Η κατανάλωση αλκοόλ βλάπτει σοβαρά τον οργανισμό με πολλούς τρόπους, προκαλώντας σημαντικά προβλήματα υγείας, μεταξύ άλλων και στα οστά. Κυρίως στην εφηβική ηλικία και τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης, υπονομεύει την ανθεκτικότητα του σκελετού, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για μελλοντική εμφάνιση οστεοπόρωσης.
Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών μπλοκάρει τη σωστή ανάπτυξη και τη φυσική ανανέωση των οστικών κυττάρων, αποδυναμώνοντας την πυκνότητα των οστών.
«Τα οστά είναι ζωντανοί ιστοί. Αναπτύσσονται γρήγορα μέχρι το τέλος της εφηβείας, φτάνοντας στη μέγιστη μάζα τους στην ηλικία των 20-25 ετών. Σε όλη τη διάρκεια της υπόλοιπης ζωής, ανανεώνονται διαρκώς, για να διατηρείται η ανθεκτικότητά τους.
Ωστόσο, από την ηλικία περίπου των 50 ετών ή λίγο νωρίτερα η πυκνότητά τους αρχίζει να μειώνεται, επιφέροντας μια συνολική απώλεια κατά περίπου 40% μέχρι το 70ό έτος της ηλικίας. Καθώς ο σκελετός εξασθενεί λόγω γήρανσης, είναι αρκετά πιθανό να φτάσει σε σημείο όπου ακόμα και η πιο μικρή πίεση να προκαλέσει κάταγμα», εξηγεί ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου & γόνατος Ορθοπαιδικός Χειρουργός δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.
«Ενώ η γήρανση είναι μια αναπόφευκτη φυσική διαδικασία, υπάρχουν ορισμένες καθημερινές συνήθειες που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ταχύτητα με την οποία μειώνεται η οστική πυκνότητα. Η κατανάλωση αλκοόλ είναι μια τις πιο καθοριστικές», προσθέτει, εξηγώντας τους μηχανισμούς μέσω των οποίων συμβαίνει αυτό.
Αλκοόλ και Ανάπτυξη
Η επίτευξη της μέγιστης οστικής μάζας κατά τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής περιορίζει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης οστεοπόρωσης και μελλοντικών καταγμάτων.
Αν και τα γονίδια είναι ο καθοριστικότερος παράγοντας, το ποτό κατά την εφηβεία εμποδίζει την επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας, δημιουργώντας αδύναμα οστά, εκτεθειμένα σε σοβαρούς τραυματισμούς κατά την ενήλικη ζωή.
Αλκοόλ και Ενήλικες
Στους ενήλικες, η κατανάλωση αλκοόλ ανατρέπει τη διαρκή ισορροπία μεταξύ της αποδόμησης και της αναγέννησης του σκελετού. Αυτό συμβαίνει επειδή μπλοκάρειτη δράση των οστεοβλαστών, των ειδικών κυττάρων που δημιουργούν νέο οστικό ιστό.
Επηρεάζει, επίσης, την απορρόφηση ασβεστίου που είναι ο δομικός λίθος των οστών, καταστρέφοντας το βλεννογόνο του εντέρου. Επηρεάζει το πάγκρεας, βλάπτει το ήπαρ και τον μεταβολισμό της βιταμίνης D, που είναι απαραίτητη για την απορρόφηση ασβεστίου, μειώνει τα οιστρογόνα και την τεστοστερόνη, αποδυναμώνοντας τα οστά και επιβραδύνοντας την αναγέννησή τους, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστεοπόρωσης.
Σημαντικές διαταραχές εμφανίζονται και σε διάφορες ορμόνες που κανονικά προστατεύουν το ανθρώπινο σκελετικό σύστημα. Συγκεκριμένα, το αλκοόλ ελαττώνει τα οιστρογόνα, επιβραδύνοντας τη φυσική ανανέωση του σκελετού. Παράλληλα, αυξάνει την κορτιζόλη και την παραθορμόνη. Η μεγάλη συγκέντρωση κορτιζόλης μειώνει τη δημιουργία νέου ιστού και επιταχύνει τη φθορά του, ενώ η αυξημένη παραθορμόνη απομακρύνει το απαραίτητο ασβέστιο από τα οστά.
Η μακροχρόνια κατανάλωση αλκοόλ προκαλεί, επίσης, διατροφικές ελλείψεις σε πρωτεΐνες, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, που είναι απαραίτητα για την παραγωγή κολλαγόνου και την επούλωση των οστών.
Αυξάνει τον κίνδυνο κατάγματος και με έναν άλλον τρόπο: επηρεάζοντας την ισορροπία και τον συντονισμό και αυξάνοντας την πιθανότητα πτώσεων.
