Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η επικαιροποίηση της φαρμακευτικής αγωγής (όπως θα μπορούσε κανείς να αποδώσει καλύτερα τον όρο medication reconciliation που αναφέρεται στην επίσημη διαδικασία μέσω της οποίας διασφαλίζεται ότι η λίστα φαρμάκων ενός ασθενούς είναι πλήρης και ακριβής) και η αξιολόγηση των αλληλεπιδράσεων φαρμάκων αποτελούν παραδείγματα στρατηγικών για την πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής.
Αυτό αναφέρει σε άρθρο του το PharmacyTimes, ένα άρθρο ενδιαφέρον αλλά και θα έλεγε κανείς επίκαιρο με το γιατί μπορεί να θεωρηθεί επίκαιρο να απαντάται στη συνέχεια.
Τα σφάλματα φαρμακευτικής αγωγής, που ορίζονται ως οποιοδήποτε συμβάν που μπορεί να προληφθεί και μπορεί να οδηγήσει σε ακατάλληλη χρήση φαρμάκων ή σε βλάβη του ασθενούς, επηρεάζουν αρνητικά τουλάχιστον 1,5 εκατομμύριο άτομα ετησίως. Η έρευνα δείχνει ότι κατά μέσο όρο περίπου το 65% των αποκλίσεων στη φαρμακευτική αγωγή εμφανίστηκαν κατά την έξοδο του ασθενούς από νοσοκομείο. Ωστόσο, μέσω της διαχείρισης της φαρμακευτικής αγωγής (Μedication Τherapy Μanagement – MTM), οι φαρμακοποιοί μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής.
Χρήση της Διαχείρισης Φαρμακευτικής Αγωγής για την αποκάλυψη κρυφών κινδύνων της
Μια συστηματική ανασκόπηση αξιολόγησε τον τρόπο με τον οποίο οι φαρμακοποιοί βοηθούν στην πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής και αξιολόγησε τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές για τη μείωσή τους. Διεξήχθησαν αναζητήσεις βιβλιογραφίας μέσω μιας ποικιλίας βάσεων δεδομένων όπως το PubMed Central, το Scopus, το Trip, το Prospero, το Medline και το Google Scholar για εργασίες που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2010 και 2020. Επτά αναθεωρημένες μελέτες προσδιόρισαν τη σημασία της αύξησης των παρεμβάσεων των φαρμακοποιών και 5 μελέτες έδειξαν ότι οι φαρμακοποιοί έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής. Επιπλέον, 5 μελέτες υποστήριξαν την εκπαίδευση με επικεφαλής τους φαρμακοποιούς για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα σφάλματα φαρμακευτικής αγωγής. Άλλες στρατηγικές που μελετήθηκαν περιελάμβαναν προσεγγίσεις που σχετίζονται με την εργασία και την εφαρμογή πολιτικών για την αναφορά σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής. Συνολικά, η έρευνα διαπίστωσε ότι οι φαρμακοποιοί είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των ασθενών, αποτρέποντας τα σφάλματα στη φαρμακευτική αγωγή.
Αυτό ευθυγραμμίζεται με ευρύτερες διεθνείς προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένης της Παγκόσμιας Πρόκλησης για την Ασφάλεια των Ασθενών: Φαρμακευτική αγωγή χωρίς βλάβη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Αυτή η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2017 με αρχικό στόχο τη μείωση της σοβαρής βλάβης των ασθενών από σφάλματα φαρμακευτικής αγωγής κατά 50% εντός 5 ετών και τώρα βρίσκεται στον τρίτο της κύκλο. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, σχεδόν το 50% των βλαβών σε ασθενείς που μπορούν να προληφθούν σχετίζεται με φάρμακα και θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Είναι σημαντικό να ενσωματωθεί μια κουλτούρα ασφάλειας στον χώρο εργασίας του φαρμακείου. Ένα βασικό χαρακτηριστικό μιας κουλτούρας ασφάλειας είναι ένα περιβάλλον χωρίς ευθύνες στο οποίο οι φαρμακοποιοί και το προσωπικό μπορούν να αναφέρουν σφάλματα φαρμακευτικής αγωγής χωρίς φόβο τιμωρίας. Η ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των επιστημονικών κλάδων και η παροχή κατάλληλων πόρων αποτελούν μέρος μιας κουλτούρας ασφάλειας για την αντιμετώπιση προβλημάτων ασφάλειας των ασθενών. Οι φαρμακοποιοί θα πρέπει να χρησιμοποιούν μια συστημική προσέγγιση για την πρόληψη και τον εντοπισμό σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής. Για παράδειγμα, ένας γιατρός μπορεί να κάνει ένα σφάλμα συνταγογράφησης για μια δόση φαρμάκου, αλλά ο φαρμακοποιός μπορεί να το εντοπίσει πριν το φάρμακο φτάσει στον ασθενή, επικοινωνώντας με τον γιατρό για να διορθώσει τη δόση.
Βασιζόμενο σε αυτήν την προοπτική σε επίπεδο συστήματος, το Ινστιτούτο Ασφαλών Φαρμακευτικών Πρακτικών (Institute for Safe Medication Practices το οποίο είναι ένας αμερικανικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός, αφοσιωμένος στην πρόληψη των φαρμακευτικών λαθών και την προώθηση της ασφαλούς χρήσης των φαρμάκων) δημοσιεύει μια λίστα με ομοιόμορφα, ηχητικά ονόματα φαρμάκων (look-alike, sound-alike – LASA) που μπορούν να οδηγήσουν σε σφάλματα συνταγογράφησης και χορήγησης φαρμάκων. Το Ambien και το Αmbrisentan αποτελούν παράδειγμα ζεύγους LASA. Οι στρατηγικές για την πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής περιλαμβάνουν τη χρήση εμπορικών ονομάτων και ονομάτων δραστικής ουσίας σε συνταγές και ετικέτες και την αναγραφή της ένδειξης. Η χρήση γραφής με κεφαλαία γράμματα και ο διαχωρισμός στο φαρμακείο των φαρμάκων που βρίσκονται στη λίστα LASA έχοντας ομοιόμορφα ηχητικά ονόματα, είναι πρόσθετες στρατηγικές για την πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής.
