Φανταστείτε να μπορούσατε να «αδειάσετε» το αίμα σας από όλα όσα το βαραίνουν —τοξίνες, μικροπλαστικά, χρόνια κόπωση— και να το γεμίσετε ξανά, καθαρό, σαν να αλλάζατε λάδια σε αυτοκίνητο. Ακριβώς αυτή την εικόνα χρησιμοποίησε ο πρώην σταρ του NFL, Τρόι Έικμαν, για να περιγράψει όσα βίωσε: ένα «ανθρώπινο oil change».
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Δεν είναι ο μόνος. Ο Όρλάντο Μπλουμ πλήρωσε περίπου 13.000 δολάρια για να «καθαρίσει» το αίμα του από μικροπλαστικά, η Γκουίνεθ Πάλτροου ξόδεψε σχεδόν 50.000 δολάρια σε πέντε συνεδρίες σε κλινική του Σικάγο, ενώ η τραγουδίστρια της κάντρι, Λιάν Ράιμς, μοιράστηκε στο Instagram την εμπειρία της με μια θεραπεία που, όπως είπε η ίδια, «καθαρίζει μικρο-τοξίνες όπως η μούχλα και τα μικροπλαστικά». Το κοινό σημείο όλων; Μια ιατρική διαδικασία που ονομάζεται πλασμαφαίρεση ή θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange, TPE), η οποία από τα νοσοκομεία και τις μονάδες αυτοάνοσων νοσημάτων βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο της βιομηχανίας ευεξίας και μακροζωίας. Αλλά τι ακριβώς είναι, ποιοι τη χρησιμοποιούν και —το πιο σημαντικό— λειτουργεί πραγματικά, ή απλώς πουλάει μια εντυπωσιακή υπόσχεση;
Πώς λειτουργεί η πλασμαφαίρεση
Η πλασμαφαίρεση δεν είναι νέα εφεύρεση της βιομηχανίας ευεξίας. Πρόκειται για μια καθιερωμένη ιατρική τεχνική δεκαετιών, γνωστή και ως θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος ή απλώς «πλάσμα εξτσέιντζ». Κατά τη διαδικασία, το αίμα του ασθενούς αφαιρείται μέσω ενδοφλέβιας γραμμής, περνά από ειδικό μηχάνημα φυγοκέντρησης ή φιλτραρίσματος που διαχωρίζει το πλάσμα (το υγρό τμήμα του αίματος) από τα κύτταρα, και στη συνέχεια το πλάσμα αντικαθίσταται με αλβουμίνη, φυσιολογικό ορό ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντισώματα. Μία συνεδρία διαρκεί συνήθως δύο έως τρεις ώρες.
Η τεχνική χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για τη θεραπεία αυτοάνοσων και νευρολογικών παθήσεων, όπως η μυασθένεια gravis, το σύνδρομο Guillain-Barré και η πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς και για σοβαρές αιματολογικές διαταραχές. Σε αυτό το πλαίσιο, η μέθοδος είναι εγκεκριμένη και έχει αποδεδειγμένη κλινική αξία. Το ερώτημα που έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση τα τελευταία δύο χρόνια είναι διαφορετικό: μπορεί η ίδια διαδικασία να προσφέρει οφέλη σε έναν κατά τα άλλα υγιή άνθρωπο, ο οποίος απλώς θέλει να «αποτοξινωθεί» ή να καθυστερήσει τη γήρανση;
Ποιοι διάσημοι έχουν δοκιμάσει τη θεραπεία
Η λίστα των διάσημων ονομάτων που έχουν στραφεί στην πλασμαφαίρεση για λόγους ευεξίας μεγαλώνει διαρκώς. Ο Όρλάντο Μπλουμ αποκάλυψε ότι υποβλήθηκε στη διαδικασία σε κλινική του Λονδίνου, εκφράζοντας την ανησυχία του για τη συσσώρευση μικροπλαστικών στον οργανισμό του από την καθημερινή έκθεση σε πλαστικά. Η Γκουίνεθ Πάλτροου, ιδρύτρια της Goop, μίλησε ανοιχτά για την εμπειρία της σε κλινική του Σικάγο, περιγράφοντας πώς αντιμετώπιζε χρόνια κόπωση και νοητική ομίχλη και ένιωσε «ελαφριά και καθαρή» μετά τις πέντε συνεδρίες της. Η Λιάν Ράιμς προχώρησε σε θεραπεία πλάσματος με προσθήκη βλαστοκυττάρων σε κλινική στο Νάσβιλ, δηλώνοντας ότι στόχος της είναι να απομακρύνει «μικρο-τοξίνες» όπως η μούχλα και τα μικροπλαστικά.
