Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Τα φάρμακα Υψηλού Κόστους (ΦΥΚ) και η διανομή τους βρέθηκαν στο επίκεντρο της 2ης Ημερίδας του Πανελλήνιου Συλλόγου Φαρμακαποθηκαρίων (ΠΣΦ) που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 13 Μάϊου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με κεντρικό θέμα «Το σύγχρονο μοντέλο στη Διανομή Φαρμάκου: Πρόσβαση, Βιωσιμότητα, Διαφάνεια».
Ο πρόεδρος του ΠΣΦ, κ. Θεόδωρος Σκυλακάκης τόνισε ότι σκοπός της ημερίδας ήταν να κατατεθούν προτάσεις για τη βελτίωση του επιχειρηματικού τοπίου στην Ελλάδα για έναν κλάδο που συχνά μνημονεύεται ως ζωτικής, στρατηγικής σημασίας, αγνοείται όμως σε αρκετά θέματα της πολιτικής ατζέντας που τον αφορούν.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, ο κλάδος επιδιώκει να έχει τεκμηριωμένες προτάσεις και γι’ αυτό ήδη τρέχει μία ειδική επιστημονική μελέτη που θα δώσει μία εναλλακτική προσέγγιση, σε σχέση με την υφιστάμενη, για τα ΦΥΚ και τον τρόπο διάθεσής τους.
Δίνοντας έμμεσα μία πρόγευση της αξίας αυτής της μελέτης ο Καθηγητής Πολιτικής Υγείας και Κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Κυριάκος Σουλιώτης ο οποίος τη διεξάγει για λογαριασμό του ΠΣΦ τόνισε πως δεν είναι μόνο η χρηματοδότηση για το σύστημα υγείας που καθορίζει σε τι βαθμό θα καλυφθούν οι ανάγκες του πληθυσμού, φέρνοντας ως παράδειγμα την Ουγγαρία που με λιγότερες δαπάνες για την υγεία έχει πολύ καλή πρόσβαση των πολιτών στο σύστημα υγείας σε σχέση με χώρες που δαπανούν πολύ περισσότερα χρήματα, όπως για παράδειγμα είναι η Φινλανδία.
«Δεν λέω ότι δεν παίζει ρόλο η χρηματοδότηση. Δεν αρκεί. Χρειάζονται παραπάνω παρεμβάσεις, χρειάζεται σχεδιασμός και προτεραιοποίηση. Εκεί είναι το δύσκολο. Οι δημόσιες πολιτικές είναι δύσκολες γιατί είναι πολιτικές χάραξης προτεραιοτήτων. Τι πρέπει να προηγηθεί».
Αυτό που χρειάζεται να γίνει είναι, όπως είπε, να φύγουμε από την παραδοσιακή προσέγγιση όπου ο καθένας λέει αυτό που τον συμφέρει όψιμα για το τι πρέπει να γίνει, και να πάμε στη βάση δεδομένων να σχεδιάσουμε πολιτικές».
Ωστόσο, όπως φαίνεται, παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει άλματα στην ψηφιοποίηση του συστήματος υγείας και υπάρχουν πλέον δεδομένα, αυτά τα δεδομένα δεν αξιοποιούνται, κάτι που είχε αναδειχθεί ως πρόβλημα και μέσα από τα Evidence Based Healthcare Conferences τα εξειδικευμένα συνέδρια αφιερωμένα αποκλειστικά στα δεδομένα στην υγεία τα οποία είχε διοργανώσει το DailyPharmaNews το 2018 και το 2019.
Παρόλο που έχουν περάσει τόσα χρόνια, το πρόβλημα εξακολουθεί να υπάρχει. Όπως ανέφερε ο κ. Σουλιώτης «είμαστε στα μέσα μιας μελέτης (σ.σ. αυτής για τα ΦΥΚ) κι έχουμε φτάσει σ’ ένα σημείο που μας λείπουν κρίσιμες πληροφορίες τις οποίες χρειαζόμαστε. Και υπάρχουν γκρίζες ζώνες μέσα στο σύστημα. Υπάρχουν περιοχές που ούτε το κράτος δεν μπορεί να απαντήσει πόσα ξοδεύει για την υγεία… Έχουμε ένα τόσο δαιδαλώδες πλέγμα που δεν είναι ξεκάθαρο το τι πέφτει, που. Πρέπει να το δούμε αυτό και να το συσχετίσουμε με τις ανάγκες και να είμαστε έτοιμοι να αποδείξουμε ότι αυτή η αγορά παίρνει τη χρηματοδότηση που της αξίζει ή πρέπει να πάρει παραπάνω, το εάν με όλα αυτά τα μέτρα που έχει πάρει ο ΕΟΠΥΥ είναι στεγανοποιημένη και δεν ξοδεύει άσκοπα χρήματα ή να δώσει παραπάνω χρήματα. Όμως αυτό για να μπορούμε να το πούμε θα πρέπει να έχουμε δεδομένα».