«Ενώ τα κατάγματα μπορεί να προκύψουν οπουδήποτε, από τα πιο ευάλωτα σημεία είναι η άρθρωση του ισχίου. Η αποκατάστασή του απαιτεί ολική αρθροπλαστική, η οποία γίνεται πλέον με σύγχρονες ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους. Η AMIS, μια μέθοδος πρόσθιας προσπέλασης, επιτρέπει ταχύτερη ανάρρωση, συγκριτικά με άλλες που για να προσεγγίσει ο χειρουργός την άρθρωση τραυματίζει μυς και τένοντες. Κι αυτό διότι στη συγκεκριμένη μέθοδο η πρόσβαση γίνεται διαμέσου αυτών και έτσι ο ασθενής δεν αιμορραγεί, μετεγχειρητικά πονάει ελάχιστα και ανακάμπτει συντομότερα», επισημαίνει. «Η κατανάλωση αλκοόλ, όμως, καθυστερεί την ανάρρωση, τόσο μετά από μια αρθροπλαστική όσο και μετά την εφαρμογή γύψου ή νάρθηκα».
Αλκοόλ και Ανάρρωση
Εκτός από την εξασθένηση της αντοχής των οστών, το αλκοόλ παρεμβαίνει στην ανάρρωση, αποδυναμώνοντας τη δομική ακεραιότητα του οστού που επουλώνεται, αφού μειώνει τη δράση των οστεοβλαστών. Έτσι επιβραδύνεται η φυσική απόκριση του σώματος και περιορίζεται η αποτελεσματική αναγέννηση των ιστών.
Επιπλέον, η χαμηλότερη διαθεσιμότητα ασβεστίου μειώνει την οστική μάζα στο σημείο του κατάγματος, θέτοντας σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη αντοχή.
Διαταράσσει, επίσης, τη σύνθεση πρωτεϊνών και κολλαγόνου (δομικό στοιχείο των οστών), κάνοντας τα οστά εύθραυστα και λιγότερο ανθεκτικά.
Η φυσιολογική ανανέωση του σκελετού ανατρέπεται, οδηγώντας σε ατελή επούλωση και δομική ανισορροπία, με κίνδυνο την καθυστερημένη ή μηδενική πώρωση και τα υποτροπιάζοντα κατάγματα.
Αλκοόλ και Πόνος
Το αλκοόλ εντείνει τη φλεγμονή και τον πόνο γύρω από ένα σπασμένο οστό. Αυτό συμβαίνει επειδή αυξάνει τις κυτοκίνες, παρατείνοντας τη φλεγμονώδη φάση της επούλωσης, καθυστερώντας έτσι την ανάρρωση. Παράλληλα, ο ερεθισμός αυτός επηρεάζει τα νεύρα, κάνοντας το σημείο πιο ευαίσθητο. Προκαλεί επίσης οίδημα, το οποίο εμποδίζει το αίμα να μεταφέρει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά για την ανάπλαση του οστού. Αλληλεπιδρά δε αρνητικά με τα παυσίπονα (οπιοειδή και αντιφλεγμονώδη φάρμακα) που είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση του πόνου.
Αναστροφή Επιπτώσεων
Η ζημιά που προκαλείται στα οστά από το αλκοόλ είναι αναστρέψιμη. Η διακοπή του αποκαθιστά τη δράση των οστεοβλαστών, η πυκνότητα επανέρχεται καθώς ομαλοποιείται η απορρόφηση ασβεστίου και βιταμίνης D, βελτιώνει την απαραίτητη διατροφική ισορροπία, ενώ η ορμονική ισορροπία που επέρχεται επιτρέπει στα οιστρογόνα και την τεστοστερόνη να προστατεύσουν τον σκελετό.
«Υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν ότι η ελαφρά ή μέτρια κατανάλωση αλκοόλ ενδεχομένως να βοηθά στην υγεία των οστών. Ωστόσο, τα συμπεράσματα δεν είναι οριστικά. Ακόμα δεν έχει προσδιοριστεί τι συνιστά ήπια ή μέτρια κατανάλωση, καθώς στις αναθεωρημένες συστάσεις η ποσότητα ολοένα μειώνεται. Ούτε έχει αποδειχθεί το είδος του ποτού που είναι πιο ασφαλές, αφού η μπύρα έχει πολύ μικρότερη ποσότητα αλκοόλ από την τεκίλα ή το ουίσκι, παρότι και τα δύο υπολογίζονται ως ένα ποτό, αλλά ούτε σε τι ποσοστό οι ουσίες που περιέχουν ορισμένα (κρασί και μπύρα) και είναι ωφέλιμες για την υγεία των οστών (πυρίτιο, πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά) επιδρούν ευεργετικά.
Καμία από τις έρευνες δεν δίνει σαφή και οριστική απάντηση, οπότε ασφαλέστερη είναι η αποχή από το αλκοόλ ή η ελαφρά κατανάλωσή του», καταλήγει ο δρ Τσουτσάνης.