Στον χώρο του αθλητισμού και της τεχνολογίας, ο πρώην σταρ του αμερικανικού φούτμπολ (NFL) Τρόι Έικμαν και ο ιδρυτής του XPRIZE Πίτερ Ντιαμάντις έχουν επίσης δοκιμάσει τη μέθοδο, ενώ ο επιχειρηματίας και γνωστός βιοχάκερ Μπράιαν Τζόνσον —που έγινε διάσημος για τα ακραία πειράματά του γύρω από τη μακροζωία— πέρασε από πλήρη ανταλλαγή πλάσματος αφού εγκατέλειψε προηγούμενες, αμφιλεγόμενες πρακτικές μεταγγίσεων νεανικού αίματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρότι έχει ακουστεί ότι και αθλητές του μπάσκετ έχουν δείξει ενδιαφέρον για ανάλογες θεραπείες μακροζωίας, τα πιο τεκμηριωμένα δημόσια περιστατικά μέχρι στιγμής αφορούν κυρίως αθλητές του αμερικανικού φούτμπολ και προσωπικότητες από τον χώρο της τεχνολογίας και του θεάματος.
Σε ποιες χώρες προσφέρεται η θεραπεία
Η «θεραπεία ευεξίας» με πλασμαφαίρεση έχει επεκταθεί κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ιδιωτικές κλινικές μακροζωίας προσφέρουν το πακέτο έναντι αμοιβής που κυμαίνεται από 5.000 έως 15.000 δολάρια ανά συνεδρία. Η μεγαλύτερη εταιρεία θεραπευτικής ανταλλαγής πλάσματος στη χώρα διαθέτει πλέον περίπου 35 κλινικές, με σχέδια επέκτασης σε πολιτείες όπως η Φλόριντα, το Κολοράντο και η Γιούτα. Κλινικές λειτουργούν επίσης σε πόλεις όπως το Σικάγο και το Νάσβιλ, όπου πραγματοποιήθηκαν οι θεραπείες της Πάλτροου και της Ράιμς αντίστοιχα.
Εκτός ΗΠΑ, η πρακτική έχει εξαπλωθεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο, με ιδιωτικές κλινικές στο Λονδίνο —εκεί υποβλήθηκε στη θεραπεία ο Όρλάντο Μπλουμ— να προσφέρουν αντίστοιχα πακέτα, παρότι το εθνικό σύστημα υγείας (NHS) τη χρησιμοποιεί αποκλειστικά για εγκεκριμένες αυτοάνοσες και νευρολογικές παθήσεις. Ανάλογες ιδιωτικές υπηρεσίες «μακροζωίας» έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στη Γερμανία, όπου μάλιστα διεξήχθησαν ορισμένες από τις πιο πρόσφατες επιστημονικές μελέτες γύρω από τη σχέση της θεραπείας με τα μικροπλαστικά και τις «αιώνιες χημικές ουσίες» (PFAS).
Τι λέει —πραγματικά— η επιστήμη
Η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο περίπλοκη από όσο αφήνουν να εννοηθεί οι δημόσιες μαρτυρίες διασήμων. Από τη μία πλευρά, μια γερμανική μελέτη σε 21 ασθενείς με σύνδρομο χρόνιας κόπωσης εντόπισε χημικά ίχνη πολυαμιδίου και πολυουρεθάνης —δύο κοινών πλαστικών υλικών— στο υγρό απόβλητο που αφαιρέθηκε κατά τη διπλή διήθηση πλάσματος, γεγονός που θεωρήθηκε ενθαρρυντικό αλλά όχι αποδεικτικό, αφού δεν μετρήθηκε η συνολική ποσότητα πλαστικού που αφαιρέθηκε. Άλλη έρευνα σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε θεραπεία για τη χοληστερίνη έδειξε ότι τα επίπεδα ορισμένων συνθετικών χημικών ουσιών (PFAS) μειώθηκαν έως και 25% αμέσως μετά τη διαδικασία, με άλλο εργαστήριο να αναφέρει ακόμη μεγαλύτερες μειώσεις σε μικρό δείγμα ασθενών.
Από την άλλη πλευρά, ερευνητές που μελετούν τη ρύπανση από μικροπλαστικά προειδοποιούν ότι δεν υπάρχει, μέχρι σήμερα, καμία δημοσιευμένη επιστημονική απόδειξη ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να απομακρυνθούν αποτελεσματικά από το ανθρώπινο αίμα. Μάλιστα, επισημαίνουν μια ειρωνεία: τα ίδια τα μηχανήματα πλασμαφαίρεσης περιέχουν πλαστικούς σωλήνες, μεμβράνες και φίλτρα που, με τη φθορά τους, ενδέχεται να απελευθερώνουν μικροπλαστικά στο αίμα κατά τη διάρκεια της θεραπείας —ακριβώς το αντίθετο από τον στόχο της. Ακόμη κι αν κάποια ποσότητα τοξινών πράγματι αφαιρεθεί προσωρινά, ειδικοί τονίζουν ότι η έκθεση επανέρχεται σχεδόν αμέσως μόλις ο άνθρωπος αναπνεύσει αέρα ή πιει νερό, καθώς τα μικροπλαστικά είναι πλέον πανταχού παρόντα στο περιβάλλον. Όσον αφορά τα ευρύτερα οφέλη «αντιγήρανσης» που διαφημίζονται, αυτά βασίζονται κυρίως σε μελέτες παραβίωσης σε ποντίκια και σε πολύ μικρές, προκαταρκτικές ανθρώπινες έρευνες —όχι σε μεγάλες, τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.
