Ισχυρό επιστημονικό ενδιαφέρον: Το εμβόλιο έρπητα ζωστήρα στο επίκεντρο της έρευνας για την άνοια
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Δύο μεγάλες μελέτες –μία ήδη δημοσιευμένη* και μία σε εξέλιξη– αναδεικνύουν έναν απρόσμενο ρόλο των εμβολίων κατά του έρπητα ζωστήρα στην προστασία του εγκεφάλου. Η πιο πρόσφατη, από την εταιρεία MSD (MERCK SHARP & DOHME), δείχνει ότι το εμβόλιο Zostavax ίσως δεν περιορίζεται απλώς στην πρόληψη της άνοιας, αλλά μπορεί να επιβραδύνει την ίδια την εξέλιξή της. Παράλληλα, η GSK, εδώ και μήνες, μελετά** εάν το νέο της εμβόλιο, το ευρέως διαδεδομένο Shingrix, προσφέρει αντίστοιχη προστασία.
Η μελέτη της MSD: Έως και 30% χαμηλότερος κίνδυνος θανάτου από άνοια
Νέα ευρήματα, δημοσιευμένα στο επιστημονικό περιοδικό Cell*, δείχνουν ότι το εμβόλιο Zostavax μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο θανάτου από άνοια σε ηλικιωμένους ασθενείς που ήδη νοσούν.
Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα από πάνω από 14.000 ηλικιωμένους στην Ουαλία, οι οποίοι είχαν άνοια κατά την έναρξη του εθνικού προγράμματος εμβολιασμού. Σε διάστημα εννέα ετών παρακολούθησης, σχεδόν οι μισοί κατέληξαν από αίτια σχετιζόμενα με την άνοια.
Ωστόσο, όσοι είχαν λάβει το Zostavax εμφάνισαν σχεδόν 30% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, υποδεικνύοντας κυρίως θεραπευτική δράση και όχι μόνο προληπτικό όφελος.
Αυτά τα αποτελέσματα έρχονται να ενισχύσουν προηγούμενα δεδομένα από την Ουαλία, τα οποία είχαν δείξει ότι οι εμβολιασμένοι ηλικιωμένοι είχαν 20% μικρότερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια σε σχέση με όσους δεν εμβολιάστηκαν.
Όπως δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, Dr. Pascal Geldsetzer από το Stanford:
«Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι το εμβόλιο φαίνεται να προσφέρει όχι μόνο πρόληψη, αλλά και θεραπευτικά οφέλη σε άτομα που ήδη ζουν με άνοια».
Ποιος είναι ο μηχανισμός προστασίας; Παραμένει μυστήριο
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες ακόμη προσπαθούν να κατανοήσουν πώς ακριβώς το εμβόλιο επιδρά στον εγκέφαλο. Τα επικρατέστερα σενάρια είναι:
- Γενική ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος
- Μείωση των επανενεργοποιήσεων του ιού VZV, που προκαλεί έρπητα ζωστήρα
- Άγνωστοι ακόμη βιολογικοί μηχανισμοί, υπό διερεύνηση
Το Zostavax έχει πλέον αντικατασταθεί στις περισσότερες χώρες, καθώς η προστασία του φθίνει με τα χρόνια και το Shingrix έχει αποδειχθεί ανώτερο. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα της έρευνας προκαλούν μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, ενώ, τα δεδομένα της Ουαλίας έχουν ήδη επαληθευτεί σε Αγγλία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Καναδά, ενισχύοντας σημαντικά την αξιοπιστία των ευρημάτων.
Όπως σημειώνει ο Dr. Geldsetzer: «Βλέπουμε σταθερά ένα ισχυρό προστατευτικό σήμα σε διαφορετικά συστήματα υγείας παγκοσμίως».
Επιπλέον, δεν είναι ακόμη γνωστό αν το νεότερο και πιο αποτελεσματικό εμβόλιο Shingrix της GlaxoSmithKline θα έχει αντίστοιχη ή ακόμη μεγαλύτερη προστατευτική επίδραση στην άνοια.
Η μελέτη της GSK: Μπορεί το Shingrix να προσφέρει αντίστοιχη προστασία;
Ενώ τα δεδομένα για το Zostavax πολλαπλασιάζονται, η GSK έχει ήδη ξεκινήσει τη δική της μεγάλη μελέτη για το Shingrix – ένα εμβόλιο που θεωρείται πλέον «χρυσό πρότυπο» κατά του έρπητα ζωστήρα.
Η εταιρεία αναλύει τα στοιχεία 1,4 εκατομμυρίων ατόμων 65–66 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο, αξιοποιώντας τη μεγάλη βάση δεδομένων του συστήματος υγείας NHS. Πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία, καθώς μια πρόσφατη αλλαγή στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού δημιούργησε, ουσιαστικά, ένα φυσικό, τυχαίο πείραμα μεγάλης κλίμακας:
- Οι 65χρονοι απέκτησαν δικαίωμα άμεσου εμβολιασμού
- Οι 66χρονοι ενημερώθηκαν ότι πρέπει να περιμένουν μέχρι να φτάσουν τα 70
Έτσι προέκυψαν δύο μεγάλες ομάδες – εμβολιασμένων και ανεμβολίαστων – χωρίς παρέμβαση των ερευνητών.
Ο επικεφαλής επιστήμονας της GSK, Tony Wood, δήλωσε:
«Μια κλασική κλινική δοκιμή τέτοιου μεγέθους θα ήταν απαγορευτικά ακριβή. Αυτή η συνεργασία μάς επιτρέπει να απαντήσουμε σε ένα ερώτημα που διαφορετικά θα ήταν αδύνατο να εξεταστεί».
Η μελέτη θα συνεχιστεί μέχρι οι 66χρονοι να φτάσουν τα 70 και θα εξετάσει πολλούς παράγοντες, όπως συνοδά νοσήματα και ιστορικό υγείας.
Τι σημαίνουν αυτά τα ευρήματα για την άνοια παγκοσμίως
Πάνω από 55 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια, αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί ραγδαία τις επόμενες δεκαετίες. Για χρόνια, η έρευνα –ιδίως για το Alzheimer– αντιμετώπιζε συνεχείς αποτυχίες.
Τα νέα δεδομένα από τις δύο μελέτες λειτουργούν ως ακτίνα αισιοδοξίας:
- Το Zostavax δείχνει πιθανή θεραπευτική δράση σε ανθρώπους με άνοια.
- Το Shingrix εξετάζεται τώρα ως πιθανό εργαλείο πρόληψης ή μείωσης του κινδύνου άνοιας.
Αν οι θετικές ενδείξεις επιβεβαιωθούν, οι εταιρείες ενδέχεται να συζητήσουν με τις ρυθμιστικές αρχές την επέκταση των ενδείξεων των εμβολίων, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή στη δημόσια υγεία όπου ένα ήδη υπάρχον εμβόλιο μπορεί να λειτουργεί ως σύμμαχος κατά μιας από τις πιο δύσκολες νευροεκφυλιστικές νόσους.
*Περισσότερα στοιχεία για τη μελέτη της MSDπου δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cell είναι διαθέσιμα στον σύνδεσμο:
https://www.cell.com/cell/
**Περισσότερα στοιχεία για τη μελέτη που διενεργεί η GSKείναι διαθέσιμα στον σύνδεσμο:
https://www.reuters.com/