Η δημόσια υγεία δεν αποτελεί απλώς έναν κλάδο της ιατρικής επιστήμης, αλλά το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομείται η κοινωνική συνοχή και η οικονομική σταθερότητα μιας χώρας. Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η κλιματική κρίση και οι δημογραφικές μεταβολές αναδιαμορφώνουν ριζικά τον παγκόσμιο χάρτη, η ανάγκη για ανθεκτικά και προσαρμοστικά συστήματα φροντίδας είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Μέσα σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, το 5ο Συνέδριο Δημόσιας Υγείας του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), το οποίο διεξήχθη στις 16 και 17 Ιουνίου 2026, αποτέλεσε το κορυφαίο επιστημονικό και θεσμικό ορόσημο της χρονιάς. Με κεντρικό τίτλο «Σύγχρονες προκλήσεις και προοπτικές στη δημόσια υγεία», η διοργάνωση συγκέντρωσε την ελίτ της επιστημονικής κοινότητας, κορυφαία στελέχη του υγειονομικού τομέα, καθώς και εκπροσώπους πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και θεσμικών φορέων, θέτοντας στο μικροσκόπιο τις στρατηγικές που θα καθορίσουν την υγεία των πολιτών τα επόμενα χρόνια.
Ψηφιακός μετασχηματισμός και ένα νέο μοντέλο πρωτοβάθμιας φροντίδας
Η έναρξη των εργασιών του συνεδρίου σηματοδοτήθηκε από την ομιλία της Αναπληρώτριας Υπουργού Υγείας, Ειρήνης Αγαπηδάκη, η οποία έδωσε το στίγμα της πολιτικής που ακολουθείται για την αναδιοργάνωση του συστήματος. Η κ. Αγαπηδάκη έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μετάβαση προς ένα αποκεντρωμένο μοντέλο Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, το οποίο επιδιώκει να φέρει τις υπηρεσίες δίπλα στον πολίτη, σπάζοντας τα παραδοσιακά στερεότυπα της νοσοκομειοκεντρικής περίθαλψης. Μέσα από την εντατική δραστηριότητα των Κινητών Ομάδων Υγείας, την ενίσχυση της κατ’ οίκον φροντίδας, αλλά και την πλήρη αξιοποίηση της τηλεϊατρικής και των σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, το κράτος επιδιώκει να απαντήσει αποτελεσματικά σε πιεστικές προκλήσεις, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων και οι υγειονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η καρδιά αυτής της προσπάθειας χτυπά στις δομές και το ανθρώπινο δυναμικό του ΕΟΔΥ, επισημαίνοντας ότι η επένδυση στους εργαζόμενους αποτελεί τη μόνη ασφαλή δίοδο για τη δημιουργία ενός βιώσιμου και ανθεκτικού συστήματος.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι εναρκτήριοι χαιρετισμοί των υπόλοιπων επικεφαλής. Η Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Ποιότητας Ζωής του Υπουργείου Υγείας, Φωτεινή Κουλούρη, ανέδειξε με γλαφυρό τρόπο την «αθέατη» αλλά ζωτική φύση της δημόσιας υγείας. Όπως σημείωσε, η επιτυχία σε αυτόν τον τομέα κρίνεται από την αποτελεσματικότητα της επιτήρησης και της πρόληψης, πράγμα που σημαίνει ότι η πραγματική επιτυχία μετριέται με βάση όλα εκείνα τα δεινά και τις κρίσεις που τελικά αποτράπηκαν πριν εκδηλωθούν. Από την πλευρά του, ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΕΟΔΥ, Δρ. Πάνος Ευσταθίου, χτύπησε το καμπανάκι της διαρκούς εγρήγορσης, τονίζοντας ότι η μικροβιακή αντοχή, οι αναδυόμενες λοιμώδεις απειλές και οι περιβαλλοντικές ανατροπές απαιτούν πολυεπίπεδη συνεργασία και γρήγορα αντανακλαστικά από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Η ισορροπία λοιμωδών και χρόνιων νοσημάτων ως στρατηγικός στόχος
Μια από τις πιο σημαντικές τοποθετήσεις του συνεδρίου έγινε από τον Πρόεδρο του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Καθηγητή Θεόδωρο Βασιλακόπουλο, ο οποίος έθεσε έναν θεμελιώδη προβληματισμό για την επόμενη ημέρα του Οργανισμού. Ο κ. Βασιλακόπουλος επεσήμανε την ανάγκη για μια ισόρροπη ανάδειξη του διττού ρόλου του ΕΟΔΥ. Ενώ ορθώς ο Οργανισμός διαθέτει εξαιρετικά υψηλό επίπεδο ετοιμότητας και τεχνογνωσίας στα λοιμώδη νοσήματα —αναγνωρίζοντας τη συνεισφορά των στελεχών και των προηγούμενων διοικήσεων— είναι πλέον στρατηγική ανάγκη να δοθεί αντίστοιχη έμφαση και στα χρόνια, μη μεταδοτικά νοσήματα, τα οποία αποτελούν την κύρια αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας στην Ελλάδα.