Το θέμα είναι ότι είναι πολλοί αυτοί που παράγουν δεδομένα μέσα στο σύστημα (π.χ. Ελληνική Στατιστική Αρχή, ΗΔΙΚΑ, Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων, ΕΟΠΥΥ κτλ) όμως χρειάζεται να αξιολογηθούν αυτά τα δεδομένα για την ποιότητά τους, την εγκυρότητά τους και να πάρουμε τα μηνύματα της πολιτικής που χρειαζόμαστε για να μπορέσουμε να τα μετατρέψουμε σε πολιτική. δεν είναι εύκολο αλλά ένα μπορώ να πω κάτι με βεβαιότητα είναι ότι χωρίς δεδομένα είμαστε “στο περίπου” και στην Υγεία δεν μας παίρνει, να το πω λίγο αδόκιμα να πάμε “στο περίπου”. Είδαμε τι έγινε το 2010, όταν διαπιστώσαμε ότι ξοδεύουμε πολύ περισσότερα απ’ όσα έχουμε».
Το θέμα λοιπόν για τον κ. Σουλιώτη είναι τα νέα ψηφιακά μέσα που διαθέτει το σύστημα και τα ψηφιακά άλματα που έχει κάνει αυτή η χώρα στην υγεία να μη μείνει “ένας γίγαντας εν υπνώσει” «Έχουμε “έναν γίγαντα εν υπνώσει” τη στιγμή που δεν αξιοποιούμε αυτά τα δεδομένα» με τον ίδιο μάλιστα να απευθύνεται προσωπικά στην κ. Καρποδίνη ζητώντας βοήθεια για την παροχή στοιχείων που θα βοηθήσουν την εν εξελίξη μελέτη του. Και συνέχισε επί του θέματος ο κ. Σουλιώτης «Ξέρετε, δώσαμε μάχη για να παράγονται δεδομένα και τώρα υπάρχει ένας φετιχισμός των στοιχείων, στα οποία η πρόσβαση είναι πάρα πολύ δύσκολη. Δεν μιλάω για το πόσο δίνεται ένα φάρμακα και το πόσο δίνεται ένα άλλο. Δεν τα χρειάζεται κανείς αυτά. Ανωνυμοποιημένες πληροφορίες χρειαζόμαστε με βάση τους πληθυσμούς και τις κατηγορίες νόσων. Γιατί στην υγεία δεν αρκεί να πηγαίνεις πυροσβεστικά να λύνεις τα προβλήματα που υπάρχουν. Πρέπει να δούμε τι έρχεται. Κι αυτό που έρχεται είναι μία δημογραφική βόμβα. Θα έχουμε περισσότερους πολίτες με συννοσηρότητες, με πολλαπλά προβλήματα υγείας, ταυτόχρονα που θα απαιτούν πιο σύνθετες παρεμβάσεις».
Ο κ. Σκυλακάκης μιλώντας για το νέο μοντέλο χορήγησης των ΦΥΚ που πλέον εφαρμόζεται είπε ότι έχει τα υπέρ και τα κατά του, αρνήθηκε να τα σχολιάσει προτιμώντας να περιμένει τα αποτελέσματα της μελέτης που ο ΠΣΦ έχει χρηματοδοτήσει. Η μελέτη που φτιάχνει ο κ. Σουλιώτης, όπως είπε, προτείνει μία καινούργια θεώρηση για τα ΦΥΚ. Είπε πολύ σωστά ο κ. Καθηγητής ότι είναι ένας κατάλογος μέσα στον οποίο μπαίνουν συνεχώς προϊόντα. Δεν βγαίνουν ποτέ. Φτιάχτηκε το 2010. Προϊόντα που το 2010 μπορεί να είχαν χίλια ευρώ σήμερα μπορεί να έχει πέσει η τιμή στα τους στα εκατό ευρώ. Η δικιά μας πρώτη προσέγγιση είναι ότι ο κατάλογος πρέπει να αναθεωρηθεί. Μία σειρά από προϊόντα που κακώς αντιμετωπίζονται ως Φάρμακα Υψηλού Κόστους πρέπει να επιστρέψουν στο κανονικό κανάλι, στα φαρμακεία της κοινότητας, στις φαρμακαποθήκες κι εμείς θα έρθουμε να καταδείξουμε ότι τελικά από αυτήν την αναδιάρθρωση και την αλλαγή ουσιαστικά του μοντέλου, όχι μόνο δεν θα προκύψει οικονομική επιβάρυνση για τον κρατικό προϋπολογισμό αλλά ότι αποδεσμεύονται πόροι».
