Στη Ρώμη, η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναγνώρισε τους νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς ως βασικούς πυλώνες κατά της μικροβιακής αντοχής. Την ίδια ώρα, τα νεότερα στοιχεία του ECDC για την Ελλάδα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και φέρνουν στο προσκήνιο τις ψηφιακές και θεσμικές εκκρεμότητες στα ελληνικά νοσοκομεία.
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Στους θαλάμους των νοσοκομείων και τις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας δίνεται καθημερινά μια αθέατη, αλλά κρίσιμη μάχη: η αντιμετώπιση λοιμώξεων που προκαλούνται από βακτήρια τα οποία έχουν «μάθει» να αντιστέκονται ακόμη και στα πιο ισχυρά αντιβιοτικά. Η μικροβιακή αντοχή –η λεγόμενη «σιωπηλή πανδημία»– αποτελεί πλέον μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.
Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ημέρας Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά (18 Νοεμβρίου) και της Παγκόσμιας Εβδομάδας Ευαισθητοποίησης για τα Αντιμικροβιακά (WAAW 2026), το μήνυμα που εκπέμπεται από την ευρωπαϊκή κοινότητα είναι διπλό: η κατάσταση είναι οριακή, αλλά αναστρέψιμη, αρκεί να αξιοποιηθεί στο έπακρο ο ρόλος του νοσοκομειακού φαρμακοποιού.
Το ευρωπαϊκό στίγμα από τη Ρώμη
Αυτό ήταν το κεντρικό συμπέρασμα της 4ης Ολομέλειας της Πλατφόρμας Πολυμερούς Συνεργασίας για τη Μικροβιακή Αντοχή, που ολοκληρώθηκε στη Ρώμη, στην έδρα του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), με την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών (EAHP).
Όπως αναδεικνύει σε ανακοίνωσή της η Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (ΠΕΦΝΙ), η μικροβιακή αντοχή δεν είναι αναπόφευκτη. Μπορεί να περιοριστεί μέσα από τη συντονισμένη προσέγγιση της «Ενιαίας Υγείας» (One Health) –η οποία αντιμετωπίζει ενιαία την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος– και, κυρίως, μέσα από την αλλαγή της καθημερινής κλινικής πρακτικής.
Στη σύνοδο της Ρώμης, ο ρόλος του νοσοκομειακού φαρμακοποιού τοποθετήθηκε στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής, μέσα από τρεις σαφείς πυλώνες:
- Την Ορθολογική χρήση αντιμικροβιακών: Διασφάλιση της τεκμηριωμένης συνταγογράφησης, της ακριβούς δοσολογίας και της σωστής διάρκειας της θεραπείας.
- Την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων: Ενεργή συμβολή στη μείωση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων και προώθηση των εμβολιασμών.
- Την διαχείριση των ελλείψεων φαρμάκων και την εξασφάλιση της απρόσκοπτης πρόσβασης των ασθενών στα κατάλληλα αντιμικροβιακά.
Τα ανησυχητικά στοιχεία του ECDC για την Ελλάδα
Η διεθνής κινητοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τη χώρα μας, αν αναλογιστεί κανείς τα νεότερα επιδημιολογικά δεδομένα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC). Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα ανθεκτικά μικρόβια ευθύνονται ετησίως για περισσότερους από 33.000 θανάτους και επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας με κόστος που ξεπερνά το 1,5 δισ. ευρώ.
Η Ελλάδα παραμένει σταθερά στις πρώτες θέσεις επικινδυνότητας στην Ευρώπη, με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις να αποτελούν μείζον πρόβλημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, στη χώρα μας καταγράφεται εκτόξευση κατά 155% στις λοιμώξεις από ανθεκτικό E. coli, την ώρα που σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι λοιμώξεις από ανθεκτική στις καρβαπενέμες Klebsiella pneumoniae αυξήθηκαν κατά 72% – κινούμενες στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από τον ευρωπαϊκό στόχο για μείωσή τους.
Πώς δρουν οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί στην πράξη
Πέρα από τη διαχείριση του φαρμακευτικού υλικού, ο σύγχρονος κλινικός-νοσοκομειακός φαρμακοποιός λειτουργεί ως «φίλτρο» ασφαλείας δίπλα στον θεράποντα ιατρό. Συμμετέχοντας στις Ομάδες Επιτήρησης Αντιμικροβιακών (Antimicrobial Stewardship Teams) των νοσοκομείων, ελέγχει κατά πόσο η χορήγηση ενός αντιβιοτικού προωθημένης γενιάς είναι τεκμηριωμένη βάσει εργαστηριακών καλλιεργειών και αντιβιογράμματος.
Παράλληλα, παρεμβαίνει στην εξατομίκευση της θεραπείας: προσαρμόζει τη δοσολογία σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς (όπως σε ΜΕΘ, ηλικιωμένους ή ασθενείς με νεφρική και ηπατική ανεπάρκεια), διασφαλίζοντας ότι το φάρμακο θα εκριζώσει το παθογόνο μικρόβιο χωρίς να δημιουργήσει συνθήκες ανάπτυξης αντοχής. Επιπλέον, σε περιόδους διεθνών ελλείψεων, είναι εκείνος που εντοπίζει έγκαιρα θεραπευτικές εναλλακτικές, ώστε να μη διακοπεί η αγωγή κανενός νοσηλευόμενου.
Οι προκλήσεις στο ΕΣΥ και η επόμενη μέρα
Για να αποδώσει, ωστόσο, η ευρωπαϊκή στρατηγική στην ελληνική πραγματικότητα, απαιτείται η θεσμική και ψηφιακή θωράκιση των νοσοκομειακών φαρμακείων. Η ΠΕΦΝΙ έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη να μη λειτουργούν τα νέα συστήματα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης στα νοσοκομεία ως απλές πλατφόρμες καταχώρισης, αλλά να ενσωματώνουν υποχρεωτικά θεραπευτικά πρωτόκολλα και να διασφαλίζουν τον ουσιαστικό, προληπτικό ελεγκτικό ρόλο του φαρμακοποιού πριν από τη χορήγηση κρίσιμων αντιβιοτικών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΠΕΦΝΙ δηλώνει προσηλωμένη στην επιστημονική θωράκιση των μελών της, διατηρώντας αδιάκοπη συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) και τις κορυφαίες επιστημονικές ιατρικές εταιρείες της χώρας –την Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ), την Ελληνική Ομάδα Μελέτης της Σήψης και την Ελληνική Μικροβιολογική Εταιρεία (ΕΜΕ)– με στόχο την καθολική εφαρμογή ενός σύγχρονου πλαισίου αντιμικροβιακής αγωγής.
«Η προστασία των αντιμικροβιακών είναι συλλογική ευθύνη όλων μας», υπογραμμίζει το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης, απευθύνοντας κάλεσμα στους νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς της χώρας να συνεχίσουν να πρωτοστατούν στην πρώτη γραμμή για την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών.
