Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Γνωρίζατε ότι ένας ενήλικας καταπίνει περίπου 1.000 φορές την ημέρα; Γνωρίζατε ότι ο μέσος άνθρωπος καταπίνει 1 φορά τουλάχιστον κάθε λεπτό και τουλάχιστον 3 φορές κατά τη διάρκεια του ύπνου;
Η διαδικασία μάσησης και κατάποσης της τροφής ωστόσο δεν είναι μια αυτονόητη διαδικασία για όλους τους ανθρώπους. Καθημερινά, άτομα όλων των ηλικιών σε όλο τον κόσμο διαγιγνώσκονται με δυσκολίες σίτισης και κατάποσης. Σύμφωνα με τους ειδικούς, περίπου 1 στα 17 άτομα θα εκδηλώσουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους κάποια μορφή δυσφαγίας.
Η Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Βασιλική Νεστορή εξηγεί τι είναι η δυσφαγία, ποια άτομα κινδυνεύουν περισσότερο και ποιες είναι οι αναγκαίες αλλαγές στη διαδικασία σίτισης.
«Η δυσφαγία, με την ευρύτερη έννοια, περιγραφεί τη δυσκολία μετακίνησης τροφής, υγρών, σάλιου ή/και φαρμάκων από το στόμα προς το στομάχι. Πρόκειται για μια σοβαρή διαταραχή της φυσιολογίας του οισοφάγου που παρατηρείται σε άτομα όλων των ηλικιών, αλλά είναι συχνότερη σε ηλικιωμένους και σε άτομα με διάφορες παθήσεις, κυρίως νευρολογικές.
Η ικανότητα που απαιτείται για την διάσπαση της στερεάς τροφής, την ανάμειξή της με το σάλιο του στόματος, την μετατροπή της σε μπουκιά και την μεταφορά της στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας για την κατάποση, μπορεί να είναι δύσκολη έως σχεδόν αδύνατη για τα άτομα που υποφέρουν από δυσφαγία.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η δυσφαγία, επηρεάζει περίπου το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού. Σχετίζεται με υποσιτισμό, εκτεταμένη αφυδάτωση, λοιμώξεις του αναπνευστικού, πνευμονίες από εισρόφηση, πνιγμό, ασφυξία και θάνατο.
Οι κίνδυνοι της δυσφαγίας
Η αναποτελεσματική μάσηση μπορεί να είναι ένας σημαντικός κίνδυνος πνιγμού και ασφυξίας. Όταν μια μικρή ποσότητα φαγητού κολλήσει στον λάρυγγα ή στον φάρυγγα έτσι ώστε να κλείσει ο αεραγωγός, μπορεί να προκληθεί πνιγμός ή ασφυξία.
Ο κίνδυνος ασφυξίας αυξάνεται σημαντικά στα άτομα με γνωστική εξασθένηση ή/και διανοητική αναπηρία που παρουσιάζουν ήδη την διαταραχή της δυσφαγίας.Τα γηραιότερα άτομα με μερική οδοντοστοιχία ή ελλιπή οδοντοφυΐα, είναι πιο επιρρεπή σε ασφυξία λόγω της εκδήλωσης της διαταραχής της δυσφαγίας.
Τα τρόφιμα με σκληρή και ινώδη υφή απαιτούν τόσο επαρκή δύναμη όσο και αντοχή στην μάσηση για να διασφαλιστεί ότι τα κομμάτια τους διασπώνται ικανοποιητικά ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος πνιγμού. Τα άτομα με δυσκολίες στην κατάποση έχουν σημαντικά μειωμένη δύναμη δαγκώματος σε σύγκριση με άτομα χωρίς δυσφαγία.
Η μειωμένη δύναμη δαγκώματος είναι συχνά συνάρτηση της γήρανσης και αυτό σχετίζεται με το εξασθενημένο μυϊκό σύστημα ή είναι το αποτέλεσμα της επιδείνωσης της υγείας των ασθενών αυτών.
Η δύναμη του δαγκώματος σχετίζεται επίσης και με τον αριθμό των δοντιών που έχουν απομείνει στο στόμα. Έχει διαπιστωθεί ότι τα άτομα που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για μη επαρκή κατάποση στερεών και υγρών τροφίμων είναι τα άτομα με λιγότερα από 13 εναπομείναντα δόντια ή άτομα που φορούν οδοντοστοιχίες.
Οι αναγκαίες αλλαγές στη σύσταση των τροφών και τη διαδικασία της σίτισης
Η τροποποίηση τόσο της υφής των τροφίμων όσο και του πάχους των υγρών που καταναλώνονται από τους ασθενείς και η κατανάλωση τροφίμων υψηλής ενέργειας και πρωτεΐνης (όταν αυτό απαιτείται), αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την διαχείριση της δυσφαγίας.
•Τα στερεά τρόφιμα πρέπει να κόβονται ή πολτοποιούνται για να αντισταθμίσουν τις δυσκολίες στην μάσηση, να βελτιώσουν την ασφάλεια της λειτουργίας της κατάποσης και να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο από πνιγμό ή ασφυξία.
Προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος πνιγμού, τα τρόφιμα στερεάς υφής πρέπει να αλέθονται ώστε τελικά να απαιτούν ελάχιστο ή καθόλου μάσημα.
•Τα υγρά συνήθως πυκνώνονται για να επιβραδυνθεί η ταχύτητα διέλευσης τους μέσω της στοματικής και της φαρυγγικής φάσης της κατάποσης, ώστε να αποφευχθεί η εισρόφηση των τροφών στον αεραγωγό και να βελτιωθεί η ασφαλής διέλευση τους στον οισοφάγο.
Τα λεπτόρευστα υγρά απαιτούν συντονισμό και συγχρονισμό μεταξύ πολλών μυών και νεύρων για να επιτρέψουν στην τροφή να ρέει μέσω του φάρυγγα, χωρίς όμως να περάσει την είσοδο στον αεραγωγό στο δρόμο τους προς τον οισοφάγο και το στομάχι. Τα παχύρρευστα υγρά τείνουν να ρέουν πιο αργά και αυτή η πιο αργή ροή επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της κατάποσης».
Ο καίριος ρόλος της έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας των διαταραχών σίτισης
Οι διαταραχές σίτισης είναι σημαντικό να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα καθώς:
• Μειώνεται η διάρκεια της θεραπείας.
• Μειώνεται η πιθανότητα επιπλοκών.
• Μειώνεται το άγχος της οικογένειας και των φροντιστών.
• Αυξάνεται η ανεξαρτησία και αυτονομία του ατόμου.
Καθοριστικός παράγοντας για την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής παρέμβασης αποτελεί η συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτωνπου περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, παθολόγο, νευρολόγο, φυσίατρο, πνευμονολόγο, λογοθεραπευτήειδικευμένο στη δυσφαγία, ΩΡΛ, γαστρεντερολόγο, διατροφολόγο, οδοντίατρο, ψυχολόγο, φυσιοθεραπευτή, εργοθεραπευτή.
Η θεραπεία των διαταραχών κατάποσης εξαρτάται από την αιτία και τον τύπο της δυσφαγίας. Κύριος στόχος της θεραπείας είναι η αποκατάσταση της σίτισης του ασθενούς ώστε να διασφαλιστεί η θρέψη και η ενυδάτωσή του, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι η λήψη αυτής της τροφής δεν αποτελεί απειλή για την ζωή του.