Η θωράκιση της υγείας των παιδιών μας αποτελεί το πιο σταθερό θεμέλιο για το μέλλον της ανθρωπότητας. Ωστόσο, η παγκόσμια πορεία των παιδικών εμβολιασμών συνεχίζει να κινείται σε τεντωμένο σκοινί. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNICEF για το 2025, ο αριθμός των παιδιών που δεν έχουν λάβει ούτε μία δόση εμβολίου μειώθηκε κατά σχεδόν 750.000. Παρά τη θετική αυτή εξέλιξη, τα συνολικά ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης παραμένουν στάσιμα, αφήνοντας εκατομμύρια παιδιά εκτεθειμένα σε φονικές ασθένειες. Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, η φτώχεια, οι μετακινήσεις πληθυσμών αλλά και η διογκούμενη εμβολιαστική διστακτικότητα δημιουργούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που απειλεί να ανατρέψει κατακτήσεις δεκαετιών.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η ακτινογραφία της παγκόσμιας εμβολιαστικής κάλυψης
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το 2025 το 90% των βρεφών παγκοσμίως –δηλαδή περίπου 116 εκατομμύρια παιδιά– έλαβε τουλάχιστον μία δόση του εμβολίου για τη διφθερίτιδα, τον τέτανο και τον κοκκύτη (DTP). Παράλληλα, το 85% ολοκλήρωσε και τις τρεις απαιτούμενες δόσεις. Αν και οι δείκτες αυτοί παρουσίασαν άνοδο κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το προηγούμενο έτος, η παγκόσμια κάλυψη παραμένει χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2019, συνεχίζοντας μια μακρά περίοδο στασιμότητας που παρατηρείται ήδη από το 2009.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο εστιάζεται στα παιδιά που ξεκινούν τον εμβολιασμό τους αλλά δεν τον ολοκληρώνουν ποτέ. Αν και τα παιδιά «μηδενικής δόσης» υποχώρησαν στα 13,5 εκατομμύρια, η πρόοδος αυτή εξανεμίζεται από το υψηλό ποσοστό διακοπής των εμβολιαστικών προγραμμάτων. Τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά ζουν σε χώρες που υποστηρίζονται από τη Διεθνή Συμμαχία για τα Εμβόλια (Gavi).
Η απειλή της ιλαράς και το φράγμα του 95%
Η ιλαρά αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που εγκυμονεί η εμβολιαστική χαλάρωση. Υπολογίζεται ότι 7,3 εκατομμύρια βρέφη έλαβαν την πρώτη δόση του εμβολίου DTP, αλλά δεν έκαναν ποτέ το εμβόλιο της ιλαράς. Αυτή η διαρροή κράτησε την κάλυψη για την πρώτη δόση της ιλαράς στο 84% και για τη δεύτερη δόση στο 77%.
Τα ποσοστά αυτά απέχουν σημαντικά από το απαραίτητο όριο του 95% που απαιτείται για την επίτευξη συλλογικής ανοσίας και την πρόληψη των επιδημιών. Ως άμεση συνέπεια, 57 χώρες παγκοσμίως βρέθηκαν αντιμέτωπες με μεγάλες και σοβαρές εξάρσεις ιλαράς κατά τη διάρκεια του 2025. Όπως επισήμανε η Catherine Russell, Εκτελεστική Διευθύντρια της UNICEF, κανένα παιδί δεν πρέπει να υποφέρει από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν εύκολα με ένα απλό εμβόλιο.
Ανισότητες ανάμεσα σε εμπόλεμες ζώνες και αναπτυγμένο κόσμο
Η γεωγραφική ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει δύο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες. Από τη μία πλευρά, περισσότερα από τα μισά παιδιά «μηδενικής δόσης» ζουν σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις και πολιτική αστάθεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Συρία, η οποία μέσα σε έναν χρόνο έχασε 6 ποσοστιαίες μονάδες στην κάλυψη του DTP και 12 μονάδες στην ιλαρά. Στον αντίποδα, το Σουδάν πέτυχε μια εντυπωσιακή ανάκαμψη αυξάνοντας την κάλυψη του DTP κατά 35 μονάδες, αποδεικνύοντας ότι η βελτίωση της πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας μπορεί να κάνει θαύματα ακόμη και μέσα στον πόλεμο.
Από την άλλη πλευρά, στις χώρες μεσαίου και υψηλού εισοδήματος, όπου η πρόσβαση στα εμβόλια είναι δεδομένη, παρατηρείται μια ανησυχητική οπισθοδρόμηση λόγω της έλλειψης πολιτικής δέσμευσης και της αυξανόμενης διστακτικότητας των γονέων. Στη Νότια Αφρική η εμβολιαστική κάλυψη μειώθηκε κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες από το 2019, ενώ η Βοσνία-Ερζεγοβίνη κατέγραψε ελεύθερη πτώση 23 μονάδων στον εμβολιασμό κατά της ιλαράς μέσα σε μόλις ένα έτος.
Η ανάγκη για επενδύσεις και αξιόπιστα δεδομένα
Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Tedros Adhanom Ghebreyesus, υπογράμμισε ότι ο εμβολιασμός είναι μία από τις πιο οικονομικές και δίκαιες παρεμβάσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας. Παρά την ιστορική πρόοδο των τελευταίων 25 ετών, η οποία μείωσε τον αριθμό των ανεμβολίαστων παιδιών κατά 40%, οι βάσεις αυτού του οικοδομήματος δέχονται πλέον ισχυρές πιέσεις.
Οι περικοπές στη διεθνή χρηματοδότηση για την υγεία έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τα συστήματα καταγραφής δεδομένων. Είναι ενδεικτικό ότι το 2025 πραγματοποιήθηκαν και υποβλήθηκαν μόλις 18 εθνικές έρευνες εμβολιασμού, έναντι 50 το 2024. Η αποδυνάμωση αυτών των συστημάτων καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό των παιδιών που μένουν πίσω, αυξάνοντας τον κίνδυνο αιφνίδιων επιδημιών.
Οδικός χάρτης για τη θωράκιση των παιδιών μας
Για να διορθωθεί η πορεία και να επιτευχθούν οι στόχοι της Παγκόσμιας Ατζέντας Εμβολιασμού 2030 (IA2030), ο ΠΟΥ και η UNICEF απευθύνουν έκκληση προς τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς φορείς για άμεση δράση σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- Ενίσχυση των προγραμμάτων εμβολιασμού σε εμπόλεμες ζώνες και ευάλωτες περιοχές, διασφαλίζοντας τη συνεχή πρόσβαση των παιδιών στις υπηρεσίες υγείας.
- Αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων γύρω από την ασφάλεια των εμβολίων, με παράλληλη ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών.
- Διασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης για τα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού και τις διεθνείς συμμαχίες, όπως η Gavi.
- Επένδυση σε σύγχρονα συστήματα επιτήρησης και συλλογής δεδομένων, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τα κενά κάλυψης και να προλαμβάνονται οι επιδημίες πριν εξαπλωθούν.