Τι λέει ο FDA — και γιατί έχει σημασία
Εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο που συχνά παραλείπεται στις δημόσιες μαρτυρίες διασήμων: η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, ως ιατρική διαδικασία, έχει εγκριθεί από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) αποκλειστικά για συγκεκριμένες, τεκμηριωμένες ιατρικές παθήσεις —όχι όμως για χρήση σε υγιή άτομα με σκοπό την «αποτοξίνωση» ή την επιβράδυνση της γήρανσης. Σε ξεχωριστές ανακοινώσεις ασφαλείας, ο FDA έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι θεραπείες με πλάσμα που διαφημίζονται για την καταπολέμηση της γήρανσης, της άνοιας, του Αλτσχάιμερ ή άλλων παθήσεων «δεν έχουν αναγνωριστεί ή εγκριθεί» για τέτοιες χρήσεις και «δεν πρέπει να θεωρούνται ασφαλείς ή αποτελεσματικές», καθώς δεν έχουν περάσει από τις αυστηρές δοκιμές που απαιτούνται κανονικά για την πιστοποίηση οφέλους και ασφάλειας. Ο οργανισμός έχει επισημάνει επίσης πραγματικούς κινδύνους από τέτοιες μη εγκεκριμένες χρήσεις, όπως αλλεργικές αντιδράσεις, αναπνευστικές επιπλοκές, καρδιαγγειακά προβλήματα και κίνδυνο λοιμώξεων από τον καθετηριασμό. Με απλά λόγια: το γεγονός ότι η πλασμαφαίρεση είναι ασφαλής και αποτελεσματική για έναν ασθενή με αυτοάνοσο νόσημα δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι εξίσου ασφαλής ή ωφέλιμη για έναν υγιή άνθρωπο που απλώς θέλει να «νιώσει καλύτερα».
Ένα trend με κόστος —όχι μόνο οικονομικό
Πέρα από το υψηλό χρηματικό κόστος, που μπορεί να φτάσει τα δεκάδες χιλιάδες δολάρια για μια σειρά συνεδριών, γιατροί προειδοποιούν και για τους ιατρικούς κινδύνους μιας επεμβατικής διαδικασίας που δεν δικαιολογείται από ανάλογο όφελος σε υγιείς ανθρώπους: πιθανότητα λοίμωξης από τη χρήση καθετήρων, αλλεργικές αντιδράσεις στα υγρά αντικατάστασης και διαταραχές στην πηκτικότητα του αίματος. Παράλληλα, ειδικοί στη δημόσια υγεία τονίζουν πως η εστίαση σε ακριβές, ατομικές «λύσεις» αποσπά την προσοχή από το πραγματικό πρόβλημα: τη μαζική και συνεχή έκθεσή μας σε πλαστικά και χημικές ουσίες μέσα από τον αέρα, το νερό, τα τρόφιμα και τη συσκευασία τους. Η μείωση αυτής της έκθεσης στην πηγή της —και όχι η προσπάθεια να «φιλτράρουμε» εκ των υστέρων το αίμα μας— παραμένει, σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η πιο ρεαλιστική και τεκμηριωμένη στρατηγική.
Το συμπέρασμα
Η πλασμαφαίρεση είναι αναμφισβήτητα μια αποτελεσματική και σωτήρια θεραπεία —όταν χρησιμοποιείται εκεί που έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί, δηλαδή σε συγκεκριμένα αυτοάνοσα και νευρολογικά νοσήματα. Το γεγονός όμως ότι δοκιμάστηκε από ονόματα όπως ο Όρλάντο Μπλουμ, η Γκουίνεθ Πάλτροου και η Λιάν Ράιμς δεν την καθιστά αυτόματα μια αποδεδειγμένη θεραπεία αντιγήρανσης ή αποτοξίνωσης για τον μέσο, υγιή άνθρωπο. Η δημοσιότητα μιας θεραπείας δεν ισοδυναμεί με επιστημονική εγκυρότητα, και η προσωπική μαρτυρία —όσο ειλικρινής κι αν είναι— δεν αντικαθιστά τις κλινικές δοκιμές. Μέχρι να υπάρξουν μεγαλύτερες, αυστηρά ελεγχόμενες μελέτες, όσοι σκέφτονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα των διασήμων καλό θα ήταν να γνωρίζουν πως μπαίνουν σε μια περιοχή όπου η επιστήμη δεν έχει ακόμη προλάβει την τάση —και όπου ο FDA, τουλάχιστον προς το παρόν, τηρεί ξεκάθαρα επιφυλακτική στάση.