαιρετικά δύσκολες.
Στελέχη δυτικών φαρμακοβιομηχανιών αναφέρουν ότι αναζητούν εναλλακτικές πύλες εισόδου, μεταφέροντας σκευάσματα με φορτηγά από αεροδρόμια όπως της Τζέντα και του Ριάντ στη Σαουδική Αραβία, ενώ εξετάζονται επίσης λύσεις μέσω Κωνσταντινούπολης και Ομάν.
Σημειώνεται ότι στρατηγικής σημασίας αεροδρόμια στο Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι και τη Ντόχα παραμένουν κλειστά λόγω των ιρανικών πληγμάτων. Το Ντουμπάι και η Ντόχα αποτελούν τους κύριους εμπορευματικούς κόμβους που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία και την Αφρική, με κολοσσούς όπως η Emirates, η Etihad και η DHL να διαχειρίζονται καθημερινά τεράστιους όγκους θερμοευαίσθητων φαρμάκων.
Σε κίνδυνο το 20% της παγκόσμιας αερομεταφοράς φαρμάκων
Ο Wouter Dewulf, καθηγητής στο Antwerp Management School, επισημαίνει ότι πάνω από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου αεροπορικού φορτίου —το οποίο αποτελεί την κύρια οδό για σωτήρια φάρμακα και εμβόλια— είναι εκτεθειμένο στις αναταράξεις της Μέσης Ανατολής.
Η δημιουργία εναλλακτικών «ψυχρών διαδρόμων» δεν είναι απλή υπόθεση. Όπως εξηγούν στελέχη του κλάδου:
- Προτεραιοποίηση: Οι εταιρείες έχουν συστήσει εσωτερικές ομάδες κρούσης για να δώσουν προτεραιότητα σε αποστολές κρίσιμες για τη ζωή των ασθενών, όπως οι ογκολογικές θεραπείες.
- Διαχείριση ρίσκου: Ακόμα και αν βρεθούν πτήσεις, υπάρχει ο κίνδυνος οι αποστολές να χάσουν τις ανταποκρίσεις τους, εάν δεν διασφαλιστεί η σωστή αποθήκευση κατά την αναμονή.
- Επαναδρομολόγηση: Φορτία από την Ευρώπη προς την Ασία, που κανονικά θα περνούσαν από τον Κόλπο, εκτρέπονται πλέον μέσω Κίνας ή Σιγκαπούρης, καθώς οι θαλάσσιες οδοί είναι απαγορευτικές λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Νοσοκομεία σε οριακό σημείο μέσα σε λίγες εβδομάδες
Ο Prashant Yadav, ανώτερος συνεργάτης για την παγκόσμια υγεία στο Council on Foreign Relations, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: τα αποθέματα σε ακριβά, θερμοευαίσθητα φάρμακα επαρκούν συνήθως για τρεις μήνες. Τα αντικαρκινικά φάρμακα, και ιδιαίτερα τα μονοκλωνικά αντισώματα, βρίσκονται στην «κόκκινη ζώνη».
«Οποιαδήποτε καθυστέρηση στη χορήγηση ογκολογικών φαρμάκων μπορεί να είναι μοιραία. Οι ασθενείς ενδέχεται να αναγκαστούν να ξεκινήσουν τη θεραπεία από την αρχή ή να δουν την κατάστασή τους να επιδεινώνεται ραγδαία», τονίζει ο Yadav.
Ήδη, ορισμένοι πελάτες προειδοποιούν ότι τα αποθέματά τους θα εξαντληθούν σε 4 έως 6 εβδομάδες εάν η κατάσταση δεν ομαλοποιηθεί.
Το κρυφό κόστος και οι έμμεσοι κίνδυνοι
Παρά τις προσπάθειες των εταιρειών logistics (όπως η Kuehne+Nagel και η Marken) να κρατήσουν τις γραμμές εφοδιασμού ανοιχτές με 24ωρη παρακολούθηση, το κόστος εκτοξεύεται. Οι μεγαλύτεροι χρόνοι μεταφοράς και οι αυξημένες τιμές των καυσίμων ανεβάζουν τα ναύλα, ενώ η εκτεταμένη χρήση ξηρού πάγου για τη διατήρηση της ψύξης προσθέτει επιπλέον επιβάρυνση.
Τέλος, η κρίση δεν αφορά μόνο τα ίδια τα φάρμακα. Ο David Weeks της Moody’s επισημαίνει ότι οι ελλείψεις μπορεί να εμφανιστούν σε «δευτερεύοντα» αλλά απαραίτητα υλικά:
- Πώματα φιαλιδίων.
- Πλαστικά για ορούς (IV bags).
- Εξειδικευμένα υλικά συσκευασίας.
Χωρίς αυτά τα μικρά αλλά κρίσιμα εξαρτήματα, η διάθεση των φαρμάκων στους ασθενείς καθίσταται εξίσου αδύνατη, ακόμη και αν το ίδιο το σκεύασμα είναι διαθέσιμο.
