Μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της υγείας καταγράφηκε με την επίτευξη προκαταρκτικής συμφωνίας με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον νέο Κανονισμό περί Κρίσιμων Φαρμάκων (Critical Medicines Act), έπειτα από μαραθώνιες και ιδιαίτερα απαιτητικές διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν πέραν των 12 ωρών.
Η συμφωνία θεωρείται κομβικής σημασίας για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς επιχειρεί να μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από τρίτες χώρες – κυρίως την Ινδία και την Κίνα – για την παραγωγή κρίσιμων φαρμάκων και δραστικών ουσιών, ενισχύοντας παράλληλα τη φαρμακευτική παραγωγή εντός Ευρώπης.
Η Κυπριακή Προεδρία χαρακτηρίζει τη συμφωνία ως ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο ανθεκτική και ασφαλή Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας, επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά δημιουργείται ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την πρόληψη και αντιμετώπιση των ελλείψεων φαρμάκων, την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας στην Ευρώπη και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών σε κρίσιμες θεραπείες.
Κεντρικός στόχος του νέου Κανονισμού είναι η αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού φαρμάκων, μετά τα σοβαρά προβλήματα που ανέδειξε η πανδημία της Covid-19. Οι ελλείψεις βασικών φαρμάκων και αντιβιοτικών αποκάλυψαν την υπερβολική εξάρτηση της ΕΕ από περιορισμένο αριθμό παραγωγικών κέντρων εκτός Ευρώπης, γεγονός που ώθησε τις Βρυξέλλες να κινηθούν προς ένα πιο αυτάρκες μοντέλο φαρμακευτικής πολιτικής.
Η συμφωνία του Συμβουλίου με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προβλέπει ότι οι δημόσιες συμβάσεις για την προμήθεια φαρμάκων δεν θα βασίζονται πλέον αποκλειστικά στη χαμηλότερη τιμή, αλλά θα λαμβάνουν υπόψη και την ασφάλεια του εφοδιασμού. Οι φορείς προμηθειών θα μπορούν να δίνουν προτεραιότητα σε φάρμακα που παράγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω ενός συστήματος κινήτρων που ευνοεί προϊόντα με μεγαλύτερο ποσοστό παραγωγής εντός Ευρώπης.
Παράλληλα, ο νέος Κανονισμός προβλέπει τη δημιουργία «στρατηγικών βιομηχανικών έργων» για την ανάπτυξη, τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση της παραγωγής κρίσιμων φαρμάκων και δραστικών ουσιών στην ΕΕ. Τα έργα αυτά θα μπορούν να λαμβάνουν κρατική ή ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη, υπό την προϋπόθεση ότι θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αγοράς και της ασφάλειας εφοδιασμού.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη δυνατότητα κοινών προμηθειών μεταξύ κρατών-μελών, κάτι που η Κυπριακή Προεδρία θεωρεί καθοριστικό εργαλείο για την ενίσχυση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος των χωρών της ΕΕ και τη βελτίωση της πρόσβασης των ασθενών σε κρίσιμες θεραπείες. Η συμφωνία μειώνει μάλιστα τον απαιτούμενο αριθμό χωρών για την έναρξη κοινών προμηθειών από εννέα σε πέντε, διευκολύνοντας την ενεργοποίηση του μηχανισμού.
Στο τελικό κείμενο εντάχθηκαν επίσης τα ορφανά φάρμακα για σπάνιες ασθένειες, τα οποία θα μπορούν πλέον να επωφελούνται από κρατικές ενισχύσεις και κοινές προμήθειες, μια εξέλιξη που εκτιμάται ότι θα ευνοήσει ιδιαίτερα τα μικρότερα κράτη-μέλη.
Ο υπουργός Υγείας της Κύπρου, Νεόφυτος Χαραλαμπίδης, δήλωσε μετά τη συμφωνία ότι «οι ασθενείς δεν πρέπει να ανησυχούν για το αν κρίσιμα φάρμακα, όπως τα αντιβιοτικά, θα είναι διαθέσιμα στο φαρμακείο ή στο νοσοκομείο τους», υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία λαμβάνει πρακτικά μέτρα για τη μείωση των ευρωπαϊκών ευπαθειών και την ενίσχυση της παραγωγής φαρμάκων «πιο κοντά στο σπίτι μας».
Η επίτευξη της συμφωνίας αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη διαμεσολαβητική ικανότητα της Κυπριακής Προεδρίας, η οποία βρισκόταν υπό έντονη πίεση να ολοκληρώσει τον συγκεκριμένο νομοθετικό φάκελο εν μέσω γεωπολιτικών αναταράξεων, εμπορικών εντάσεων και της γενικότερης προσπάθειας της ΕΕ να καταστεί πιο αυτάρκης σε στρατηγικούς τομείς.
Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Κυπριακής Προεδρίας, «η επιτυχία αυτή αποδεικνύει ότι η Κύπρος μπορεί, μέσα από εποικοδομητικό διάλογο, τεχνική επάρκεια και πολιτική αποφασιστικότητα, να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των ασθενών στην ΕΕ».