Ένα παιδί σχεδόν 24 μηνών, γεννημένο πρόωρα στην 26η εβδομάδα, έγινε το πρώτο στην Ολλανδία κάτω των 12 ετών που υποβλήθηκε σε ιατρικά υποβοηθούμενο θάνατο. Η υπόθεση προκάλεσε σοκ στην τοπική κοινωνία και άνοιξε ξανά μια από τις πιο δύσκολες συζητήσεις της σύγχρονης ιατρικής ηθικής: μέχρι πού φτάνει η ευθύνη των γονιών και των γιατρών, όταν ένα παιδί υποφέρει χωρίς προοπτική ανακούφισης και δεν μπορεί να πει τι θέλει. Το ζήτημα είναι νομικό και ιατρικό, αλλά και βαθιά ανθρώπινο και ηθικό.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Τι αποκαλύφθηκε και από πού
Η υπόθεση έγινε γνωστή μέσα από έκθεση της Επιτροπής για τις Όψιμες Εκτρώσεις και τον Τερματισμό της Ζωής σε Νεογνά και Παιδιά. Η επιτροπή εξέτασε την περίπτωση και κατέληξε ότι ο γιατρός που προχώρησε στην ευθανασία ενήργησε σύμφωνα με τις απαιτήσεις της δέουσας ιατρικής φροντίδας. Το παιδί ήταν σχεδόν 24 μηνών όταν τερματίστηκε η ζωή του. Το φύλο του δεν έχει γίνει γνωστό. Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι η ευθανασία στο δίχρονο παιδί στην Ολλανδία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, ωστόσο το γεγονός και η επίσημη έγκριση της διαδικασίας από την αρμόδια ολλανδική επιτροπή αξιολόγησης δόθηκαν στη δημοσιότητα τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η διαδικασία δεν έχει τελειώσει. Όπως αναφέρουν δημοσιεύματα, η Εισαγγελία θα εξετάσει και αυτή την υπόθεση, για να κρίνει αν συμφωνεί με την εκτίμηση της επιτροπής ή αν θα ασκήσει δίωξη στον γιατρό. Ο πρώην επικεφαλής της σχετικής επιτροπής, Έντουαρντ Φερχάγκεν, αναμένει, όπως μεταδίδεται, ότι η Εισαγγελία θα ακολουθήσει την εκτίμηση της επιτροπής και δεν θα διώξει τον γιατρό. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για επίσημη απόφαση.
Το ιατρικό ιστορικό: μια σύντομη ζωή με σοβαρές και μη αναστρέψιμες παθήσεις
Το παιδί είχε γεννηθεί πρόωρα, στην 26η εβδομάδα κύησης. Κατά τη σύντομη ζωή του υπέφερε από σοβαρή εγκεφαλική βλάβη, εγκεφαλική παράλυση και προβλήματα όρασης. Αντιμετώπιζε επιληπτικές κρίσεις που δεν ανταποκρίνονταν στη φαρμακευτική αγωγή. Στους πνεύμονές του συσσωρευόταν βλέννα, κάτι που δυσκόλευε σημαντικά την αναπνοή του. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι γιατροί ανέφεραν ότι η εγκεφαλική ανάπτυξη του παιδιού ήταν αντίστοιχη με εκείνη ενός βρέφους έξι εβδομάδων. Τα στοιχεία αυτά αντλούνται από την έκθεση της επιτροπής, όπως τη μεταφέρει και η Daily Mail.
Ο γιατρός και οι γονείς έκριναν ότι η κατάσταση δεν μπορούσε πλέον να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με ιατρική θεραπεία. Αποφάσισαν έτσι να προχωρήσουν στον τερματισμό της ζωής του παιδιού.
Οι δεύτερες γνώμες: Μια απόφαση που δεν ήταν εύκολη
Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της υπόθεσης είναι ότι οι γιατροί διαφώνησαν. Ο θεράπων γιατρός είχε ζητήσει τη γνώμη άλλων ανεξάρτητων γιατρών. Εκείνοι έκριναν ότι το παιδί «εκείνη τη στιγμή δεν υπέφερε συνεχώς και αφόρητα». Οι επιληπτικές κρίσεις προκαλούσαν μεγάλη δυσφορία, αλλά δεν ήταν συνεχείς. Εκτίμησαν επίσης ότι υπήρχαν ακόμη λογικές εναλλακτικές, όπως παρηγορητικές επιλογές και άλλα φάρμακα που θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε καλύτερο έλεγχο των κρίσεων.