Η αξιολόγηση για αλληλεπιδράσεις φαρμάκων και αλλεργίες είναι επίσης ένα κρίσιμο μέρος της πρόληψης σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής. Οι φαρμακοποιοί μπορούν να ρωτήσουν γι’ αυτές τις πληροφορίες κατά τη διάρκεια των συμβουλών Διαχείρισης Φαρμακευτικής Αγωγής, όταν οι ασθενείς μπορούν να φέρουν τα συνταγογραφούμενα και τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακά τους για να ελέγξει ο φαρμακοποιός για τυχόν αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Αυτές οι συμβουλές μπορούν επίσης να βοηθήσουν στον εντοπισμό των θεραπευτικών επικαλύψεων και της πολυφαρμακίας. Εάν οι φαρμακοποιοί πραγματοποιούν μια συνεδρία Διαχείρισης της Φαρμακευτικής Αγωγής μέσω τηλεφώνου, θα πρέπει να ζητήσουν από τους ασθενείς να απαριθμήσουν όλα τα φάρμακα που λαμβάνουν. Κατά την αξιολόγηση των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, είναι σημαντικό να ελέγχεται ότι οι ασθενείς δεν λαμβάνουν διπλή φαρμακευτική αγωγή, καθώς η λήψη πολλών φαρμάκων της ίδιας κατηγορίας μπορεί να οδηγήσει σε ακούσια υπερδοσολογία — ένα από τα πιο συνηθισμένα και προλήψιμα ιατρικά λάθη. Υπάρχουν για παράδειγμα περισσότερα από 600 συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα που περιέχουν ακεταμινοφαίνη ως δραστικό συστατικό, καθιστώντας εύκολη την ακούσια αντιγραφή. Επιπλέον, οι φαρμακοποιοί θα πρέπει να εκπαιδεύουν τους ασθενείς να διαβάζουν πάντα τις οδηγίες χρήσης με τις πληροφορίες για το φάρμακο στο πίσω μέρος των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, ώστε να έχουν τα εργαλεία και τις γνώσεις για να αποτρέψουν οι ίδιοι ατυχήματα.
Το Pharmacy Times καταλήγει στο άρθρο του με μία σύντομη συνέντευξη με την Jennifer D. Goldman, κλινική φαρμακοποιό, καθηγήτρια φαρμακευτικής πρακτικής στο Κολλέγιο Φαρμακευτικής και Επιστημών Υγείας της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη η οποία τονίζει –σ’ ένα βεβαίως διαφορετικό πλαίσιο λειτουργίας του συστήματος υγείας των ΗΠΑ σε σχέση με το ελληνικό, όπου ο φαρμακοποιός έχει τη δυνατότητα συνταγογράφησης- ότι «η πρόληψη σφαλμάτων φαρμακευτικής αγωγής στο ιατρείο μου ξεκινά με την εργασία στο πλαίσιο μιας συμφωνίας συνεργασίας, η οποία μου επιτρέπει να συνταγογραφώ και να διαχειρίζομαι ενεργά τη φαρμακευτική θεραπεία. Ένα βασικό βήμα είναι η επαλήθευση ότι επιλέγονται τα σωστά φάρμακα και οι δόσεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς με σύνθετα ή συχνά μεταβαλλόμενα σχήματα. Πραγματοποιώ επικαιροποίηση της φαρμακευτικής αγωγής σε κάθε επίσκεψη για να εντοπίσω διπλές θεραπείες», όπως λέει. Μάλιστα σημειώνει η Goldman η οποία εργάζεται ως διευθύντρια καρδιομεταβολικών υπηρεσιών στο Well Life Medical, ένα ιατρείο εσωτερικής παθολογίας, όπου παρέχει περιπατητική φροντίδα σε ασθενείς με σύνθετες χρόνιες παθήσεις, συμπεριλαμβανομένου του διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2, της παχυσαρκίας, της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ), της υπέρτασης και της υπερλιπιδαιμίας, ότι η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας είναι επίσης ένα κρίσιμο μέρος της πρακτικής της, επειδή πολλά φάρμακα απαιτούν προσαρμογές νεφρικής δοσολογίας σε ασθενείς με ΧΝΝ. Αξίζει τέλος να αναφερθεί ότι, όπως λέει, αξιολογεί τακτικά τη χρήση μη συνταγογραφούμενων και φυτικών προϊόντων μεταξύ των ασθενών της καθώς «οι ασθενείς δεν θεωρούν αυτά τα προϊόντα ως φάρμακα, ωστόσο μπορούν να συμβάλουν σημαντικά σε ανεπιθύμητες ενέργειες ή αλληλεπιδράσεις φαρμάκων».
Πρόκειται για κάτι που οπωσδήποτε εκτός του ότι αναδεικνύει τη σημασία του ρόλου του ειδικού για τα φάρμακα επιστήμονα που είναι ο φαρμακοποιός, έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία και είναι επίκαιρο σε εποχές που στη χώρα μας το «δια χειρός φαρμακοποιού» ακόμη και στη διάθεση των συνταγογραφούμενων φαρμάκων μοιάζει να τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Υπενθυμίζεται εδώ ότι η Διαχείριση της Φαρμακευτικής Αγωγής είναι μία από τις πέντε υπηρεσίες που ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος έχει ζητήσει από την Πολιτεία να αναγνωριστούν.