Η γεωπολιτική της υγείας: Γιατί η κρίση στον Κόλπο απορρυθμίζει την ευρωπαϊκή αγορά φαρμάκου
Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα ζήτημα ασφάλειας ή ενέργειας για τη Γηραιά Ήπειρο. Μετατρέπεται ταχύτατα σε μια πρόκληση που δοκιμάζει τις αντοχές και των ευρωπαϊκών Συστημάτων Υγείας, αποκαλύπτοντας την ευθραυστότητα μιας παγκοσμιοποιημένης εφοδιαστικής αλυσίδας που λειτουργεί στα όριά της.
Η «αχίλλειος πτέρνα» της ευρωπαϊκής παραγωγής
Ενώ η Ευρώπη αποτελεί παραδοσιακά έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς φαρμάκων παγκοσμίως, η εξάρτησή της από τις οδούς του Κόλπου είναι διπλή και επικίνδυνη:
1. Εξαγωγικό πλήγμα και οικονομική αιμορραγία: Οι μεγάλες ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες (σε Γερμανία, Γαλλία και Ελβετία) εξάγουν τεράστιες ποσότητες βιολογικών παραγόντων και ογκολογικών σκευασμάτων προς την Ασία μέσω των κόμβων του Ντουμπάι και της Ντόχα. Το κλείσιμο αυτών των «αεροπορικών γεφυρών» αυξάνει κατακόρυφα το κόστος μεταφοράς λόγω των μεγαλύτερων διαδρομών και της ανάγκης για επιπλέον ψυκτικά μέσα. Αυτό το κόστος, αργά ή γρήγορα, θα μετακυλιστεί στους προϋπολογισμούς υγείας.
2. Η παγίδα των πρώτων υλών: Μπορεί τα τελικά φάρμακα να παρασκευάζονται σε ευρωπαϊκό έδαφος, όμως τα έκδοχα, τα πλαστικά μέρη των συριγγών και οι ειδικές υάλινες φιάλες συχνά ακολουθούν την αντίστροφη διαδρομή από την Ασία προς την Ευρώπη. Αν το «έμφραγμα» στον Κόλπο συνεχιστεί, οι ευρωπαϊκές γραμμές παραγωγής θα βρεθούν αντιμέτωπες με ελλείψεις σε δομικά υλικά, καθιστώντας αδύνατη την ολοκλήρωση της παραγωγής ακόμη και των πιο απλών σκευασμάτων.
Από την κρίση των πλοίων στην κρίση των φαρμακείων
Η Ευρώπη βιώνει ήδη μια παρατεταμένη περίοδο ελλείψεων σε βασικά φάρμακα (αντιβιοτικά, παυσίπονα). Η τρέχουσα γεωπολιτική αστάθεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου. Η ανάγκη για επαναδρομολόγηση των φορτίων μέσω Κίνας ή γύρω από την Αφρική αυξάνει τον χρόνο παράδοσης κατά εβδομάδες. Για φάρμακα με σύντομη ημερομηνία λήξης ή για ραδιοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στη διάγνωση του καρκίνου, αυτή η καθυστέρηση ισοδυναμεί με καταστροφή του προϊόντος.
Η ανάγκη για «φαρμακευτική αυτονομία»
Η κρίση αυτή αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάσει τη στρατηγική της (κάτι που ήδη συζητήθηκε πολύ από το 2020, με το ξέσπασμα της πανδημίας της Covid-19, που προκάλεσε το κλείσιμο παραγωγικών μονάδων και μεγάλα προβλήματα στην επάρκεια αγαθών και στην εφοδιαστική αλυσίδα):
· Επαναπατρισμός της παραγωγής: Η δημιουργία κινήτρων για την παραγωγή όχι μόνο των δραστικών ουσιών αλλά και των υλικών συσκευασίας εντός Ε.Ε.
· Στρατηγικά αποθέματα: Η ανάγκη για τη δημιουργία «ευρωπαϊκών αποθηκών ασφαλείας» για κρίσιμα σκευάσματα, ώστε να μην εξαρτάται η επιβίωση των ασθενών από το αν είναι ανοιχτός ο εναέριος χώρος πάνω από το Ορμούζ.
· Διαφοροποίηση οδών: Η επένδυση σε νέους διαδρόμους logistics που θα παρακάμπτουν τις ζώνες υψηλού κινδύνου.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η πολιτική υγείας δεν μπορεί πλέον να διαχωρίζεται από την εξωτερική πολιτική. Αν η Ευρώπη δεν θωρακίσει την εφοδιαστική της αλυσίδα, η επόμενη υγειονομική κρίση δεν θα προέλθει από έναν ιό, αλλά από ένα γεωπολιτικό αδιέξοδο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.