Οι δύο προβληματισμοί, που όπως είπε, πρέπει να θέσουμε σήμερα είναι μήπως τελικά κάποια από τα Φάρμακα Υψηλού Κόστους κακώς αντιμετωπίζονται έτσι και πρέπει να επιστρέψουν στα φαρμακεία της κοινότητας προκειμένου να αδειάσει χώρος για τον κρατικό προϋπολογισμό και μήπως κάποια φάρμακα τα οποία αντιμετωπίζονται ως ΦΥΚ τιμολογιακά είναι μη αποζημιούμενα, είναι φάρμακα life style, κι εάν ναι, τότε ποιο το όφελος για το κράτος να τα αντιμετωπίζει ως ΦΥΚ;
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε η Διοικήτρια του ΕΟΠΥΥ κ. Θεανώ Καρποδίνη αυτή τη στιγμή αρχίζει να μπαίνει σε μία κανονικότητα και η διάθεση των ΦΥΚ από τα ιδιωτικά φαρμακεία που μπήκαν τελευταία, τον Φεβρουάριο, ως ο τρίτος πυλώνας διάθεσης αυτών των φαρμάκων πέρα από τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ και την κατ’ οίκον αποστολή τους. «Έχουμε πάνω από 1500 αιτήσεις σε μόνιμη βάση για διανομή κάθε μέρα. Τέλος Μάϊου προγραμματίζουμε να βάλουμε στο κανάλι και τις υπόλοιπες δραστικές για το άσθμα και την ηπατίτιδα και να φτάσουμε το στόχο που έχει θέσει ο Υπουργός (σ.σ. Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης) για τις 66.000 συνταγές το μήνα».
Ο ίδιος πάντως ο υπουργός Υγείας κ. Γεωργιάδης επισήμανε ότι το να φύγουν σκευάσματα από τη λίστα ΦΥΚ και να μπουν στο retail δεν είναι κάτι εύκολο καθώς υπάρχει το ζήτημα του εάν θα μπουν ή όχι με τη δαπάνη τους γεγονός που θα αυξήσει περαιτέρω το clawback (υποχρεωτικές επιστροφές) για τις φαρμακευτικές εταιρείες, το οποίο ήδη θεωρούν εξοντωτικό.
Σε ό,τι αφορά τους προβληματισμούς του κ. Σκυλακάκη η κ. Καρποδίνη είπε ότι ο Υπουργός Υγείας έχει εδώ και καιρό συστήσει μία Ομάδα υπό τον Γενικό Γραμματέα Στρατηγικού Σχεδιασμού Άρη Αγγελή, έτσι ώστε πράγματι να γίνει μία μελέτη και να απενταχθούν κάποια φάρμακα από τον κατάλογο των ΦΥΚ και να επιστρέψουν κανονικά στην αλυσίδα διανομής, τις φαρμακαποθήκες και τα ιδιωτικά φαρμακεία. «Αυτός είναι ένας αναγκαίος εξορθολογισμός, το βλέπουμε ήδη και νομίζω ότι έχει προχωρήσει πάρα πολύ ώστε σύντομα να είναι ο Υπουργός σε θέση να νομοθετήσει και αυτήν τη μεγάλη και σημαντική καινοτομία γιατί αυτό που παρατηρούμε μέσα από τη «Σάρωση Ορίζοντα» (σ.σ. (Horizon Scanning), ένα σύστημα του ΕΟΠΥΥ για την έγκαιρη εντόπιση και αξιολόγηση νέων, καινοτόμων φαρμάκων πριν κυκλοφορήσουν στην ελληνική αγορά) είναι ότι συνεχώς έρχονται, νέα, καινοτόμα φάρμακα. Αυτό σημαίνει πολύ μεγάλη αύξηση στον αριθμό των ασθενών που θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε φάρμακα που πραγματικά είναι ΦΥΚ, επομένως η αλυσίδα αυτή θα πρέπει να έχει όλους τους συμμετέχοντες με το μέγιστο των δυνατοτήτων μας διότι αλλιώς θα ξαναδούμε συσσώρευση κόσμου, ταλαιπωρία, δυσκολία στην πρόσβαση. Αυτό είναι κάτι που δεν θα επιτραπεί να ξανασυμβεί και γι’ αυτό προετοιμαζόμαστε εγκαίρως».