Ο γιατρός ζήτησε στη συνέχεια νέα γνώμη από άλλον συνάδελφο. Εκείνος έκρινε ότι η αφόρητη οδύνη του παιδιού ήταν ξεκάθαρα εμφανής και ότι πληρούνταν οι προϋποθέσεις για την ευθανασία. Δημοσιεύματα σημειώνουν ότι ένας ανεξάρτητος ειδικός αρχικά αμφισβήτησε αν πληρούνταν οι προϋποθέσεις, επειδή οι πιο έντονες κρίσεις του παιδιού δεν ήταν συνεχείς.
Η επιτροπή συμφώνησε με την τελική εκτίμηση. Όπως ανέφερε, όλες οι πτυχές του «να είσαι άνθρωπος», δηλαδή οι κινητικές δεξιότητες, η συμπεριφορά και η προσωπικότητα, είχαν υποστεί σοβαρή βλάβη και δεν επρόκειτο να βελτιωθούν. Πρόσθεσε ότι, παρά όλες τις ιατρικές και μη ιατρικές παρεμβάσεις, οι γονείς και ο γιατρός δεν είδαν καμία βελτίωση. Ήταν πεπεισμένοι ότι το παιδί υπέφερε αφόρητα και χωρίς προοπτική ανακούφισης.
Το νομικό πλαίσιο στην Ολλανδία: Από το 2002 στα παιδιά 1–12 ετών
Η Ολλανδία νομιμοποίησε την ευθανασία για ανίατες ασθένειες το 2002, και το μέτρο απολαμβάνει ισχυρή κοινωνική υποστήριξη. Γενικά, η ευθανασία επιτρέπεται όταν το αίτημα προέρχεται από τον ίδιο τον ασθενή και ο γιατρός κρίνει ότι υπάρχει αφόρητη οδύνη. Ο γιατρός πρέπει, επίσης, να διαπιστώσει ότι ο ασθενής δεν βρίσκεται υπό πίεση και να ζητήσει δεύτερη ιατρική γνώμη. Ο νόμος του 2002 καλύπτει ενήλικες και παιδιά άνω των 12 ετών. Για την ηλικιακή ομάδα 12–16 απαιτείται και η συναίνεση των γονέων.
Το πλαίσιο επεκτάθηκε σταδιακά. Το 2005, δημοσιεύτηκε το λεγόμενο «Πρωτόκολλο του Γκρόνινγκεν», που καθόρισε πότε και πώς μπορεί να εξεταστεί ο τερματισμός της ζωής σε νεογνά κάτω του ενός έτους. Όπως σημειώνουν ειδικοί, το πρωτόκολλο δημιουργήθηκε το 2004 από τον Έντουαρντ Φερχάγκεν, ιατρικό διευθυντή της παιδιατρικής κλινικής του Πανεπιστημιακού Ιατρικού Κέντρου του Γκρόνινγκεν.
Το 2023, ο τότε υπουργός Υγείας, Έρνεστ Κάιπερς, ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει ρύθμιση που θα επιτρέπει την ευθανασία σε παιδιά ηλικίας 1 έως 12 ετών. Η αλλαγή έγινε με τροποποίηση του υπάρχοντος κανονισμού για τις όψιμες εκτρώσεις και τον τερματισμό της ζωής σε νεογνά και όχι με νέο νόμο. Το πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ το 2024. Δημοσιεύματα το τοποθετούν τον Οκτώβριο του 2024. Πριν από την αλλαγή δεν υπήρχε σαφής πολιτική για τα παιδιά αυτής της ηλικίας, καθώς θεωρούνταν ότι δεν μπορούν να λάβουν μόνα τους αποφάσεις για τον τερματισμό της ζωής τους.
Για τα παιδιά 1–12 ετών απαιτείται η έγκριση των γονέων, το παιδί να υποφέρει αφόρητα και να μην υπάρχει πιθανότητα ανάρρωσης. Οι όροι που περιγράφονται στα δημοσιεύματα είναι η απελπιστική και αφόρητη οδύνη του παιδιού, η απουσία άλλης εύλογης λύσης και η αξιολόγηση της υπόθεσης από τουλάχιστον έναν ακόμη ανεξάρτητο γιατρό. Στην πράξη, η απόφαση λαμβάνεται από κοινού με τους γονείς και, εφόσον είναι εφικτό, και με το ίδιο το παιδί.