Ο Καθηγητής υπενθύμισε με νόημα ότι η πραγματική ισχύς του ΕΟΔΥ κρύβεται στους ανθρώπους του και ότι η παραγωγή έγκυρης πολιτικής υγείας προϋποθέτει τη διεπιστημονική συνεργασία και τη σχολαστική ανάλυση των επιστημονικών δεδομένων. Σε αυτό το πλαίσιο, έκανε ειδική μνεία στο εθνικό πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων «Προλαμβάνω», χαρακτηρίζοντάς το ως μια χρυσή ευκαιρία για τη συγκέντρωση πολύτιμων στοιχείων, τα οποία θα καθοδηγήσουν με ακρίβεια τις μελλοντικές στρατηγικές πρόληψης και προαγωγής της υγείας στη χώρα μας.
Ετοιμότητα, εργαστηριακή ισχύς και η ομπρέλα της ενιαίας υγείας
Κατά τη διάρκεια του εντατικού διημέρου, το πρόγραμμα χωρίστηκε σε θεματικούς πυλώνες που κάλυψαν όλο το φάσμα των σύγχρονων απειλών. Η πρώτη ημέρα επικεντρώθηκε στους μηχανισμούς απόκρισης σε επείγουσες καταστάσεις και στα εργαλεία έγκαιρης προειδοποίησης. Αναδείχθηκε η σημασία των στοχευμένων παρεμβάσεων μέσα στην κοινότητα, καθώς και η ανάγκη για στενή διατομεακή συνεργασία ανάμεσα στις υγειονομικές υπηρεσίες και άλλους κρατικούς ή τοπικούς φορείς. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν οι αναβαθμισμένες δυνατότητες των εργαστηρίων δημόσιας υγείας. Η συμβολή της εξειδικευμένης εργαστηριακής έρευνας στους τομείς της μικροβιολογίας, της ανοσολογίας, της χημείας και της μοριακής επιδημιολογίας αναδείχθηκε σε κρίσιμο παράγοντα για την έγκαιρη διάγνωση και τον έλεγχο των υγειονομικών κρίσεων.
Η δεύτερη ημέρα έφερε στο προσκήνιο την πρωτοποριακή προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας (One Health), η οποία αντιμετωπίζει την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος ως μια αδιάσπαστη ενότητα. Στο πλαίσιο αυτό, συζητήθηκε εκτενώς η επιτήρηση των αστικών λυμάτων ως ένα πολύτιμο διαγνωστικό εργαλείο για την κοινότητα, καθώς και το Εθνικό Σχέδιο για την εξάλειψη της Ηπατίτιδας Β. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπήρξε για τις εισηγήσεις που αφορούσαν τις ζωοανθρωπονόσους, τα νεοαναδυόμενα μεταδοτικά νοσήματα, καθώς και τις προκλήσεις που σχετίζονται με τα κουνούπια του γένους Aedes, τα οποία αποτελούν διαρκή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Από την πρόληψη των καθημερινών κινδύνων στη μάχη κατά της παραπληροφόρησης
Το συνέδριο δεν περιορίστηκε μόνο στις μεγάλες επιδημιολογικές απειλές, αλλά επεκτάθηκε σε ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής. Σημαντικό μέρος των συζητήσεων καταέλαβε η πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων, η καταπολέμηση της εξάρτησης από το κάπνισμα και τα νέα καπνικά προϊόντα, η προαγωγή της σεξουαλικής υγείας, ακόμη και η πρόληψη των πνιγμών στις ελληνικές θάλασσες. Επιπλέον, αναλύθηκε η κρίσιμη διάσταση της ψυχικής υγείας σε περιόδους παρατεταμένων κρίσεων. Μια από τις πιο σύγχρονες και ενδιαφέρουσες ενότητες αφορούσε το φαινόμενο της παραπληροφόρησης (infodemic). Οι σύνεδροι ανέλυσαν πώς τα fake news γύρω από ιατρικά θέματα διαβρώνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και την επιστήμη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έγκυρη και καθαρή επικοινωνία.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με μια εκτενή αναφορά στο φλέγον ζήτημα των νοσοκομειακών λοιμώξεων και της μικροβιακής αντοχής. Παρουσιάστηκαν τα νεότερα δεδομένα από την επιδημιολογική επιτήρηση στις δομές υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην παρακολούθηση του ανθεκτικού παθογόνου μύκητα Candida auris, ο οποίος αποτελεί σημαντική πρόκληση για τα ελληνικά νοσοκομεία τα τελευταία χρόνια.
Το κεντρικό συμπέρασμα που προέκυψε από το 5ο Συνέδριο Δημόσιας Υγείας του ΕΟΔΥ είναι ότι η αποτελεσματική θωράκιση απέναντι στο μέλλον απαιτεί διεπιστημονικότητα, διαλειτουργικότητα των συστημάτων και χάραξη πολιτικών που βασίζονται αποκλειστικά σε στέρεα επιστημονικά δεδομένα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διοργάνωση αυτού του κορυφαίου επιστημονικού γεγονότος υλοποιήθηκε με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU, στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αποδεικνύοντας έμπρακτα τη σημασία των ευρωπαϊκών πόρων για την αναβάθμιση της υγειονομικής πολιτικής στη χώρα μας.