Σε ό,τι αφορά το θέμα του ρόλου των φαρμακαποθηκών στη διάθεση των ΦΥΚ η κ. Καρποδίνη είπε ότι «έχει νομοθετικά προβλεφθεί η συμμετοχή των φαρμακαποθηκών σε αυτή τη διαδικασία της διανομής κατ’ οίκον και αμοιβή. Ποια είναι η δυσκολία; Η δυσκολία είναι ότι για να συμφέρει και τις ιδιωτικές φαρμακαποθήκες και τις συνεταιριστικές πρέπει να αυξηθεί ο όγκος (σ.σ. των ΦΥΚ που διατίθενται εκτός φαρμακείων ΕΟΠΥΥ) κι όλα αυτά απαιτούν μία μεγάλη επένδυση έτσι ώστε να υπάρχει διασφάλιση και της ιχνηλασιμότητας και του ελέγχου του αποθέματος, όπως έχουμε πει αλλά και πρωτίστως της ασφάλειας που εννοείται ότι εξασφαλίζεται μέσα από τις πιστοποιημένες εταιρείες που είναι όλες φαρμακαποθήκες αλλά και το κανάλι όπως το έχουμε δημιουργήσει εμείς. Η πόρτα είναι ανοιχτή. Έχουμε κάνει ένα Μνημόνιο Συνεργασίας και πιστεύω ότι όσο αυτή η υπηρεσία ανεβαίνει, τόσο περισσότεροι θα έρχονται να συμβάλλουν και να συμμετέχουν σε αυτήν τη διαδικασία. Η πόρτα είναια ανοιχτή. Συνεργαζόμαστε και με την Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδας και με τον Πανελλήνιο Σύλλογος Φαρμακαποθηκαρίων και δεν έχουμε καμία μα καμία εξαίρεση ως προς αυτό το κομμάτι. Αντιθέτως το υποστηρίζουμε».
Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Απόστολος Βαλτάς συμμερίστηκε τον προβληματισμό του κ. Σκυλακάκη για το ποια τελικά πρέπει να χαρακτηρίζονται ΦΥΚ και με ποιον τρόπο εντάσσονται στον σχετικό κατάλογο. Μάλιστα συγκεκριμενοποίησε το ερώτημα θέλοντας να δώσει να φανεί πως ορισμένες φορές η ταλαιπωρία του κόσμου με την ένταξη ενός φαρμάκου στον κατάλογο των ΦΥΚ οφείλεται σε θέματα που άπτονται στενών επιχειρηματικών συμφερόντων εταιρειών και δεν είναι προφανή σε όλους ειδικά τους μη γνωρίζοντες καλά το χώρο του φαρμάκου. «ΦΥΚ είναι ένα φάρμακο για την οστεοπόρωση που την Α εταιρεία δεν τη συμφέρει να το κρατήσει στη διακίνηση μέσω του ιδιωτικού φαρμακείου γιατί το αντίστοιχο γενόσημο κάποιας άλλης εταιρείας έχει ήδη ενταχθεί, οπότε το αποσύρει κι επομένως εξαναγκάζουμε έναν κόσμο να πηγαίνει και να ταλαιπωρείται; Γιατί ταλαιπωρία είναι να το παραγγέλλει μέσω κούριερ».
Μάλιστα απευθυνόμενος προς την διοικήτρια του ΕΟΠΥΥ κ. Καρποδίνη τόνισε πως εάν ο κατάλογος των ΦΥΚ εξορθολογιστεί «θα απεγκλωβίσετε πολύ εύκολα τις υπηρεσίες σας ώστε να επιλυθούν διαχειριστικά προβλήματα».
Υπενθύμισε ακόμη πως ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος έθεσε ως απαράβατο όρο το να ενταχθούν οι φαρμακαποθήκες στο νέο μοντέλο διάθεσης των ΦΥΚ. «Εμείς ξέρετε πολύ καλά ότι θέλουμε τις φαρμακαποθήκες μας, από εκεί που ψωνίζω τα φάρμακά μου, αυτούς εμπιστεύομαι ότι θα μου φέρουν το φάρμακο με ασφάλεια».