Τι σημαίνει νόμιμο: Μια νομική λεπτομέρεια που έχει σημασία
Η έκφραση «νόμιμη ευθανασία σε παιδιά» χρειάζεται μια διευκρίνιση. Το πλαίσιο για τα παιδιά κάτω των 12 ετών δεν είναι νόμος με τον τρόπο που είναι ο νόμος του 2002 για τους ενήλικες. Όπως εξηγούσαν ειδικοί, όταν ανακοινώθηκε η αλλαγή, θα παραμείνει παράνομο για τους γιατρούς να τερματίζουν ενεργά τη ζωή ενός παιδιού κάτω των 12 ετών. Οι εισαγγελείς απέχουν από δίωξη, εφόσον τηρηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Γι’ αυτό, η Εισαγγελία εξετάζει κάθε τέτοια υπόθεση μετά την επιτροπή.
Ο διεθνής χάρτης και οι αριθμοί
Η Ολλανδία δεν είναι η μόνη χώρα με ανάλογο πλαίσιο. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι μόνο το Βέλγιο και η Ολλανδία επιτρέπουν την ευθανασία σε παιδιά. Στην περίπτωση της Ολλανδίας, τα περιστατικά είναι πολύ σπάνια. Ο υπουργός που ανακοίνωσε την αλλαγή εκτιμούσε ότι θα αφορά 5 έως 10 παιδιά ετησίως. Η περίπτωση αυτή είναι η πρώτη που καταγράφεται. Όπως μεταδίδεται, η επιτροπή έλαβε την πρώτη αναφορά για παιδί ηλικίας 1 έως 12 ετών στα τέλη του 2025.
Οι ενστάσεις και οι διαφωνίες
Η υπόθεση προκαλεί έντονες αντιδράσεις. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι ένα παιδί δύο ετών δεν μπορεί να ζητήσει ούτε να αρνηθεί την ευθανασία. Σημειώνουν, επίσης, ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό, ο τερματισμός επιτρέπεται όταν το παιδί υποφέρει αφόρητα και δεν υπάρχει προοπτική βελτίωσης. Υποστηρίζουν ότι η έκθεση δεν αναφέρει ότι το παιδί βρισκόταν στο τελικό στάδιο. Ορισμένοι υποστηρίζουν, επίσης, ότι η επέκταση του πλαισίου επιβεβαιώνει το επιχείρημα της «ολισθηρής πλαγιάς», δηλαδή ότι τα κριτήρια διευρύνονται με τον καιρό.
Οι υποστηρικτές αντιτείνουν ότι το πλαίσιο αφορά εξαιρετικά σοβαρές περιπτώσεις και ότι η εμπειρία με το Πρωτόκολλο του Γκρόνινγκεν δεν επιβεβαίωσε τους φόβους για αύξηση των περιστατικών. Σύμφωνα με ανάλυση, οι αναφορές από την Ολλανδία δείχνουν σημαντική μείωση με τον καιρό και όχι αύξηση. Επιστημονικό άρθρο επισημαίνει επιπλέον ότι σε 18 χρόνια από τη δημιουργία του πρωτοκόλλου καταγράφηκαν μόνο τρεις περιπτώσεις. Το ίδιο άρθρο σημειώνει ότι οι κανονισμοί για τα παιδιά 1–12 ετών δεν ορίζουν ρητά κριτήρια επιλεξιμότητας, όπως συμβαίνει με το πρωτόκολλο για τα νεογνά.
Ένα ερώτημα που δεν έχει εύκολη απάντηση
Η υπόθεση δείχνει ότι μια απόφαση αυτού του είδους περνά από πολλά στάδια. Προηγούνται οι γονείς, οι θεράποντες, τρεις ανεξάρτητοι γιατροί και η επιτροπή, και ακολουθεί η Εισαγγελία. Ακόμα και τότε, οι γιατροί δεν συμφώνησαν από την αρχή. Το ερώτημα που μένει είναι αν ένα πλαίσιο με αυστηρές διαδικασίες μπορεί να αντιμετωπίσει αρκετά ικανοποιητικά τη διάσταση της αφόρητης οδύνης όταν το παιδί δεν μπορεί να μιλήσει. Η συζήτηση αυτή θα συνεχιστεί, όχι μόνο στην Ολλανδία.
